ماسک ها را آماده کنید، دیو آلودگی در راه است

عصر ایران ؛ صدرا محقق - داستان آلودگی هوای تهران تکراری ترین داستان زندگی ساکنان این شهر است. داستانی که از چهل سال پیش تا کنون در همه 12 ماه سال جز روزهایی اندک، در حال روایت و تکرار است. در همه این سالها هم هر چقدر جلوتر آمدیم بر حجم و شدت این آلودگی افزوده شد. از سویی همیشه هم اوج این آلودگی در فصلهای سرد سال و به خصوص ماه های مهر، آبان، آذر و دی و بهمن است.

در این هنگام از سال به دلیل وقوع پدیده وارونگی دما ذرات معلق تولید کننده آلودگی همراه با هوای سردی که شهر را در می گیرد پایین می آیند و راه نفس کشیدن بی دغدعه را بر شهروندان می بندند. امسال هم مثل همیشه بلافاصله با سرد شدن هوا دیو آلودگی به عادت همیشگی این سالهایش از خواب بیدار شد و شهر را در بر گرفت.

 اولین زمزمه های سرما از روز سه شنبه پانزدهم مهر ماه شروع شد که یکباره دمای هوا حدود پنج تا ده درجه خنکتر شد، از شب همان روز هم مهی از گرد و غبار چون چادری خاکستری بر کل شهر کشیده شد تا شروع فصلی جدید از شدت گرفتن آلودگی هوایی را به پایتخت نشینان و مسوولان هشدار دهد. البته داسنان آلودگی قدیمی تر از این حرفهاست.

 اولین باری که کارشناسان خطر آلوده شدن هوای تهران به دود و دم تولید شده توسط خودروهای در حال حرکت در سطح شهر و کارخانه های در حال کار در حاشیه شهر را گوشزد کردند به سالهای پیش از انقلاب و دهه چهل بر می گردد.
روزهایی که پایتخت ایران لحظه به لحظه در حال بزرگ شدن و وسعت گرفتن بود. با این حال آن سالها هنوز این قضیه آنقدرها جدی نبود که جدی گرفته شود.

سالها گذشت و انقلاب شد و دهه شصت تمام شد و دوران سازندگی فرارسید. تازه در آن سالها بود که همه دیدند نمی توان موضوع آلودگی هوا را که روز به روز شدیدتر می شود را نادیده بگیرند. این شد که از آن تاریخ تا کنون همیشه هر کس اعم از کارشناس و مسوول و روزنامه نگار و دوست دار محیط زیست به سهم خود از خطرات این بلای هولناک و نفس گیر سخنی بر زبان راندند.

با این همه هشدارهای هیچکدام به خرج آنها که مسوولند و می توانستند کاری کنند نرفت و آلودگی هر سال بحرانی تر از سال قبلش می تازد. این آخرین آمارهای اعلام شده از سوی مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران است، او از افزايش 55 درصدي تعداد روزهاي ناسالم در نيمه اول مهرماه نسبت به مدت مشابه در سال گذشته خبر داد.

يوسف رشيدي افزود: در 15 روز ابتدايي مهرماه سال جاري هواي پايتخت تنها دو روز در شرايط سالم بود، هواي پاک نداشت و 13 روز را در هواي ناسالم سپري کرد. به گفته وي، اين در حالي است که در همين مدت در سال گذشته 9 روز هواي پايتخت در شرايط سالم و شش روز در شرايط ناسالم قرار داشت و البته سال گذشته هم در نيمه اول مهرماه هيچ روزي در شرايط پاک نبود.

همین آمار به تنهایی و به اندازه کافی گویای وخیم شدن وضع نسبت به سال گذشته است. علاوه بر این آمارهای شش ماهه اول امسال هم این ادعا را تایید می کند. این آمار را هم همان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران داده است: از 201 روزي که از ابتداي سال جاري تاکنون سپري کرده ايم هواي پايتخت دو روز در شرايط پاک، 130 روز در شرايط سالم و 69 روز در شرايط ناسالم بوده است. در همين مدت در سال گذشته هيچ روز پاکي در هواي تهران گزارش نشد و تعداد روز هاي سالم و ناسالم به ترتيب معادل 136 و 65 روز بوده است. بنابراين از ابتداي سال جاري تا امروز تعداد روز هاي ناسالم در تهران چهار روز بيشتر از سال گذشته بوده است.

 از سویی این نکته نیز گفتنی است که اواسط دهه 70 وقتي براي اولين بار بحث آلودگي هوا مطرح شد، قضيه فقط مربوط به تهران بود و پايتخت نشينان. حالا اما تهران و شهرستان ندارد، دیو آلودگي غيراز تهران در 8شهر ديگر هم هر از گاه بيرون مي خزد و زندگي را به كام شهروندان سخت مي كند. اهواز، كرج، تبريز، مشهد، اصفهان، شيراز، اراك و كرمان هم چند سالي است با معضل آلودگي هوا دست به گريبانند، اهواز مركز استان خوزستان حتي به لطف گرد و غبار هميشگي كشورهاي همسايه، سال ميلادي گذشته را با رتبه آلوده ترين شهر دنيا از سوي سازمان بهداشت جهاني به پايان رساند.

این در حالی است که بیشتر از 10 سال پيش از اين قرار بود طرحي تحت عنوان طرح جامع كاهش آلودگي هواي پايتخت براي مبارزه با اين بحران تهیه و هر ساله اجرايي شود، کار از کار تهران که گذشته چون به عقد دايم آلودگي درآمده و هلهله آلاينده ها در هوای آن پدیده ای امري هميشگي شده، اما کم کاری مسوولان برای یافتن راهی درست جهت کنترل آلودگی آنقدر ادامه پیدا کرد كه غیر از تهران دیگر كلانشهرهای ایران هم به دام آلودگی افتادند.

البته بالأخره سال گذشته طرح جامع كاهش آلودگي هواي كلانشهرهاي كشور نهایی و برای اجرا ابلاغ شد مشخص نیست این طرح چه مقدار می تواند اثر گذار باشد اما بر اساس آنچه دو روز پیش استاندار جدید تهران گفت به نظر می رسد هنوز هم تنها راهکار مقابله با بحران آلودگی همان حربه های زودگذر و موقتی همیشگی باشند.
این متن گفته های حسین هاشمی استاندار تهران است:" با توجه به اینکه احتمال افزایش شدت آلودگی هوا وجود دارد، در صورتی که روند آلودگی به سمت اضطرار برود تصمیمات جدیدی برای تردد و ساعت‌های کاری اتخاذ خواهیم کرد. در واقع به محض اینکه آلودگی هوا به شرایط اضطرار برسد کمیته اضطراری آلودگی هوا تشکیل شده و در مورد ساعت کار ادارات و تردد مردم، تذکرها داده شده و تدابیر لازم اتخاذ می‌شود."

 همانطور که این اظهارت نشان می دهد هنوز هم اصلی ترین راهکارها برای مقابله با آلودگی طرح هایی موقتی مثل افزایش دامنه زوج و فرد خودروها، تعطیلی ادارات دولتی و کاهش ساعات کاری کارمندان و... است. با این حال باید دانست که معضل آلودگی با این طرح هایی که تنها حالت مسکن های لحظه ای دارد حل نمی شود. تجربه هم نشان داده است سال به سال این بحران جدی تر و هولناکتر از قبل می شود. باید به دنبال راه حل هایی اساسی تر و ریشه ای تر بود.