تاریخ:
خلاصه بازی آلمان ۴ - فنلاند ۰ 
درس چهل و هفتم
اسرار ارباب حلقهها؛ سفری به اعماق سیاره کیوان و قمرهای شگفتانگیز آن
چرا حلقههای سیاره کیوان با بقیه سیارهها متفاوت است؟ در این مقاله با یافتههای فضاپیمای کاسینی درباره طوفانهای سهمگین، طول روز و ابر ششگوشه زحل آشنا شوید.
عصر ایران - بعد از زمین و مریخ، متمایزترین سیارهی منظومهی شمسی، سیاره کیوان (زحل) است و این تمایز دلیلی جز حلقههای بینظیر و درخشندهی دور آن ندارد. اما موارد بسیاری هستند که در مورد این سیاره برای ما ناشناخته ماندهاند. حلقههای دور کیوان در واقع قطرهای از دریای بیکران شگفتیها و موارد عجیب این سیاره هستند.
از ابتدای سال ۲۰۰۴ میلادی، فضاپیمای کاسینی ناسا، کیوان و قمرهای آن را به خوبی زیر نظر داشته و عکسهای دقیقی ارسال کرده است. مأموریت اصلی این فضاپیما حل معماهای اسرارآمیزی است که در ادامه به آنها میپردازیم.
۱. حلقهها چگونه دور کیوان تشکیل شدهاند؟
با اینکه دیگر سیارههای گازی منظومهی شمسی مانند مشتری، اورانوس و نپتون نیز حلقههایی اطراف خود دارند، اما هیچیک از آن حلقهها به اندازهی حلقههای کیوان غلیظ و چشمگیر نیستند.
ساختار و ابعاد حلقهها
این حلقهها که از اجزای یخی تشکیل شدهاند، از فاصلهی ۶,۵۰۰ کیلومتری سطح کیوان آغاز شده و تا فاصلهی ۱۲۱,۰۰۰ کیلومتری در فضا ادامه مییابند. البته در میان این حلقهها فواصلی نیز دیده میشود که در اثر وجود قمرها و یا جاذبهی سایر اجرام آسمانی بهوجود آمدهاند.
معمای سن و منشأ حلقهها
در مورد عمر این حلقهها دو نظریه وجود دارد: یا حدود ۱۰۰ میلیون سال عمر دارند و یا ۴ میلیارد سال قبل همزمان با تشکیل خودِ سیاره بهوجود آمدهاند. کارولین پورکو، مدیر آزمایشگاه مرکزی عکسبرداری کاسینی میگوید:
«ما نمیدانیم این حلقهها چگونه بهوجود آمده و چقدر عمر میکنند.»
دانشمندان معتقدند منشأ این حلقهها میتواند از دو محل باشد:
-
قمرهایی که در اثر جاذبهی کیوان یا برخورد اجرام آسمانی از هم پاشیدهاند.
-
آوار و مواد باقیماندهای که هنگام تشکیل سیاره بهوجود آمدهاند.
به گفته پورکو، کیوان نزدیکترین نقطهای است که میتوانیم در مورد تشکیل حلقهها تحقیق کنیم، چرا که ساختارهایی مشابه اما میلیاردها برابر بزرگتر در کهکشانهای حلزونی سراسر جهان وجود دارد.
۲. طوفانهای عظیم و فصلی کیوان
در مقایسه با دیگر سیارههای گازی، کیوان اتمسفری با ابرهای به رنگ بژ دارد که محل وقوع طوفانهای سهمگینی است. منجمان از حدود ۱۸۰ سال قبل، شاهد وقوع یکی از این طوفانها در هر ۳۰ سال بودهاند (معادل یک سالِ کیوانی).
نکته عجیب اینجاست که آخرین طوفان به جای سال ۲۰۲۰، در سال ۲۰۱۱ میلادی رخ داد که فرضیه فصلی بودن دقیق آنها را به چالش کشید. منبع قدرت این طوفانها همچنان ناشناخته است اما اطلاعات ارزشمندی درباره تفاوت عملکرد اتمسفر کیوان در برابر زمین در اختیار ما قرار میدهند.
۳. ششرأسی اسرارآمیز (Hexagon)
در اوایل سال ۱۹۸۰ میلادی، فضاپیمای وویاگر متوجه یک ابر ششگوشه در قطب شمالی کیوان شد. این ابرها به قدری بزرگ هستند که میتوان ۴ کره به بزرگی زمین را در آنها جای داد!
محققان با شبیهسازی چرخش آب در مخازن بزرگ، معتقدند این پدیده یک رفتار نادر در مکانیک سیالات بر روی یک بدنهی دوار است، اما پایداری و عمر طولانی این ساختار هندسی همچنان دانشمندان را گیج کرده است.
۴. دنیای عجیب تایتان؛ آینهای از زمین اولیه
یکی از بزرگترین دستاوردهای مأموریت کاسینی، بررسی دقیق بزرگترین قمر کیوان یعنی تایتان بود. تایتان تنها قمر در منظومه شمسی است که اتمسفری غلیظ دارد و مانند زمین، چرخه مایعات در سطح آن جریان دارد. اما نکته اسرارآمیز اینجاست که به دلیل سرمای بسیار زیاد، در تایتان به جای آب، متان و اتان مایع به شکل باران میبارد و رودخانهها و دریاچههای عظیمی را تشکیل میدهد. کارولین پورکو و تیم کاسینی با فرستادن کاوشگر هویگنس به سطح این قمر، متوجه شدند که تایتان شباهت عجیبی به زمین در میلیاردها سال پیش دارد و میتواند کلید درک چگونگی آغاز حیات باشد.
۵. انسلادوس؛ اقیانوسی پنهان در دل یخ
کاسینی در یکی از هیجانانگیزترین لحظات مأموریت خود، فوارههای یخی عظیمی را مشاهده کرد که از قطب جنوب قمر کوچک انسلادوس به فضا پرتاب میشدند. این کشف ثابت کرد که زیر پوسته یخی و منجمد این قمر، یک اقیانوس آب گرم با فعالیتهای شیمیایی وجود دارد. دانشمندان اکنون معتقدند که انسلادوس تمام مواد لازم برای شکلگیری حیات (آب مایع، گرما و مواد آلی) را داراست. جالب اینجاست که بخشی از ذرات یخی که حلقههای کیوان را میسازند، مستقیماً از همین فوارههای انسلادوس تأمین میشوند که این نشاندهنده پیوند ناگسستنی بین سیاره و قمرهای آن است.
۶. معمای تعیین طول روز در کیوان
مشخصکردن طول روز در سیارههای گازی بسیار دشوار است. در سال ۲۰۰۴، اندازهگیریهای کاسینی طول روز را ۶ دقیقه بیشتر از دادههای وویاگر نشان داد! این اختلاف ثابت کرد که میدان مغناطیسی کیوان با چرخش خودِ سیاره هماهنگ نیست.
در نهایت، طول روز در کیوان معادل ۱۰ ساعت و ۳۲ دقیقه و ۳۵ ثانیه محاسبه شد. با این حال، حتی ۱۳ ثانیه خطا در این محاسبه میتواند کل تقویم سالانه کیوان را به هم بریزد.
لینک کوتاه: کپی لینک
آیا کافئین دشمن بدن در گرما است؟ سناتور دموکرات آمریکا: جنگ با ایران بزرگ ترین اشتباه سیاست خارجی آمریکا بود/ مافیای مارالاگو فساد را به اوج جدیدی رسانده است چرا سرطان در میانسالی خطرناکتر از پیری است؟ تصویر کمتردیدهشده «ناصرالدین شاه و ملیجک» روی پلکان عمارت «خوابگاه» افشای پروژه مخفی بیل گیتس / چگونه میلیاردر مشهور سالها تصویر خود را مهندسی میکرد؟ امارات اموال بیمارستان هلال احمر در دبی را مسدود کرد دیدنی های امروز؛ از پدیده "ریز ماه آبی" تا بازگشت فضانوردان چینی واکنش قالیباف به جنایات اسرائیل در لبنان: همه چیز سر جای خودش قرار خواهد گرفت خیار دریایی زامبی؛ موجود عجیبی که ممکن است راز جاودانگی را فاش کند(+عکس) فیلمی درباره بلوغ دختران که هیچ نهادی حاضر به حمایت از آن نشد جنجال گوسفند زره پوش در اتریش؛ وقتی دفاع در برابر گرگ جرم می شود! (+عکس و فیلم) تیراندازی در دانشکده دندانپزشکی قزوین پربارشترین و کمبارشترین استانها کدامند؟ امکان سرمایهگذاری در صندوق طلای ریتون، در ویپاد ارتقای سامانه «قوام» و اجرای طرح «مدیریت مصرف» برای بیماران صعبالعلاج
مطالبت علمی برای ما ایرانیان علم گریز لازمه