«سیسی» پا جای پای «ناصر» می گذارد؟

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- امروز یادآور درگذشت جمال عبدالناصر رهبر فقید مصر است. جالب این که 44 سال پس از مرگ او اکنون رییس جمهوری در مصر بر سر کار است که بیش از همه اسلاف خود و اخلاف ناصر به او شبیه است.

 احتمالا از این گزاره تعجب خواهید کرد. حق هم دارید. چون روایت رسمی در ایران، جمال عبد الناصر را قهرمان مبارزه با استعمار معرفی می کند ؛هم او که به تاسی از نهضت ملی شدن نفت در ایران کانال سوئز را ملی کرد و عبدالفتاح سیسی رییس جمهوری کنونی را هم عامل آمریکا می داند که با کودتا بر سر کار آمده و بی اراده غرب آب نمی خورد و لابد یک عروسک گوش به فرمان، چه شباهتی به یک قهرمان دارد؟

اما القای مزدور و وابسته بودن ژنرال سیسی، کار نیروهای هوادار اخوان المسلمین در ایران است. همان ها که از رییس جمهور روحانی هم انتقاد کردند که چرا امیر عبداللهیان - معاون وزارت خارجه- را به نمایندگی خود به مراسم تحلیف رییس جمهوری سرنگون کننده محمد مرسی فرستاده است؟

  سیسی اما مانند ناصر با کودتا بر سر کار آمده و باز همچون او اخوان المسلمین را به شدت سرکوب کرده است. در غیاب جامعه مدنی در مصر دو نهاد در این کشور حضور موثر دارند: یکی شبکه گسترده اخوان المسلمین و دیگری نهاد ارتش و رقابت واقعی میان این دو بوده است.

از اشتباهات یا سیاه کاری های باراک اوباما یکی این است که با آغاز جنبش دموکراسی خواهانه در مصر در دی ماه 1389 خورشیدی به جای این که درصدد تقویت نهادهای مدنی در این کشور باشد به دو نهاد اصلی – اخوان و ارتش – چراغ سبز نشان داد. ارتش از مبارک روی برگرداند و دیکتاتور وادار به استعفا شد. بعد اخوانی ها با نماد محمد مرسی روی کار آمدند و هنگامی که روشن شد رییس جمهوری تازه به جای دموکراتیزاسیون در پی اخوانیزاسیون است ارتش با حمایت اولیه مردم دست به کودتا زد. در ابتدا کودتا خونین نبود اما بعدتر دست به کشتار زدند و قضیه تفاوت کرد.

در کودتای ژوییه 1952 گروهی از افسران دست به کودتا زدند و نظام پادشاهی را برانداختند. گفته می شود اخوان المسلمین  نیز در این کودتا نقش داشته است. افسران آزاد اما بعدترانواع محدودیت ها را بر جامعه مدنی اعمال کردند. هر چند در مرحله نخست با اخوان کاری نداشتند. این پروسه 11 سال طول کشید و اخوان تنها تماشا می کرد تا سراغ خودشان هم آمدند.

ناگاه اما اخوان،  ناصر را به خاطر ناتوانی در اتخاذ موضعی تهاجمی تر در قبال اسراییل، شکست در نهادینه سازی شریعت اسلامی  و آنچه آثار منفی پیمان صلح انگلیس – مصر بر سر کانال سوئز در 1954 می دانستند به باد انتقاد گرفتند.

چند ماه بعد هم متهم شدند که قصد ترور ناصر را داشته اند و پس از آن بود که سرکوب گسترده اخوان المسلمین همراه با آزار و شکنجه آنان آغازشد. کار به جایی رسید که در 1966 یا 1345 خورشیدی سید قطب دستگیر و اعدام شد. اعدامی که هرگز برای اخوان المسلمین و بسیاری از جریان های اسلامی در کشورهای دیگر اعم از شیعه و سنی قابل قبول نبود.

اعدام سید قطب میان روحانیون مبارز ایران نیز در قبال ناصر اختلاف انداخت. کسانی چون آیت الله سید محمود طالقانی این اقدام او را گرچه خطامی دانستند اما بر ادامه ارتباط مبارزین ایرانی با ناصر تاکید داشتند. این موضع هم البته تنها از طالقانی بر می آمد که هم مصدقی و ملی بود و هم به فداییان اسلام که بسیار شبیه اخوان بودند پناه داده بود.

در چهار سال آخر عمر ناصر بر اخوان بسیار سخت گرفتند تا این که او در ششم مهر 1349 درگذشت و با شکوه تمام تشییع و به خاک سپرده شد. در ایران نیز درباره تجلیل از او همان اختلاف قدیمی درگرفت و هر که غیر طالقانی ناصر را می ستود متهم به ستایش قاتل سید قطب می شد. ازسوی دیگر ناصر اولین کسی بود که خلیج فارس را خلیج ع ر ب ی خواند و روابط او با شاه ایران نیزبسیارتیره شد.

با مرگ ناصرمحمد انور سادات به قدرت رسید که  به جای شوروی به آمریکا گروید. اما با اصلاح قانون اساسی و اعلام شریعت به عنوان منبع اصلی همه قوانین کشور کوشید دل اخوانی ها را به دست آورد. منتها بحث پیمان صلح با اسراییل که پیش آمد سادات نیز مثل ناصر دست به سرکوب اخوان زد.

دست آخر او خود قربانی یک اسلام گرای انقلابی شد البته خالد اسلامبولی عضو اخوان المسلمین نبود تا موجب دور تازه سرکوب آنان شود و به عکس حسنی مبارک راه مدارا با آنان را در پیش گرفت. تا جایی که اخوانی ها حضور خود در سازمان های دانشجویی را افزایش دادند و در انتخابات پارلمانی 1984 و 1987 و نیز انتخابات سندیکاهای حرفه ای مانند پزشکان، مهندسان، استادان و حقوق دانان پیروز می شدند. روابط  داشت حسنه می شد که ماجرای حمله آمریکا به عراق پیش آمد و مصر هم به ائتلاف پیوست و اخوان مخالفت کرد.

به همین خاطر دایره فعالیت اخوان در دهه 90 میلادی محدود شد. عبدالفتاح سیسی را به سبب روی کار آمدن با کودتا و سرکوب اخوان  می توان شبیه ناصردانست. با این تفاوت که او برآمده اخوان است و پدر و مادر او عضو اخوان بوده اند و همسرش نیز حجاب دارد.  احتمالا مهم ترین تفاوت او با ناصر در گرایش به غرب ذکر می شود اما جالب است که بدانیم اتفاقا سیسی هم نیم نگاهی به روسیه دارد.

 او فراموش نکرده که گزینه اصلی اوباما برای مصر پس از مبارک اخوانی ها بودند نه ارتش  واکنون از سر اضطرار پذیرفته شده اما چنانچه بخواهد یاد ناصر را احیا کند گرایش بیشتر به سمت مسکو بسیار محتمل است.

با این اوصاف اگر یاد جمال عبد الناصر در مصر امسال از همه 44 سال گذشته بیشتر باشد نباید تعجب کرد. عبدالفتاح سیسی تنها با این تشبیه می تواند برای خود مشروعیت بیاورد. مشروعیتی که به خاطر سرکوب ها و بازداشت های گسترده به شدت تهدید شده است.