اعتدال، به مثابه یک روش، نه یک گفتمان

 عصر ایران؛ مهرداد خدیر-  از میان سخنان رییس جمهور روحانی در روز پنج شنبه 22 خرداد که به مناسبت سالروز انتخابات امید آفرین 24 خرداد 1392 در تالار وزارت کشور برگزار شد، عبارات و تاکیدات او درباره حقوق مردم و البته بیش از همه آن طعنه «عصر حجر» مورد توجه قرار گرفت ولی  یک نکته -هر چند که  هیجان و شورآفرینی کمتری داشت - نیز نباید مورد غفلت قرار گیرد و آن تاکید روحانی بر«روش» بودن «اعتدال» است.

به ضرس قاطع می توان گفت مراد رییس جمهور پایان دادن به این پرسش مناقشه برانگیز بوده است که «اعتدال، یک گفتمان است یا یک روش».

طی یک سالی که از 24 خرداد 92 می گذرد در قبال ترم « اعتدال» سه گونه مواجهه و تفسیر دیده شده است:

 اول این که اعتدال را یک «گفتمان» تازه می داند که پس از 4 گفتمان قبلی مطرح می شود ؛4 گفتمان قبلی به ترتیب چنین بر شمرده می شوند: «ارزش ها و دفاع مقدس» در دهه 60، «سازندگی» در دو دولت هاشمی رفسنجانی، «اصلاحات» در دو دولت خاتمی و «عدالت و مهرورزی» در دو دولت احمدی نژاد.

مراد از گفتمان را می توان  پدیده ای دانست که «فراتر از یک خط مشی، یک نگرش و یا یک رویکرد ظاهر شود».

تحلیل دوم این بود که اعتدال همان جریان سوم است که از میان رقابت مستمر اصلاح طلبان و محافظه کاران/ اصول گرایان برخاست و به بیان دیگر نه چپ است نه راست.

دیدگاه سوم اما که به صورت صریح و بارها از جانب چهره های شاخص اصلاح طلب و نظریه پردازان مستقل مطرح شده این است که «اعتدال یک گفتمان نیست، یک روش است». در این نگاه، اعتدال جدا از گفتمان اصلاحات یا سازندگی نیست و اگرچه در ادامه آنها باشد نه یک گفتمان علی حده، یک روش است.

حامیان گفتمان سازندگی و اصلاحات و شخص هاشمی و خاتمی بی گمان از این سخن روحانی خرسندند و این که آشکارا از تبیین «اعتدال» به مثابه یک گفتمان پرهیز کرد و از آن به عنوان یک روش یاد کرد تا اعتدال را در میانه افراط و تفریط قرار دهد و نحله های مختلف سیاسی اعتدال را رقیب خود نپندارند.

رییس جمهور به جای آن که اعتدال را در مقام یک گفتمان، متفاوت یا متمایز از گفتمان های توسعه و سازندگی یا مردم سالاری و اصلاحات ولو در ادامه آنها ترسیم کند بر مفهوم غالب و رایج از اعتدال تاکید ورزید که همان پرهیز از افراط و تفریط است. دقیقا همان که استاد شهید مرتضی مطهری در سال 1357 در کتاب «نهضت های اسلامی در 100 ساله اخیر»- صفحه 90 نوشته بود:

« پرهیز از افراط و تفریط و گرایش به اعتدال در هر کاری خالی از دشواری نیست.گویی همیشه راه اعتدال یک خط باریک است که اندک بی توجهی موجب خروج ازآن است. این که در آثار دینی وارد شده که صراط، از مو باریک تر است، اشاره به همین نکته است که رعایت اعتدال در هر کاری دشوار است.»