چرا در منطقه گرایی ضعیف هستیم؟

عصر ایران؛ دکتر حسین احمدی - آینده نگری در اتحادیه ها و منطقه گرایی از اهداف و اصول اصلی حاکم براین اتحادیه هاست.

 در سال 1992 " توافق نامه منطقه آزاد تجارت آسه آن " با هدف تشکیل جامعه اقتصادی مقرر کرد که در سال 2015 کلیه تعرفه های تجاری را حذف و سیاستهای اقتصادی را یکسان سازی نمایند؛ اتفاقی که دو دهه کشورهای مانند کامبوج و لائوس و ویتنام را ملزم می کرد تا رسیدن به نقطه مطلوب در سند مذکور، برنامه ریزی، مدیریت اقتصادی و سیاسی و هماهنگ سازی سیاست های اقتصادی منطقه ای داشته باشند.

این اتفاق برای این اتحادیه به نحو احسن اتفاق افتاد. فرض کنیم ما یکی از 10 عضو این اتحادیه بودیم. آیا می توانستیم اتحادیه گمرکی، بازار مشترک و اتحادیه های سیاسی و اقتصادی را با اتخاذ سیاست تعرفه ای مشترک نسبت به طرفهای تجاری خارجی هماهنگ سازیم؟

تعرفه های تجاری در مورد بسیاری از کالاهای تجاری در اتحادیه های بین المللی که بعد اقتصادی آنها بر بعد سیاسی سنگینی می کند؛ کاهش یافته و چشم انداز تعریف شده 20 سال قبل این اتحادیه ها که کلآ حذف تعرفه ها بود تحقق یافته است.

 ورود ما به این اتحادیه ها بدون اصلاح ساختاری اقتصادی - تجاری سخت است و عدم اصلاح قوانین از عوامل اصلی واگرایی در منطقه گرایی است. در شاخص های هم که به سوی همگرایی حرکت می کنیم ضعیف هستیم. از جمله ماهیت و میزان انسجام – ارتباطات – و ساختار روابط. 

سیستم اثر گذار، از دیگر عوامل مهم در همگرایی منطقه ای است. جایی که محل تلاقی سیاست و اقتصاد است. بازیگری ما در این سیستم خیلی حائز اهمیت است. معمولا کشور اثر گذار یک قدرت برون منطقه ای است. شورای همکاری خلیج فارس عمدتا اتحادیه ای سیاسی است.

 ورود جمهوری اسلامی ایران به اتحادیه فوق با سد سیستم اثر گذار روبرو است. از جمله کشورهای مهم اثر گذار برون منطقه ای در این اتحادیه آمریکاست. اتحادیه جنوب شرق آسیا (آسه آن) که تحت تاثیر سیستم اثرگذار است را برای مقایسه انتخاب کرده ام. در این اتحادیه نیز آمریکا قدرت اثر گذار برون منطقه ای است نقش تاریخی آمریکا و کمکهای مالی آن به کشورهای منطقه تاثیر مثبت گذاشته است. آسه آن یکی از شرکای اصلی آمریکاست.

میانمار هم از اعضاء آسه آن است که آمریکا هیچ رضایتی از این کشور ندارد. اما هیچ وقت باعث قطع روابط آمریکا با سومین شریک تجاری اش نشده است. تعامل آمریکا با آسه آن قابل تامل بیشتر در منطقه گرایی است. تقابل واحدی و تعامل منطقه ای. 

برفرض مثال ورود ایران به شورای همکاری خلیج فارس باعث رشد مناسبات اقتصادی این اتحادیه خواهد شد. اقتصادی بودن اتحادیه ها به حل و فصل مناقشات منطقه ای کمک خواهد کرد. کامبوج مثال خوبی بر این ادعا است. مگر آسه آن نبود که توانست جنگ داخلی کامبوج را به بهترین شکل حل و فصل نماید. در منطقه گرایی باید به این اصل التفات داشت که عقب ماندگی اقتصادی از دلایل بی ثباتی و ناامنی منطقه ای است.

 توسعه اقتصادی منطقه ای خلیج فارس از این اصل مهم همگرایی منطقه ای مستثنی نیست. سازمان همکاری های جنوب آسیا (سارک) از دیگر اتحادیه های موفق است که الگو برداری از آسه آن است. اتحادیه فوق همسایه شرقی ماست. ضعف های اقتصاد منطقه ای ما در عدم همگرایی منطقه ای در سارک نمایان است. توسعه اقتصادی و دستیابی به رشد توسعه دغدغه کشورهای عضو است.

تنش های سیاسی و اختلافات مرزی را کشورهای عضو حرکت (جنبش) از تهدید به فرصت می دانند. یعنی اهمیت دادن به همکاریهای اقتصادی و تجاری برای فائق آمدن به منازعات منطقه ای مانند هند و پاکستان از اعضاء اصلی سارک. در بحث منطقه گرایی ایران، تقویت رویکرد تجاری با شرق زمینه ساز ادغام اقتصاد ایران در جهان است. افزایش حجم سرمایه گذاری خارجی، ترانزیت انرژی، ترانزیت کالا از دیگر ضعف های منطقه گرایی ماست.