آقای روحانی! خوب گفتید ، منتظر عمل هستیم

عصر ایران ؛ سروش بامداد - حضور و سخنرانی رییس جمهور در دانشگاه تهران ابتدا از این نظر مهم است که پس از 7 سال یک رییس جمهور بار دیگر به دانشگاه رفت، چرا که محمود احمدی نژاد از سال 1385 به بعد ترجیح می داد در آیین هایی از این دست شرکت نکند.

حضور در سازمان ملل بهانه غیبت در آیین شروع سال تحصیلی در آغاز مهرماه بود و بعدتر 16 آذر نیز که طی سال ها به یک سنت در مواجهه صمیمی رییس جمهور و دانشجویان تبدیل شده بود در عمل به محاق رفت. مناسبت دیگر البته سالروز وحدت حوزه و دانشگاه بود که معمولا به پیامی بسنده می شد.

پس وجه اول اهمیت حضور روحانی، بازگشت رئیس جمهور به دانشگاه پس از یک دوره وقفه است که هر چند حال و هوا و فضای پرسش و پاسخ های دانشجویی در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی و دو سال اول احمدی نژاد را نداشت اما آمیخته با احترام کامل به دانشگاهیان و متضمن سخنانی کاملا صریح و روشن بود که در بخش هایی حتی نشانی از ملاحظات خاتمی را هم نداشت.

تاکید بر این که « فشارهای محفلی را در دانشگاه نمی پذیریم» یا «ما نمی خواهیم همه دو چهره داشته باشند؛ برای نمره و شغل و رتبه یک چهره و در زندگی با چهره ای دیگر» و مهم تر از همه «به وزارت اطلاعات و نهادهای امنیتی می گویم راه را برای دیپلماسی علم باز کنید وبه دانشجویان و به دانشگاه اعتماد کنید» و «نباید در روند معیوب و نا به جای بازنشستگی زودهنگام استادان گرفتار شویم» تنها بیان خواست رأی دهندگان از زبان رییس جمهور منتخب آنان نیست بلکه ایجاد تعهد برای دولت است و از این پس دانشجویان حق دارند در مقابل ناقضان فرمان رییس جمهور اعتراض کنند و خود دکتر روحانی نیز به قاعده باید از این دسته از دانشجویان به صورت خاص حمایت و نقض کنندگان را توبیخ کند.

تا همین جا هم البته رییس جمهور با انتصاب دکتر توفیقی به عنوان سرپرست وزارت علوم و قطعی شدن معرفی او به عنوان وزیر، پای بندی خود را به آنچه اعلام کرده نشان داده اما پس از این نیز انتظار می رود رئوس موارد مصرح در نطق 22 مهرماه در دانشگاه تهران به مثابه دستورالعمل و منشور لازم الرعایه به همه روسای دانشگاه ها و دستگاه ها ابلاغ شود تا اگر غیر آن رفتار کردند پاسخ گو باشند.

واقعیت غیر قابل انکار این است که در 8 سال گذشته دانشگاه و دانشجو به معنی خاص کلمه تحقیر شدند. بازنشسته کردن اجباری یا تحمیلی استادان بدترین رفتاری بود که در حق برجسته ترین شخصیت های علمی کشور صورت پذیرفت. تنها کافی است بر نام 12 استاد بازنشسته دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی تامل کنیم تا بدانیم چه خسرانی در پی داشته است.

از سوی دیگربخشی از سخنان رییس جمهوررا می توان اعلام خط مشی دولت دانست که به منزله تعهد بر پرهیز از تکرار روش ها و رفتارهای دولت گذشته بر آن تاکید می شود. برخی اما معطوف به اقدامات بیشتر است. مشخصا این که دانشجو و استاد مجال شرکت در یک همایش بین المللی و پاسخ مثبت به دعوت یک سمپوزیوم علمی را داشته باشد بی آن که در بازگشت دغدغه برخورد و سوء تفاهم و همکاری با بیگانگان متوجه او باشد.

اصطلاح « دیپلماسی علم » و تاکید بر این که «راه آن را باز کنید» نیز می تواند روح تازه ای به دانشگاه ها بدمد. همه اینها نکات مثبتی است و البته جزییات را باید از زبان وزیر جدید و پس از اخذ رای اعتماد شنید.

بنابر این می توان از سخنان رییس جمهور این نکته را نیز برداشت کرد که مخالفت احتمالی با وزیر پیشنهادی علوم نیز راه و برنامه وزارت علوم را تغییر نخواهد داد و نگاه رییس جمهور و انتظار او از دانشگاه ها به شخص بستگی ندارد.

 ابتکار روحانی در بازتعریف برخی اصطلاحات کلیشه شده و ارایه آنها با محتوای تازه نیز نیز قابل توجه بود. او تعبیر «دانش بنیان» را در معنی و نگاه تازه به کار برد و به جای آن که بر موضع پند یا تهدید بنشیند تصریح کرد: « امنیتی کردن دانشگاه جو نفاق را توسعه می دهد».

با این اوصاف می توان گفت این نطق که به منزله ترسیم نقشه راه دانشگاه در دولت روحانی بود می تواند موثرتر یا دست کم قابل استنادتر از پاسخ های احساسی به برخی پرسش های هیجانی باشد که احتمالا برخی انتظار آن را داشتند.

دانشگاه تحقیر شده و دانشگاهی کنجی خزیده و گوشه گزیده ابتدا باید به صحنه بازگردد و آن گاه برای آرمان بزرگ تری که همانا استقلال دانشگاه هاست بکوشد.
 
کاهش و حذف فشارهای محفلی به دانشگاه ها، توقف روند معیوب بازنشستگی زودهنگام استادان و بیم آنان از طرح آزادانه دیدگاه ها و گشایش راه دیپلماسی علم مولفه هایی هستند که می تواند و باید در یک فضای سالم و دموکراتیک به استقلال دانشگاه ها بینجامد.

روحانی بهتر از همه می داند که آنچه گفته است به صرف توصیه و اعلام عمومی ،حاصل نمی آید و مستلزم ابلاغ بخشنامه و حتی در صورت لزوم ارایه لایحه و پیگیری های بسیار جدی است.