مارتا شهبازی که بود؟ دانشمند ایرانی تباری که در فاجعه قطار اسپانیا جان باخت

عصر ایران - مارتا شهبازی، پژوهشگر 41 ساله ایرانی تبار دانشگاه کمبریج، یکی از 69 قربانی سانحه مرگبار برخورد دو قطار سریع السیر در اسپانیا بود. او هنگام سفر به جنوب این کشور برای دریافت جایزه ای معتبر در حوزه زیست شناسی تکوینی جان خود را از دست داد؛ حادثه ای تلخ که جامعه علمی بریتانیا و اسپانیا را در شوک و اندوه فرو برد.

مارتا شهبازی روز چهارشنبه 28 اکتبر 2026 سوار بر قطار سریع السیر AVE شرکت رنفه بود که در نزدیکی شهر اوردا در استان تولدو با قطار دیگری متعلق به شرکت ایریو برخورد کرد. قطار ایریو در آن زمان روی خط متوقف شده بود و برخورد باعث خروج چند واگن از ریل و سقوط تعدادی از آن ها از شیب کنار مسیر شد. این سانحه در نهایت 69 کشته و ده ها مجروح بر جای گذاشت و به یکی از مرگبارترین حوادث ریلی اسپانیا تبدیل شد.

شهبازی در مسیر شهر ال رومپیدو در منطقه آندلس بود تا جایزه سال 2026 انجمن زیست شناسی تکوینی اسپانیا، موسوم به جایزه خوزه لوئیس گومز-اسکارمتا، را دریافت کند. این جایزه به پاس دستاوردهای برجسته او در مطالعه مراحل اولیه رشد جنین انسان به وی اهدا شده بود.

از ریشه های ایرانی تا جایگاه علمی در کمبریج

مارتا شهبازی در سال 1985 در شهر لئون اسپانیا متولد شد. پدرش ایرانی و مادرش اسپانیایی بود. او تحصیلات خود را در رشته زیست شناسی در دانشگاه مادرید ادامه داد و پس از دریافت مدرک دکتری، مسیر پژوهشی خود را در حوزه زیست شناسی سلولی و رشد جنین دنبال کرد.

او از سال 2014 فعالیت علمی خود را در کمبریج آغاز کرد و در ادامه به یکی از پژوهشگران شناخته شده این دانشگاه در زمینه رشد اولیه جنین تبدیل شد. شهبازی سرپرستی یک گروه تحقیقاتی در آزمایشگاه زیست شناسی مولکولی شورای تحقیقات پزشکی بریتانیا را برعهده داشت و به عنوان استاد وابسته در موسسه سلول های بنیادی دانشگاه کمبریج فعالیت می کرد.

پژوهش هایی درباره رازهای رشد جنین و شکست بارداری

بخش مهمی از فعالیت های علمی شهبازی به بررسی چگونگی شکل گیری جنین انسان در مراحل ابتدایی رشد اختصاص داشت. او و گروه تحقیقاتی اش تلاش می کردند بفهمند سلول های جنینی چگونه هویت و وظایف متفاوتی پیدا می کنند و چه عواملی باعث می شوند رشد طبیعی جنین با اختلال مواجه شود.

یکی از محورهای مهم تحقیقات او بررسی جنین هایی بود که تعداد کروموزوم های آن ها غیرطبیعی است. چنین اختلالاتی که با عنوان آنیوپلوئیدی شناخته می شوند، در مراحل اولیه رشد جنین نسبتا شایع هستند و می توانند به شکست رشد جنینی و از دست رفتن بارداری منجر شوند. با این وجود، برخی از این جنین ها توانایی سازگاری با شرایط غیرطبیعی و ادامه رشد را دارند؛ موضوعی که شهبازی تلاش می کرد سازوکارهای زیستی آن را شناسایی کند.

پژوهش های او همچنین به درک بهتر مرحله لانه گزینی جنین در رحم کمک کرد؛ مرحله ای حساس که در آن جنین به دیواره رحم متصل می شود و پایه های رشد بعدی آن شکل می گیرد. یافته های این تحقیقات می توانند در آینده به شناخت بهتر دلایل ناباروری، شکست بارداری و برخی اختلالات رشد جنینی کمک کنند.

دانشمندی که از مادر بودن و فعالیت علمی می نوشت

شهبازی افزون بر دستاوردهای پژوهشی، درباره تجربه هم زمان مادر بودن و مدیریت یک گروه تحقیقاتی نیز دیدگاه های خود را مطرح کرده بود. او در مقاله ای که سال 2021 در نشریه علمی Cell Stem Cell منتشر کرد، درباره هویت خود به عنوان یک دانشمند و مادر و دشواری های ایجاد تعادل میان زندگی خانوادگی و فعالیت حرفه ای نوشت.

او همچنین در سال 2024 جایزه Suffrage Science را در حوزه علوم زیستی دریافت کرده بود؛ جایزه ای که از دستاوردهای زنان در علم تقدیر می کند و با هدف تشویق نسل های بعدی زنان به فعالیت در عرصه پژوهش اعطا می شود.

خبر درگذشت او ابتدا از سوی مرکز پژوهشی CiMUS وابسته به دانشگاه سانتیاگو د کمپوستلا تایید شد. این مرکز با اشاره به نسبت خانوادگی شهبازی با ماریا خوزه آلونسو، از پژوهشگران ارشد این مجموعه، در پیامی او را دانشمندی جوان، درخشان و الهام بخش توصیف کرد.

آزمایشگاه زیست شناسی مولکولی کمبریج نیز در واکنش به این اتفاق، درگذشت او را ضایعه ای بزرگ برای جامعه علمی دانست و از استعداد، اشتیاق و تاثیرگذاری علمی اش یاد کرد.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

شمار شهدای غزه به ۷۴ هزار و ۶۰۹ نفر رسید

بیشتر بخوانید:

برخورد مرگبار دو قطار سریع‌السیر در اسپانیا؛ شمار قربانیان به ۵۰ نفر رسید

تماشاخانه

پناهگاه زیرزمینی کرد علیا؛ راز شهری که زیر زمین پنهان شده است / ۲ هزار سال پیش با الهام از لانه مورچه‌ها ساخته شد

مناره ساربان یا برج پیزای اصفهان! بنایی که کج‌اش کردید و حالا پُزش را می‌دهید

فیلم های دیگر