چگونه احزاب و تشکل های سیاسی را در قبال رفتارهای رئیس جمهور مسؤولیت پذیر کنیم؟

عصرایران ؛ احمدرضا طاهری - محمود احمدی نژاد ، برغم آن که کاندیدایی از جریان اصولگرایی بود ، اما همواره خود را کاندیدای مستقل معرفی می کرد. اصولگرایان نیز از همان سالیان نخستین ریاست احمدی نژاد تا زمانی که برایشان مشخص شد که "احمدی نژاد هزینه زاست"، بر آن بودند که ادعای او صحیح نیست و احمدی نژاد با حمایت این جریان بر سر کار آمده و دوام و قوام یافته است.

آنها زمانی درباره احمدی نژاد از خود سلب مسؤولیت کردند که دریافتند سیاست های او از سیاست و اقتصاد گرفته تا اخلاقیات جامعه ، در اغلب موارد "فاجعه بار" بوده است. اینجا بود که آنها در سخن و عمل گفتند که آنچه احمدی نژاد می کند ، ربطی به ایشان ندارد و اگر در انتخابات از او حمایت کردند به این دلیل بود که هاشمی و موسوی رأی نیاورند و الّا احمدی نژاد که کاندیدای آنها نبود.

این وضعیت ، ریشه در فقدان تحزب در جامعه ایران دارد. اگر کاندیداها از سوی حزب ها و تشکل های سیاسی شناسنامه دار معرفی و حمایت شوند ، دیگر شاهد آن نخواهیم بود احزاب سیاسی ، در منافع ریاست جمهوری شریک باشند ولی در مسوولیت هایش ندای "به من چه؟" سر دهند و خود را عقب بکشند.

رئیس جمهوری که از دل یک یا چند حزب و تشکل شناخته شده و رسمی بیرون آید ، هرگز تک روی نخواهد کرد و ناگزیر خواهد بود دستکم از خرد جمعی جریانی که از دل آن برخاسته است ، برای اداره کشور استفاده کند چه آن که وی ، علاوه بر آن که در برابر مردم پاسخگوست ، باید در اندیشه ی آبرو و موقعیت سیاسی حزبش نیز باشد.
به عنوان مثال رئیس جمهوری که در آمریکا از دل حزب دموکرات بیرون می آید ، در عملکردش به گونه ای رفتار می کند که جایگاه سیاسی حزب دموکرات در جامعه تخریب نشود و بتواند در آینده نیز کاندیدای موفق داشته باشد. حزب نیز ، هم بر او نظارت غیر رسمی دارد و هم توانش را در خدمت رئیس جمهور قرار می دهد تا خروجی این تعامل ، اداره هر چه بهتر کشور باشد.

اما در ایران ، فردی مانند احمدی نژاد بدون آن که واقعاً خروجی یک یا چند حزب و تشکل شناخته شده باشد ، در یک پروسه ناشی از شرایط زمان انتخابات ، رئیس جمهور می شود و هیچ جریان و حزبی هم مسوولیت اعمال او را به عهده نمی گیرد و هزینه ای بابتش نمی پردازد. خود او نیز می گوید که هر گونه که خواستم عمل می کنم و فوقش این است که دفعه بعد رأی نمی آورم و چیزی از دست نمی دهم چون اساساً سرمایه ای نداشته ام.

لذا برای خروج از این" وضعیت مخرب" ، باید رئیس جمهور شدن افراد را به سمت تحزب پیش برد. هر چند در ایران حزب به معنای واقعی کلمه نداریم اما احزاب و تشکل های اصولگرا و اصلاح طلب ، دستکم مجموعه های شناسنامه دار سیاسی با چهره های شناخته شده هستند که اگر کاندیدایی را رسماً معرفی کنند ، فردا نمی توانند بگویند که اعمال رئیس جمهور ربطی به ما ندارد. حتی اگر چنین نیز بگویند ، مردم آنها را با رأی ندادن به گزینه بعدی شان تنبیه خواهند کرد و آنها هم با خروج از گردونه قدرت ، هزینه سیاسی خواهند داد.

هم اکنون ، اصولگرایان (شامل 15 حزب و تشکل از موتلفه گرفته تا جامعه اسلامی مهندسان) در قالب ائتلاف اکثریت ، 5 کاندیدا معرفی کرده است و قرار است از بین متکی ، باهنر ، پورمحمدی ، آل اسحاق و ابوترابی ، یک نفر را به عنوان گزینه نهایی جبهه اصولگرایان (پیروان خط امام و رهبری) معرفی کنند. این که هر کدام از این افراد تا چه اندازه شایستگی رئیس جمهور شدن را دارند ، موضوعی است که به نظر فرد فرد رأی دهندگان بستگی دارد اما همین که مجموعه اصلی اصولگرایان قبول مسؤولیت نموده و کاندیدا معرفی کرده است ، حرکتی به سمت عمل سیاسی خردمندانه و مسؤولیت پذیری سیاسی است. البته افراد و ائتلاف های اصولگرای دیگری نیز در این میان وجود دارند که فاقد سیستم حزبی و تشکلی هستند و بیشتر فردی اند و دارای اشکالات پیش گفته و از موضوع بحث حاضر خارج.

اگر اصلاح طلبان نیز در ساز و کار مشابهی ، کاندیدای حزبی معرفی کنند و تشکل های باقی مانده اصلاح طلب نیز در قبال عملکرد کاندیدای خود قبول مسؤولیت کنند ، آنگاه می توان گفت که دو جریان اصلی سیاسی کشور ، شامل اصولگرایان و اصلاح طلبان در یک ساز و کار منطقی ، خردمندانه و البته مسؤولانه به رقابت برخاسته اند و هیچ کدامشان نخواهند توانست در قبال عملکرد رئیس جمهوری که از مجموعه شان برآمده ، بی مسؤولیتی پیشه کنند و بگویند: او انتخاب ما نبود یا ما از سر اجبار از او حمایت کردیم!