چرا گربه‌ها مردمک عمودی دارند؟ رازهای مهندسی نور در چشمان شکارچیان شب

عصر ایران - تا به حال از نزدیک به چشمان یک گربه در نور روز نگاه کرده‌اید؟ حتماً خط عمودی و باریک مردمک آن‌ها توجه شما را جلب کرده است. این شکل غیرعادی و مرموز، تصادفی نیست. بر اساس تحقیقات منتشر شده در نشریه معتبر «Science Advances»، این فرم خاص چشم، یکی از پیشرفته‌ترین ابزارهای بقا برای شکارچیان کمین‌گر است.

راز مردمک‌های عمودی: دقت در تخمین فاصله

پژوهشگران با مطالعه روی بیش از ۲۱۴ گونه جاندار، به این نتیجه رسیده‌اند که مردمک‌های عمودی (Slit Pupils) در حیواناتی دیده می‌شود که دو ویژگی اصلی دارند:

1. کمین‌گر هستند: منتظر می‌مانند تا شکار به آن‌ها نزدیک شود.

2. شب‌فعال هستند: در نور کم یا تاریکی مطلق شکار می‌کنند.

چگونه گربه فاصله را محاسبه می‌کند؟

برای یک شکار موفق، گربه باید دقیقاً بداند چه زمانی بپرد. برای این کار، مغز گربه از دو روش همزمان استفاده می‌کند:

• روش اول: اختلاف منظر (Stereopsis) در این روش، مغز تصویر دریافتی از هر دو چشم را با هم مقایسه می‌کند. مردمک عمودی به گربه اجازه می‌دهد تا جابه‌جایی تصاویر را با دقت بسیار بالایی بسنجد و عمق صحنه را درک کند.

• روش دوم: تاری عمق میدان (Blur) برای تخمین فواصل افقی، گربه از تاری اشیاء پشت و جلوی شکار استفاده می‌کند. مردمک‌های عمودی به گربه اجازه می‌دهند تا بدون از دست دادن وضوح شکار، عمق محیط را بسنجد.

مقایسه اشکال مختلف مردمک در طبیعت

شکل مردمک هر حیوان، داستانی درباره نحوه زندگی و جایگاه او در زنجیره غذایی می‌گوید:

چرا شیرها مردمک گرد دارند اما گربه‌ها نه؟

یک سوال هوشمندانه این است: اگر مردمک عمودی برای شکار عالی است، چرا شیر و ببر که آن‌ها هم گربه‌سان هستند، مردمک گرد دارند؟ پژوهش‌های دکتر مارتین بنکز نشان می‌دهد که «قد» نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. شکارچیانی که قد کوتاهی دارند (مثل گربه خانگی)، برای دیدن زمین و تخمین فاصله پرش به مردمک عمودی نیاز دارند. اما شکارچیان بلندقد (مثل شیر) به دلیل ارتفاع چشمانشان از زمین، با مردمک گرد هم می‌توانند دید کافی داشته باشند.

دانستنی‌های شگفت‌انگیز درباره چشم گربه

• تغییر اندازه چشمگیر: مردمک گربه می‌تواند تا ۱۳۵ برابر تغییر اندازه دهد (در انسان این تغییر تنها ۱۵ برابر است). این ویژگی به آن‌ها اجازه می‌دهد هم در نور شدید خورشید و هم در تاریکی مطلق به خوبی ببینند.

• آینه پشت چشم: گربه‌ها لایه‌ای به نام Tapetum Lucidum پشت شبکیه دارند که نور را بازتاب می‌دهد و باعث درخشش چشمانشان در شب می‌شود.

• کوررنگی نسبی: گربه‌ها دنیا را رنگارنگ نمی‌بینند؛ دید آن‌ها بیشتر متمایل به طیف‌های آبی و زرد است و رنگ قرمز را به سختی تشخیص می‌دهند.

نتیجه‌گیری

چشمان گربه، جادوی اساطیری نیست، بلکه یک شاهکار مهندسی بیولوژیک است. مردمک‌های عمودی به این حیوانات اجازه می‌دهند تا در کسری از ثانیه، ریاضیات پیچیده فیزیک نور را حل کرده و با دقتی مرگبار روی شکار خود فرود بیایند.

درخواست مهم خداداد عزیزی، مدیر تراکتور از هواداران؛ مراقب باشید تیم محروم نشود!

بیشتر بخوانید:

چرا گربه‌ها سه پلک دارند و انسان دو پلک؟

تماشاخانه

یوسف مجید‌زاده ؛ کاشف «خط شرق» و «حلقه گمشده تمدن بشریت» در ایران

پل ورسک ؛ یکی از عجیب‌ترین پل‌های جهان و شاهکار مهندسی ۹۰ ساله / آنچه درباره‌اش نمی‌دانید

فیلم های دیگر