آسیب‌های فناوری بر سلامت؛ راهنمای پیشگیری از بیماری‌های عصر دیجیتال

عصر ایران؛ محمد مهدی حیدرپور - در گذشته‌ای نه چندان دور، بخش عمده‌ای از مشاغل جهان در زمین‌های کشاورزی یا کارخانه‌ها و توسط نیروی انسانی انجام می‌شد؛ اما امروزه شاهد تسلط پشت میز نشینی و فعالیت ربات‌ها هستیم. در کنار این تغییر، دستگاه‌های هوشمند و قابل‌حمل نیز در دهه گذشته توسعه چشمگیری داشته‌اند.

به‌رغم مزایای بی‌شمار پیشرفت فناوری، اختصاص زمان طولانی به کار با این وسایل، ضررهایی را نیز به همراه داشته است. برخی از این آسیب‌ها شناخته شده‌اند و برخی دیگر همچنان پنهان و ناشناخته باقی مانده‌اند. در ادامه، شایع‌ترین آسیب‌های ناشی از فناوری و راهکارهای مقابله با آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

۱. بیماری‌های ناشی از وضعیت نشستن (مشکلات متابولیک و عضلانی)

نشستن مداوم (حتی ۲ تا ۴ ساعت) می‌تواند بسیار خطرناک باشد، به طوری که حتی ورزش بعد از ساعت کاری نیز اثرات مخرب آن را کاملاً از بین نمی‌برد. نشستن طولانی‌مدت از دو منظر سلامت ما را تهدید می‌کند:

الف) مشکلات عضلانی‌اسکلتی

نشستن مداوم فشار زیادی بر دیسک‌های کمر وارد کرده، سر را به سمت جلو متمایل می‌کند و باعث چرخش شانه به داخل می‌شود. این وضعیت در درازمدت به اختلالات روماتیسمی مانند آرتریت منجر می‌شود.

ب) مشکلات متابولیک و ریسک سرطان

در حالت نشسته، بدن حدود یک کالری در ساعت مصرف می‌کند. کاهش سوخت‌وساز بدن خطر چاقی، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد. همچنین طبق گزارش موسسه ملی سرطان آمریکا، زنانی که ۱۰ ساعت در روز می‌نشینند، نسبت به کسانی که ۸ ساعت می‌نشینند، ۸ درصد بیشتر در معرض سرطان روده بزرگ و ۱۰ درصد بیشتر در معرض سرطان آندومتر هستند.

راه حل: هر ۵ یا ۱۰ دقیقه از جای خود بلند شده و قدم بزنید. همچنین اختصاص ۳۰ دقیقه زمان در ناهار برای پیاده‌روی منظم توصیه می‌شود.

۲. مشکلات تنفسی و کاهش اکسیژن‌رسانی

خم شدن به سمت جلو هنگام کار با رایانه، باعث می‌شود ما به تنفس‌های کوتاه‌ و سطحی (تنها با یک‌سوم حجم ریه) عادت کنیم. در حالی که حالت ایده‌آل، تنفس شکمی است که نوزادان به طور طبیعی انجام می‌دهند. کمبود اکسیژن ناشی از تنفس غلط، روند بهبود و ترمیم بافت‌های بدن را کند می‌کند.

• راه حل: نسبت به وضعیت اندام خود آگاه باشید. پاها را صاف روی زمین بگذارید، شانه‌ها را به عقب ببرید و آگاهانه به صورت شکمی تنفس کنید.

۳. مشکلات گردن

قرار دادن نمایشگر در سمت چپ یا راست (به جای روبرو) یا نگاه کردن مداوم به تبلت روی پا، باعث پیچش گردن و فشار به ستون فقرات می‌شود. این درد که معمولاً از گردن شروع می‌شود، به سرعت به کمر سرایت کرده و باعث استرس عضلانی مزمن می‌شود.

• راه حل: نمایشگر باید دقیقاً روبروی چشم و با زاویه ۹۰ درجه قرار گیرد. برای تبلت حتماً از پایه (استند) استفاده کنید تا دستگاه هم‌سطح صورت قرار گیرد.

۴. ضعف عضلانی و تغییر شیب لگن

نشستن طولانی فشار مضاعفی بر ۵ دیسک پایینی کمر وارد می‌کند. این حالت باعث سفت شدن عضلات، کاهش دامنه حرکتی و در نهایت ضعیف شدن عضلات اصلی بدن می‌شود. با ضعیف شدن این بخش‌ها، سایر عضلات برای جبران وارد عمل شده و تعادل بدن به هم می‌خورد.

• راه حل: استفاده از توپ‌های مخصوص ایروبیک به جای صندلی می‌تواند مفید باشد، زیرا فرد را وادار به حفظ حالت صاف کمر می‌کند (البته نباید جایگزین دائمی صندلی شود تا باعث خستگی مفرط نگردد).

۵. سندرم پیام کوتاه (Texting Syndrome)

ارسال بیش از حد پیام متنی باعث التهاب تاندون یا آرتریت در انگشت شست می‌شود. علائمی مانند بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن شست و انگشتان میانی از نشانه‌های این آسیب است که در گذشته به "شست بلک‌بری" معروف بود.

• راه حل: به جای تایپ طولانی، از تماس تلفنی استفاده کنید. نرمش مشت کردن دست (ده بار برای هر دست در حالی که شست بیرون بماند) بسیار موثر است.

۶. سندروم بینایی رایانه و خشکی چشم

خیره شدن به نمایشگر باعث کاهش پلک زدن و در نتیجه خشکی لایه اشکی چشم می‌شود. این مسئله منجر به تاری دید و خستگی مفرط چشم می‌گردد.

• راه حل (قانون ۱۰/۱۰/۱۰): هر ۱۰ دقیقه، ۱۰ بار پلک بزنید و به مدت ۱۰ ثانیه به نقطه‌ای در فاصله دور نگاه کنید. همچنین منبع نور نباید پشت سر شما باشد تا بازتاب آن در نمایشگر چشم را اذیت نکند.

۷. آسیب‌های شنوایی ناشی از هدفون

کاهش قدرت شنوایی در جوانان به دلیل استفاده از هدفون‌های داخل گوش (In-ear) رو به افزایش است. صداهای بالای ۸۵ دسی‌بل در بلندمدت آسیب‌زا هستند، در حالی که اکثر پخش‌کننده‌ها صدایی تا ۱۰۵ دسی‌بل تولید می‌کنند.

• راه حل: صدا را همیشه در سطح پایین نگه دارید. شنیدن موسیقی با صدای حداکثری حتی به مدت ۵ دقیقه می‌تواند آسیب دائمی ایجاد کند.

۸. سلامت روان و افسردگی شبکه‌های اجتماعی

حضور بیش از حد در فضای مجازی و مقایسه ناخودآگاه زندگی خود با دیگران، منجر به بروز اضطراب و احساس نارضایتی می‌شود. مطالعات نشان می‌دهد استفاده مفرط از شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک می‌تواند "تیره‌روزی" و احساس بدبختی را در افراد تقویت کند.

• راه حل: زمان بازدید از شبکه‌های اجتماعی را محدود کنید و در انتخاب دوستان و دنبال‌شونده‌ها دقیق باشید تا از ورود انرژی منفی به زندگی‌تان جلوگیری کنید.

سوالات متداول درباره آسیب‌های فناوری

۱. نشستن طولانی‌مدت چه خطراتی برای سلامتی دارد؟ نشستن مداوم می‌تواند باعث مشکلات عضلانی‌اسکلتی (مانند دیسک کمر و آرتریت) و مشکلات متابولیک (مانند دیابت نوع ۲ و چاقی) شود. همچنین تحقیقات نشان داده که این وضعیت می‌تواند ریسک ابتلا به برخی سرطان‌ها را نیز افزایش دهد.

۲. قانون ۱۰/۱۰/۱۰ برای جلوگیری از چشم‌درد چیست؟ این قانون ساده برای مقابله با سندروم بینایی رایانه است: هر ۱۰ دقیقه کار با نمایشگر، ۱۰ بار پلک بزنید و به مدت ۱۰ ثانیه به چیزی در فاصله دور (حدود ۱۰ فوتی) نگاه کنید تا فشار از روی عضلات چشم برداشته شود.

۳. چگونه از ابتلا به «گردن تبلتی» پیشگیری کنیم؟ بهترین راهکار این است که نمایشگر یا تبلت را مستقیماً روبروی چشم و در زاویه ۹۰ درجه قرار دهید. استفاده از استند (پایه) تبلت به جای قرار دادن دستگاه روی پا، مانع از خم شدن گردن و فشار به ستون فقرات می‌شود.

۴. آیا هدفون‌های داخل گوش برای شنوایی مضر هستند؟ بله، هدفون‌هایی که داخل گوش قرار می‌گیرند (In-ear) به دلیل نزدیکی به پرده گوش، فشار بیشتری وارد می‌کنند. اگر صدا بالاتر از ۸۵ دسی‌بل باشد، در طولانی‌مدت باعث کاهش قدرت شنوایی و وزوز گوش خواهد شد.

۵. سندرم پیام کوتاه چیست و چه علائمی دارد؟ این سندرم به دلیل استفاده بیش از حد از انگشت شست برای تایپ در موبایل ایجاد می‌شود. علائم آن شامل التهاب تاندون، بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن انگشت شست و انگشتان مجاور آن است.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

تکنولوژی بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی مدرن است، اما نباید به قیمت از دست دادن سلامتی ما تمام شود. همان‌طور که خواندید، آسیب‌های فناوری بر سلامت از دردهای جسمانی مانند گردن‌درد و سندرم پیام کوتاه گرفته تا فشارهای روانی و مشکلات متابولیک را شامل می‌شود. کلید حل این چالش‌ها در ایجاد تعادل و آگاهی است؛ با رعایت راهکارهای ساده‌ای مثل اصلاح وضعیت نشستن، استفاده از قانون ۱۰/۱۰/۱۰ و مدیریت زمان در شبکه‌های اجتماعی، می‌توانید از مزایای دنیای دیجیتال بهره‌مند شوید بدون آنکه به بدن خود آسیب بزنید. از همین امروز با تغییرات کوچک، سلامت خود را در عصر دیجیتال تضمین کنید.

کسب ۲ مدال برنز توسط ملی‌پوشان اسنوکر ایران در قهرمانی آسیا

بیشتر بخوانید:

5 عادت برای سبک زندگی فناورانه سلامت‌تر

تماشاخانه

بحران منابع انسانی در ایران ؛ چرا بهترین‌ها می‌روند / وقتی به نیروی انسانی به صورت هزینه دیده می‌شود / تعدیل نیرو و پیامدهای شغل در آینده

چند دقیقه سینمای ناب از فیلم دونده امیر نادری (تماشا کنید)

فیلم های دیگر