رمزگشایی از تاکتیک جدید آمریکا در مذاکرات هسته ای

عصر ایران ؛ جلیل بیات*: صحبت های چند روز پیش باراک اوباما حاکی از ورود آمریکا به فاز جدیدی از تهدید مذاکرات و بر حذر داشتن ایران از ایستادگی بر مواضع خود می باشد. اوباما به تازگی در مصاحبه با نیویورک تایمز احتمال دستیابی به توافق جامع هسته‌ای با ایران را "کمی کم‌تر از 50 درصد" عنوان کرد. وی با بیان اینکه برخی از مقامات ایرانی نگران هستند که چنین توافقی قدرت آنها را کاهش دهد افزود: این امر ممکن است ما را از دستیابی به توافق باز دارد.
 
اگرچه آمریکا (و شخص اوباما) بیش از دیگر کشورهای حاضر در گروه 1+5 خواستار نیل به توافق جامع هسته ای با ایران است،  اما همانطور که بارها مقامات مختلف این کشور عنوان کردند، آمریکا حاضر به تعویض گزینه شکست مذاکرات با یک توافق بد (از نظر آمریکا) نیست.  
 
در این راستا سرسختی و پافشاری ایران بر مواضع خود باعث شده آمریکا به تاکتیک "امکان شکست خوردن مذاکرات" روی بیاورد. به عبارت دیگر آمریکا سعی دارد با پررنگ جلوه دادن امکان شکست مذاکرات، ایران را به تعدیل مواضع خود ترغیب کند. این سیاست به این دلیل از سوی آمریکا انتخاب و دنبال می شود که معتقد است ایران به دلیل شرایط وخیم اقتصادی، به توافق و رفع تحریم ها نیاز دارد و در نهایت حاضر به عقب نشینی خواهد شد.  
 
در این میان به نظر می رسد مقامات ایران به خوبی دست آمریکا را خوانده و "تک" آمریکا را با "پاتکی" پاسخ دادند. پاسخ ایران ابتدا از سوی عالی ترین مقام سیاسی کشور ابراز شد. رهبر انقلاب چند روز پس از سخنان اوباما، در جمع سفرا و مسئولان نمایندگی های ایران در خارج از کشور با بی فایده خواندن مذاکره با آمریکا به بی نتیجه بودن مذاکرات هسته ای در یک سال اخیر اشاره کردند.

ایشان در بیانات خود صریحا عنوان کردند تجربه یک سال اخیر نشان داد که مذاکره به هیچ چیز کمک نمی کند. در عین حال رهبر انقلاب افزودند: در زمینه ادامه مذاکرات هسته ای، منعی نمی کنیم و کاری که دکتر طریف و دوستانشان شروع کردند و تا امروز هم خوب پیش رفتند دنبال می شود.  
 
پس از سخنان رهبری، سید عباس عراقچی مذاکره کننده ارشد ایران نیز با بیان اینکه امکان رسیدن به توافق وجود دارد، در عین حال خاطرنشان کرد: اگر توافقی هم حاصل نشود، فاجعه ای رخ نخواهد داد. این واکنش ها نشان می دهد ایران در کنار حفظ موضع منطقی خود (حل مسئله از طریق مذاکره و مسالمت آمیز) چندان واهمه ای هم از شکست مذاکرات ندارد.  
 
بدین ترتیب به نظر می رسد بازی تاکتیک، ضدتاکتیک ایران و آمریکا در زمینه مذاکرات هسته ای همچنان ادامه دارد. لذا در این شرایط ادامه مذاکرات می تواند به یکی از سه نتیجه ذیل منتهی شود:
 
1- یکی از طرفین از موضع خود عقب بنشیند و نتیجه برد – باخت را به نفع طرف مقابل رقم بزند. البته این باخت می تواند به میزان عقب نشینی، خیلی شدید یا خیلی خفیف باشد به طوری که طرف بازنده عملا احساس باخت نداشته باشد. 

ارزیابی: تا امروز شرایط نشان می دهد این گزینه بعیدترین گزینه ممکن است و طرفین قصدی برای عدول از مواضع خود ندارند. لذا با توجه به شرایط کنونی امکان حصول این نتیجه تقریبا نزدیک به صفر است.
 
2- طرفین بر مواضع خود پافشاری کرده و شکست مذاکرات (نتیجه باخت – باخت) را رقم بزنند.
ارزیابی: هر روز که می گذرد احتمال وقوع این گزینه بیشتر می شود. منتهی همانطور که دکتر ظریف عنوان کرده در مذاکرات بین المللی ممکن است برخی طرفین صبر کنند تا در لحظات آخر تصمیم اصلی و نهایی را بگیرند. لذا ممکن است در لحظات آخر نتیجه ای جز این گزینه رقم بخورد.
 
3- طرفین مواضع خود را تعدیل کرده و با حصول توافق، نتیجه برد – برد را رقم بزنند.

ارزیابی: این گزینه برای هر دو طرف مناسب است؛ منتهی آنچه می تواند ایجاد مشکل کند تناسب و برابری تعدیلی است که طرفین قصد دارند در مواضع خود ایجاد کنند. به عبارت دیگر باید طرفین از آنچه در قبال تعدیل موضع خود دریافت می کنند رضایت داشته باشند و نوعی تناسب و برابری در میزان عقب نشینی طرفین از مواضع خود وجود داشته باشد.

کارشناس ارشد روابط بین الملل