نامه های ناپلئون و فتحعلی شاه

عصر ایران - ناپلئون بناپارت امپراتور دو قرن پیش فرانسه ، دو نامه برای فتحعلی شاه قاجار پادشاه وقت ایران ارسال کرده است .

هدف ناپلئون از ارسال نامه ها به ایران دور نگهداشتن حکومت قاجارها از رابطه با دولت انگلیس و سپس زمینه چینی برای حمله به هند از راه ایران بوده است .

نامه ناپلئون به فتحعلی شاه را می توان از نخستین مکاتبه های  یک امپراتور قدرقدرت غربی (در دوران پس از عصر روشنگری) با یک پادشاه ایرانی دانست . البته پیشتر ، ناپلئون در زمان جنگ آقا محمد خان در گرجستان نامه ای نیز به او فرستاده بود.

ناپلئون در نامه خود که در فوریه سال 1805 خطاب به فتحعلی شاه نوشته ، توصیفاتی از ایران و پادشاهان ایرانی دارد که ذکر گوشه هایی از توصیفات ناپلئون جالب به نظر می رسد :

1- وی در ابتدای نامه خطاب به فتحعلی شاه می نویسد " سلام بر تو " و این نشان می دهد که امپراتور فرانسه می خواهد نامه را از موضع بالا و برتر نگارش کند.

2- ناپلئون درباره نادر شاه ضمن تمجید از قدرت جنگاوری این پادشاه ایرانی می نویسد : " نادر شاه جنگجوی بزرگی بود. قدرتی بسیار به دست آورد.در برابر فتنه جویان هراس انگیز و در برابر همسایگان خویش دهشت افزای بود.  بردشمنان خود چیره شد و با افتخار پادشاهی کرد؛ امّا این فرزانگی را نداشت که هم به فکر حال و هم در اندیشه ی آینده باشد و فرزندانش  جانشین او نشدند.

3- وی در توصیف خود از ایران می نویسد : " ایران کشور شریفی است که خداوند عطایای خود را در حق آن دریغ نداشته است.مردمان آن مردمانی هوشیار و بی باک اند و شایسته ی آنند که حکومت خوب داشته باشند.

4- ناپلئون خطاب به  فتحعلی شاه می گوید : " آوازه ی شهرت من تو را معلوم داشته که من که هستم و چه کرده ام و چگونه فرانسه را برتر از ملل غرب قرار دادم .میل دارم به من بگویی که چه کرده ای و برای تأمین بقای سلطنت خود چه نظری داری؟ "

5- امپراتور وقت  فرانسه در توصیف  جنگ ها و آشوب های داخلی ایران پس ازنادر شاه تا زمان سلطنت قاجارها می نویسد : " پیشینیان تو لابد از یک قرن به این طرف لایق حکمرانی چنین ملّتی نبوده اند که گذاشته اند از نفاق خانگی آزار ببینند واز بین بروند. "

6- وی در توصیف آقا محمد خان قاجار عموی فتحعلی شاه و بنیانگذار سلسله قاجاریه می نویسد : " تنها محمد شاه(آقامحمدخان قاجار) عموی تو در نظر من شاهانه زندگی کرده و خسروانه اندیشیده است ، قسمت  اعظم ایران را به تصرف خویش در آورده و سپس آن توانایی شاهانه را که از فتوح خویش به دست آورده بود برای تو  گذاشته است ".

نامه پاسخ فتحعلی شاه به ناپلئون

فتحعلی شاه در نامه خود به ناپلئون چنان مقدمه ای نگاشته که به نظر می رسد ترجمه آن در دربار فرانسه از زبان پارسی به زبان فرانسه کار هر کسی نبوده است . مطلع نامه فتحعلی شاه چنین است :

آغاز نامه نام خداوندی است که نیستی را به ساحت هستی اش راه نیست

هر که بی یاد اوست بر باد است و هر چه بی داد اوست بیداد

پیغمبران خویش را به گونه گونه کیش برای آزمایش فرستاد و خسروان معدلت اندیش را به جهت آسایش یافتن خلق خویش توانایی و گشایش  بر رای مهر ضیای شهریار بختیار کامکار تاجدار خدیو ملک آرای کشور گشای فیلفوس عزم اسکندر رزم تیقوق حقوق عیوق منجوق دانیال دانش مسیح بینش ظفرمند عدو بند بخت سمند و جره کمند .... موسس اساس دشمن شکنی و جهان ستانی مهندس بنای مردانگی و مرزبانی شیرازه بند تورات الفت زینت بخش صلیب مواهدت ؛ پادشاه سپهر گاه بلند جاه قوی دستگاه برادر محبت پرور مودت شمع امپراتور اعظم ملک ایطالیه و ممالک فرانسه عالیه که پیوسته دوستانش را نصرت و فیروزی روزی باد .

محجوب و پوشیده نماناد که اکنون به خواسته خداوند بی چون پایه اتحاد و یگانگی این دو دولت روز افزون به حدی استحکام یافته که تا زمین را قرار است از تصاریف روزگار به هیچ گونه خلل نپذیرد و پرتوی مهر بانی و وداد از دو جانب بر نهان خانه فواد چنان تافته که تا آسمان را مدار است از تراکم ... فتنه و فساد اغیار غبار نگیرد .

بساط نشاط انگیز بزم وفا بلند تر از آن است که شورانگیزان را بدان دستی رسد و ساغر نشاط انگیز صهبای صدق و صفا محکم تر از آن است که دست اختران را از سبکسری بر آن شکستی رود و از این روی پیوسته خاطر بهانه جوی در انتظار وصول اخبار فتوحات آن برادر کامکار و به هنگام رسیدن سفرای پیامگذار از مژده های نو خرمن های تازه در دل پدیدار است .

تا در این اوقات دل گشاتر از بهار نخستین نامه موالفت انگار فرستاده فرزانه " موسی لابلانژ" زیب محفل دوستی گردید و سفارشات دوستانه و نوید فتوحات آن یگانه زمان پیمان محبت را مشید مبانی و پبمانه الفت را مالامال باده شادمانی گردانیده و مقارن این حالات که عقاب شکار انداز رایات ظفرآیات را در فضای دل گشای چمن سلطانیه هنگام پرواز و غباب آفتاب تاب خیام فیروزی فرجام به قبه مهر و ماه و....