کد خبر ۱۲۰۷۹۳۹
تاریخ انتشار: ۰۹:۴۷ - ۰۱-۰۹-۱۴۰۵
کد ۱۲۰۷۹۳۹
انتشار: ۰۹:۴۷ - ۰۱-۰۹-۱۴۰۵

علت بی‌توجهی نوجوانان به صدای والدین؛ تغییرات مغز در ۱۳ سالگی

تغییرات مغز در ۱۳ سالگی
تغییر اصلی در مرکز پاداش مغز و بخش مرتبط با ارزیابی اهمیت اجتماعی رخ می‌دهد. در کودکان کم‌سن‌تر، این دو منطقه واکنش بسیار شدیدتری به صدای مادر نشان می‌دادند. اما در نوجوانان بالاتر از ۱۳ سال، این الگوی عصبی کاملاً معکوس شد. نقطه تلاقی این تغییر رفتار مغزی در مرکز پاداش حول سن ۱۳.۸ سالگی و در مرکز اهمیت اجتماعی در ۱۳.۵ سالگی ثبت شد.

در مجموعه انیمیشن‌های معروف پیناتس (Peanuts)، بزرگسالان هیچ‌گاه صحبت نمی‌کنند و صدای صحبت کردن معلمان یا والدین شبیه به صدای خفه شیپور ترومبون به گوش می‌رسد. این تصمیم هنری کاملاً هوشمندانه بود؛ زیرا در سال ۱۹۶۷ میلادی، وینست گوارالدی (Vince Guaraldi) آهنگساز این مجموعه، با قرار دادن یک صداخفه‌کن درون شیپور ترومبون، صدایی خلق کرد که ادراک کودکان از حرف‌های افراد بزرگسال را شبیه‌سازی می‌کرد.

به گزارش یک پزشک، بسیاری از والدین تجربه مشابهی را سر میز شام دارند؛ زمانی که مثلا فرزند ۱۳ ساله خود را بارها صدا می‌زنند اما هیچ پاسخی دریافت نمی‌کنند. گویی مغز کودک سختان والدین را مثل صدای شیپور، مبهم درک می‌کند.

دانشمندان دانشگاه استنفورد (Stanford University) با طراحی یک پژوهش عصبی تلاش کردند تا علت دقیق این پدیده رفتارشناختی را بررسی کنند. پژوهشگران در سال ۲۰۲۲ میلادی در مجله علوم اعصاب (Journal of Neuroscience) نتایج اسکن مغزی ۴۶ کودک و نوجوان ۷ تا ۱۶ ساله را منتشر کردند. شرکت‌کنندگان در دستگاه MRI به ضبط‌های کوتاهی از کلمات بی‌معنی مانند teebudieshawlt گوش دادند. استفاده از کلمات بی‌معنی به این دلیل بود که مرکز پردازش زبانی مغز به معنای واژه‌ها واکنشی نشان ندهد و صرفاً آواها را تحلیل کند.

بخشی از صداها متعلق به مادر واقعی هر کودک و بخش دیگر متعلق به زنان ناشناس بود. صدای دستگاه‌های خانگی مانند ماشین ظرف‌شویی نیز به عنوان خط پایه مقایسه ضبط شد. تمام آزمایش شونده‌ها پیش از انجام اسکن توانستند با دقت ۹۷.۷ درصد صدای مادر خود را تشخیص دهند. این میزان موفقیت در تمام رده‌های سنی یکسان بود و نشان داد که سیستم شنیداری مغز صدای مادر را کاملاً شفاف دریافت می‌کند.

تغییر اصلی در مرکز پاداش مغز و بخش مرتبط با ارزیابی اهمیت اجتماعی رخ می‌دهد. در کودکان کم‌سن‌تر، این دو منطقه واکنش بسیار شدیدتری به صدای مادر نشان می‌دادند. اما در نوجوانان بالاتر از ۱۳ سال، این الگوی عصبی کاملاً معکوس شد. نقطه تلاقی این تغییر رفتار مغزی در مرکز پاداش حول سن ۱۳.۸ سالگی و در مرکز اهمیت اجتماعی در ۱۳.۵ سالگی ثبت شد.

دانشمندان تأکید می‌کنند که مغز نوجوان صدای مادر را سانسور یا خاموش نمی‌کند، بلکه توجه عصبی خود را معطوف به صداهای ناآشنا و تازه می‌کند و روی آنها تمرکز می‌کند. در واقع، کل مناطق مغزی مسئول پردازش صدا و حافظه اجتماعی در سنین نوجوانانی، پاسخ قوی‌تری به تمام صداها نشان می‌دهند و صدای مادر همچنان در مغز آن‌ها پردازش می‌شود.

تغییر رفتار بنیادی حاصل افزایش جذابیت صداهای ناشناس در سیستم پاداش دوپامینی است. میزان پاسخ‌دهی مغز به صدای مادر در طول زمان ثابت می‌ماند، اما صداهای تازه اهمیت بالاتری پیدا می‌کنند. دانیل آبرامز (Daniel Abrams) سرپرست این پژوهش توضیح می‌دهد که این فاز زیستی بخشی از فرآیند طبیعی مستقل شدن فرد از محیط خانواده است.

وینود منون (Vinod Menon) پژوهشگر ارشد پروژه تأکید می‌کند که این دگرگونی عصبی یک سیگنال بیولوژیکی ضروری برای اجتماعی شدن نوجوان در خارج از کانون خانواده است. مغز با تغییر اولویت‌های شنیداری، فرد را برای برقرار کردن ارتباط با همسالان و ورود به جامعه بزرگ‌تر آماده می‌سازد و این روند نشانه رشد سالم دستگاه عصبی است.

این پژوهش البته محدودیت‌های ساختاری مشخصی نیز دارد؛ داده‌ها به صورت مقطعی جمع‌آوری شده‌اند و یک کودک در طول زمان تعقیب نشده است. همچنین در این آزمایش فقط صدای مادران زیستی بررسی شده و واکنش به صدای پدر یا سایر سرپرستان اندازه‌گیری نشده است. علاوه بر این، طول قطعات صوتی پخش شده کمتر از ۱ ثانیه بوده است.

با وجود محدودیت‌ها، واکنش نشان ندادن به صدا زدن سر میز شام به معنای نشنیدن صدا نیست. پژوهش‌های جامعه‌شناسی در میان ۲۲۰ نوجوان نشان داده که گرچه میزان حضور آن‌ها در کنار خانواده از ۳۵ درصد به ۱۴ درصد زمان بیداری کاهش می‌یابد، اما زمان گفتگوهای فردی با والدین تغییری نمی‌کند و فاصله گرفتن طبیعی ناشی از جاذبه‌های دنیای بیرون است.

بررسی‌های بالینی روی دختران نوجوان نشان می‌دهد که حتی یک تماس تلفنی کوتاه با مادر می‌تواند سطح هورمون استرس (کورتیزول) را به اندازه یک آغوش گرم کاهش دهد. بنابراین مکالمه‌های مستقیم و باکیفیت تأثیر عمیق‌تری نسبت به تکرار دستورات روزمره دارند و پیوند عاطفی را در طول فرآیند رشد حفظ می‌کنند.

پژوهش مکمل این گروه در سال ۲۰۲۶ میلادی روی ۷۹ نوجوان مبتلا به اتیسم (Autism) که در نشریه PNAS به چاپ رسید، الگوی متفاوتی را نشان داد. در نوجوانان مبتلا به اتیسم، با افزایش سن توجه مغز به صدای مادر بیشتر می‌شد که این واکنش در افراد دارای اختلالات ارتباطی شدیدتر، نمایان‌تر بود.

ریشه واکنش مغز به صدای مادر به روزهای نخست زندگی بازمی‌گردد. پژوهش‌های سال ۱۹۸۰ میلادی روی نوزادان چندروزه نشان داد که آن‌ها با تغییر در نحوه مکیدن پستانک، شنیدن صدای مادر را به صدای زنان دیگر ترجیح می‌دهند. تغییر این مسیر عصبی در ۱۳ سالگی نشان می‌دهد که مغز از یک الگوی زیستی اولیه فاصله گرفته و آماده ورود به دنیای جدید می‌شود.

ارسال به دوستان
چرا در زبان‌های اسکاندیناوی واژه‌ای برای «لطفاً» وجود ندارد؟ علت بی‌توجهی نوجوانان به صدای والدین؛ تغییرات مغز در ۱۳ سالگی حسن پیرنیا؛ رئیس‌الوزاریی که تاریخ ایران باستان را نوشت و در ۵۸ سالگی آموختن زبان آلمانی را آغاز کرد «هفته گذار زمستانی» چیست و چرا برای همه ضروری است؟ چه شد که فتحعلی شاه حکم به قتل ابراهیم خان کلانتر داد؟ شغل برخی بازیگران مشهور قبل از شهرت آقای ایرانی بیمه آمریکا از زبان خودش/ مهدی فخارزاده در سال ۵۱ جزو ۱۰ مرد سرشناس آمریکا بود دروازه ناتمام تخت جمشید؛ پروژه‌ای که ۲۳۰۰ سال پیش نیمه‌کاره ماند تاکتیک‌های جنگی باستانی در پس حملات سایبری مدرن قیمت یک میلیون دلاری یک «کتاب آخرالزمانی» که در قلعۀ قدیمی پیدا شد جغرافیا؛ متحد پنهان ارتش‌های کوچک در برابر قدرت‌های بزرگ چگونه یک دهقان امپراتور چین شد؟ چرا مغز پیشاپیش برای از دست دادن عزیزانمان عزاداری می‌کند؟ بلاگری برای پدوفیل‌ها! زندگی دوگانه ستارخان؛ قهرمان مشروطه با گذشته‌ای پرحاشیه