"برکناری مرسی" بهانه همسویی دوباره ایران و ترکیه

عصر ایران ؛ رضا غبیشاوی - علی اکبر صالحی وزیر خارجه ایران روز جمعه برای رایزنی با مقامات ترکیه درباره تحولات مصر به آنکارا سفر کرد.

او در این سفر ضمن دیدار با احمد داوود اوغلو وزیر خارجه ترکیه و بحث و گفتگو درباره تحولات مصر، درباره سوریه هم موضع مشترکی اتخاذ کردند و خواستار آتش بس در این کشور به مناسبت ماه رمضان شدند.

ایران و ترکیه 2 سال پیش و تا قبل از بروز بحران در سوریه، روابط بسیار نزدیکی داشتند. دو کشور با دو دولت اسلامگرا در اکثر موضوعات منطقه ای مانند اسرائیل، فلسطین، لبنان، سوریه، لبنان و حماس موضع و رویکرد مشترکی داشتند.

ایران و ترکیه در کنار سوریه و قطر با نگاه های مشابه و نزدیک به هم، شبه ائتلاف  چهارگانه ای را در منطقه تشکیل داده بودند.

اما تحولات خشونت آمیز و خونین داخلی در سوریه به سرعت این شبه ائتلاف را متلاشی کرد و دو کشور ایران و ترکیه را در مقابل یکدیگر قرار داد و روابط دوجانبه به سردترین  وضعیت در 10 سال گذشته منتقل کرد.

در بحران سوریه، ایران در کنار چین و روسیه، در جایگاه مهمترین حامی سیاسی، نظامی و اقتصادی حکومت بشار اسد رئیس جمهور سوریه تبدیل شد. در مقابل، ترکیه هم که مرزهای طولانی زمینی با سوریه دارد به عنوان یکی از مهمترین حامیان سیاسی، تسلیحاتی و اقتصادی مخالفان اسد فعال شد.

موضوع سوریه باعث شد رویکرد ائتلافی و مشترک تهران و آنکارا در برابر مهمترین مسئله منطقه یعنی بحران سوریه متوقف شود و رویکردی متضاد با منافع یکدیگر را در صحنه سوریه در پیش بگیرند.

ایران نه تنها در فضای داخلی دیگر از رجب طیب اردوغان نخست وزیر اسلامگرای ترکیه حمایت نمی کند و کسی او را برازنده دریافت جایزه صلح نوبل نمی داند بلکه مخالفان لائیک و چپگرا و سویالیست وی جای پای بزرگتری را در میان رسانه های دولتی ایران پیدا کرده اند.

ایران بعد از  بحران سوریه، حتی تنش ها و مخالفت های دولت ترکیه با اسرائیل را نیز جدی نمی گرفت و آنها را نمایش و صحنه سازی توصیف می کرد.

در مقابل، مقامات ترکیه هم مستقیم و غیرمستقیم ایران را به دخالت در تسلیح اعضای گروه پ پ ک متهم می کردند.

اما به نظر می رسد  تحولات جدید در مصر و  سوریه، دو کشور ایران و ترکیه را به اشتراک در رویکردها سوق داده است.

ایران و ترکیه هر دو با نسبت های متفاوتی حامی دولت  اخوان المسلمین در مصر با حضور رئیس جمهور مرسی بودند و هر یک معتقد بود شاخه ای از اسلامگرای حاکم بر تهران و آنکارا، در قاهره حکمرانی می کند.

اما به دنبال اقدام اخیر ارتش مصر در برکناری محمد مرسی از ریاست جمهوری، دولت های ایران و ترکیه موضعی یکسان گرفتند و از این اقدام انتقاد کردند گرچه به دلیل روابط نزدیک تر مرسی - اردوغان، صدای اعتراض دولت آنکارا بالاتر و شدیدتر از تهران بود.

همین اشتراک نظر نیز باعث شده دوباره آب اشتراک نظر در جوی روابط ایران و ترکیه وارد شود و وزرای خارجه دو کشور دوباره بر سر مسئله ای منطقه ای، خندان و با توافق، دست در دست یکدیگر از پله های وزارت خارجه ترکیه در آنکارا بالا بروند.

در موضوع سوریه هم، با وجود ورود بحران داخلی این کشور به سال سوم، اما هنوز حکومت اسد پابرجاست؛ مخالفان مسلح در حال عقب نشینی هستند و ارتش توانسته است شهرها و مناطق مهمی را از کنترل مخالفان مسلح پس بگیرد و در یک کلام گزینه سقوط اسد هم اکنون دیگر یک گزینه جدی نیست.

در موضوع سوریه، ترکیه با مشکلات بسیاری به دلیل میزبانی از تعداد زیادی از پناهندگان سوری روبه رو است. نفوذ  گسترده القاعده و افراط گرایان اسلامی در میان مخالفان مسلح در سوریه، بمب ساعتی را در کنار مرزهای ترکیه ایجاد کرده است. این وضعیت باعث شد حزب کارگران کردستان نیز تقویت شود و بتواند عملیات های گسترده مسلحانه ای را در خاک ترکیه انجام دهد و در نهایت دولت آنکارا را مجبور به امتیازگیری و تعامل کند. همین وضعیت باعث شد تا برای نخستین بار در 10 سال اخیر، اردوغان صدای اعتراض و درخواست استعفا را از خیابان های ترکیه بشوند.

مجموعه این اتفاقات در صحنه ترکیه باعث شده تا از شدت تلاش دولت این کشور برای سرنگونی حکومت اسد کاسته شود و با عقب نشینی های پی در پی به دنبال یافتن راه حلی از طریق قدرت های منطقه ای ناهمسو باشد.

به نظر می رسد تحولات مصر و ترکیه، دوباره تهران و آنکارا را به سوی توافق و اشتراک نظر در برابر مسائل منطقه ای سوق می دهد. علاوه بر این، برش دولت قطر هم بعد از تغییر امیر و وزیر خارجه اش، کمی کُند شده است به ویژه که دولت قطر به شدت و همه جانبه از محمد مرسی و اخوان در مصر حمایت می کرد و هم اکنون با سقوط آنها در قاهره، بعد از سال ها قطری ها هم در منطقه طعم شکست را چشیدند و در کنار ایران و ترکیه، موضعی مشترک درباره مصر دارند.

هم اکنون قطر هم مانند ایران و ترکیه از سرنگونی اخوان و مرسی در مصر ناراضی است. قطعا این اتفاق می تواند به نزدیکی دوباره ایران و قطر هم کمک کند.