کد خبر ۴۴۳۰۶۴
تعداد نظرات: ۸ نظر
تاریخ انتشار: ۱۴:۱۶ - ۱۹ دی ۱۳۹۴ - 09 January 2016
تپه قشلاق به زودی با بالا آمدن تراز آب دریاچه پشت سد، غرق می‌شود. این درحالی است که مطالعات باستان‌شناسی هنوز در این تپه باستانی تمام نشده و بیم تخریب اطلاعات مدفون در آن، برای همیشه وجود دارد.
هیاتی متشکل از باستان‌شناسان دانشگاه بوعلی سینا همدان و پژوهشکده باستان‌شناسی، با کاوش در تپه قشلاق، واقع در محدوده آبگیری سد تالوار، علاوه بر کشف معماری و توالی استقرار از ۷۵۰۰ تا ۲۵۰۰ سال قبل، توکن‌هایی (نمادکالاها) یافتند که روی برخی از آن‌ها، اثر انگشت مردمان ۷۵۰۰ سال قبل شناسایی شد.
 
به گزارش عصر ایران، تپه قشلاق، تپه‌ای باستانی متعلق به دوران مس و سنگ قدیم تا عصر آهن است که در محدوده آبگیری سد تالوار در استان کردستان واقع شده و به زودی با بالا آمدن تراز آب دریاچه پشت سد، غرق می‌شود. این درحالی است که مطالعات باستان‌شناسی هنوز در این تپه باستانی تمام نشده و بیم تخریب اطلاعات مدفون در آن، برای همیشه وجود دارد.
 
«عباس مترجم»، عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان و سرپرست هیات کاوش در تپه قشلاق، درباره اهمیت این تپه باستانی گفت: «در فصل اول، سال ۱۳۸۹ هرچند به خاک بکر نرسیدیم اما کاوش‌های باستان‌شناسی نشان داد که با حدود چهارده و نیم متر نهشته‌های باستانی مواجه‌ایم که از ۵۵۰۰ تا ۵۵۰ قبل از میلاد (۷۵۰۰ تا ۲۵۵۰ سال قبل) قابل تاریخ‌گذاری هستند. بر همین اساس کاوش‌ها در دو فصل دیگر ادامه پیدا کرد.»
 
رودخانه تالوار در سه استان کردستان، همدان و زنجان، جاری‌است. سد تالوار موجب ذخیره آب در ۵۰۰ میلیون متر مکعب می‌شود. دریاچه این سد در بالاترین تراز آب، ۳۲ کیلومتر طول و ۶ کیلومتر عرض دارد. بر همین اساس تعداد زیادی روستا و محوطه باستانی از جمله تپه قشلاق غرق خواهند شد.
 
نخستین‌بار در سال ۱۳۸۷ یک تیم باستان‌شناسی با بررسی محدوده آبگیری سد تالوار متوجه غرق شدن ۲۲ محوطه باستانی شد. از میان این محوطه‌ها، تپه قشلاق برای کاوش انتخاب شد اما این تپه نیز بدون حصول نتیجه نهایی در حال غرق شدن‌است.
 
کشف توکن‌ها یکی از مهترین یافته‌های باستان‌شناسی در تپه قشلاق است. توکن‌ها یا همان نمادکالاها، مانند پول خورد‌های امروزی عمل می‌کردند. آن‌ها معمولا گلی بوده و شکل‌های مختلفی داشتند که بر اساس شکل، میزان ارزش آن‌ها تعیین می‌شده‌است.
 
به گفته مترجم، مجموعه زیادی از این توکن‌ها در تپه قشلاق کشف شده که تا کنون کشف چنین مجموعه وسیعی در هیچ‌ تپه‌ای گزارش نشده‌است. این توکن‌ها به اشکال کروی، مخروطی، مخروطی دوطرفه، دیسکی، دیسکی سوراخ‌دار و شاخی پیدا شده‌اند.
 
در میان توکن‌ها، نمونه‌های تکمه‌ای هم یافت شده که سازنده برای ساخت آن‌ها از فشاردادن گل در میان دو انگشت استفاده کرده و به همین علت پس از اسکن لیزر این توکن‌ها، با قدرت و حساسیت بالا، اثر انگشت شخصی که ۷۵۰۰ سال قبل این توکن را ساخته، رویت شد.
 
توالی استقرار ۵ هزارساله در تپه قشلاق


اما کشفیات باستان‌شناسی در تپه قشلاق همدان، به کشف توکن‌ها و اثر انگشت محدود نمی‌شود. یکی از مهمترین مطالعات صورت‌گرفته روی معماری‌های کشف شده در این تپه باستانی است.
 
مترجم دراین‌باره گفت: «در لایه بالایی تپه به استقرارهای عصر آهن ۳ (۸۵۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد) برخوردیم. در لایه زیرین‌تر، علاوه بر کشف لایه‌های معماری عصر مفرغ جدید، تدفین یک کودک را هم یافتیم.»
 
وی در ادامه می‌گوید: «در زیر لایه‌های مفرغ، دوره مس و سنگ جدید آغاز می‌شود. این توالی استقرار تا مس و سنگ قدیم ادامه دارد و تا کنون چنین ساختار منسجم معماری در دوره‌های متعدد شناسایی نشده بود.»
 
مس و سنگ، معرف دوره روستانشینی است. در کرانه‌های شرق زاگرس مرکزی، نخستین‌بار استقرارها در این دوره مشاهده می‌شود. یکی از مهمترین یافته‌ها کشف آثار دوره دالما است. این دوره بیشتر در نواحی شمال غرب ایران، محدوده اطراف دریاچه ارومیه، قفقاز، آسیای صغیر شناسایی شده‌است. این دوره به خوبی در تپه قشلاق قابل شناسایی است.
 
معماریی در این‌ دوره خشتی بوده و از ویژگی‌های آن می‌توان به استفاده از اندود گچ برای تزيینات دیوارها و همچنین استفاده از مواد و مصالح بومی منطقه همچون پوکه‌های آتشفشانی که معادن‌شان در منطقه شناسایی شده، اشاره کرد.
 
سفال‌ها، استخوان‌ها، پیکرک‌ها


همچنین مطالعات باستان‌شناسی روی یافته‌ها از جمله سفال و استخوان‌های حیوانی نشان می‌دهد که ساکنین این تپه باستانی، بیشتر دامدار بوده‌اند؛ زیرا در آزمایش‌های فلوتیشن و بررسی خاک، کمتر دانه‌های گیاهی اهلی شده پیدا شده‌است.
 
از سوی دیگر مطالعات روی استخوان‌ها منجر به شناسایی استخوان الاغ اهلی و وحشی متعلق به ۷۵۰۰ سال قبل هم شده‌است. باستان‌شناسان احتمال می‌دهند که روند اهلی شدن الاغ در این تپه قابل شناسایی و پیگیری باشد. لازم به توضیح است که پیش از این روند اهلی شدن این حیوان در «تل برک» سوریه مورد شناسایی قرار گرفته بود.
 
ادامه مطالعات روی استخوان‌های حیوانی نشان می‌دهد که مردمان ساکن در این تپه بیشتر غزال و گورخر وحشی شکار می‌کردند و در لایه‌های بالایی استخوان گاو هم دیده شده‌است.
 
اما یکی دیگر از یافته‌های مهم باستان‌شناسان در تپه قشلاق، کشف پیکرک‌های حیوانی و انسانی است. این پیکرک‌ها اطلاعات ارزشمندی از رسومات و آیین‌ها می‌دهند. تعداد این پیکرک‌ها کم نیست و بیشتر آن‌ها حیوانی هستند. این احتمال وجود دارد که برخی از آن‌ها برای استفاده در مراسم خاصی ساخته شده باشند.
 
باستان‌شناسان همچنین بقایای سفال‌هایی یافتند که نقش‌های برخی از آن‌ها با نقوش بین‌النهرین قابل مقایسه است. این مقایسه گاهی به شباهت‌های بسیار نزدیکی هم منجر شده که احتمال نقش اقتصادی فرامنطقه‌ای ساکنان این تپه را قوت می‌بخشد. از سوی دیگر برخی نقش‌های یافت شده تا کنون مشابه‌شان دیده نشده‌است.
 
کشف مهرهای استوانه‌ای، مخروطی و تخت هم بخش دیگری از یافته‌های باستان‌شناسان است. آن‌ها همچنین اثر مهرها را هم روی گل یافته‌اند.
 
مترجم درباره این یافته‌ها می‌گوید: «احتمالا مردمان ساکن در این تپه از یک نظام یا ساختار مبادلاتی و اقتصادی بهره می‌بردند. حجم آنچه در تپه قشلاق یافتیم، تا کنون بی‌سابقه بوده و دانسته‌های ما را درباره نظام‌های مبادلاتی پیش از تاریخ و دوره مس و سنگ بیشتر کرده‌است.»  
 اما از سوی دیگر، باستان‌‌شناسان تحقیاتی هم درباره علت فروپاشی استقرار در این تپه باستانی کرده‌اند. آن‌ها احتمال می‌دهند که آلودگی‌های زیرزمینی که منجر به آلودگی آب منطقه شده و همچنین ورود اقوام «کورا ارسی» از شمال غرب شاید دلیل فروپاشی استقرارها در این تپه باستانی بوده‌است.

اثر انگشت روی توکن تکمه ای
اثر انگشت روی توکن تکمه ای
انواع توکن های تکمه ای
انواع توکن های تکمه ای
نمونه ای دیگر از توکن

نمونه ای دیگر از توکن
توکن های شاخی


توکن های شاخی
توکن های گرد

توکن های گرد
نمایی از تپه قشلاق

نمایی از تپه قشلاق
بقایای معماری دوره مس و سنگ جدید
بقایای معماری دوره مس و سنگ جدید
بقایای معماری دوره مس و سنگ میانه
بقایای معماری دوره مس و سنگ میانه
بقایای معماری دوره مس و سنگ قدیم
بقایای معماری دوره مس و سنگ قدیم
بقایای استخوانی یک کودک از دوره مفرغ
بقایای استخوانی یک کودک از دوره مفرغ
بقایای اندود گچ که برای تزئینات دیوار استفاده می شده
بقایای اندود گچ که برای تزئینات دیوار استفاده می شده
پیکرک حیوانی
پیکرک حیوانی
پیکرک ها
پیکرک ها
مهر استوانه ای
مهر استوانه ای
مهر تخت
مهر تخت
مهرهای بیضی شکل
مهرهای بیضی شکل
بخشی از سفال های یافت شده
بخشی از سفال های یافت شده
نمونه ای از سفال یافت شده
نمونه ای از سفال یافت شده

ارسال به تلگرام
برچسب ها: اثر انگشت ، همدان
ارسال به دوستان
انتشار یافته: ۸
در انتظار بررسی: ۵۲
غیر قابل انتشار: ۰
حسین
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۳۲ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
77
9
من واقعا واسم سؤاله که کشف آثار 5000 سال پیش چه تأثیری روی زندگی امروز ما داره؟!
میگن باید از تاریخ درس گرفت، ولی با این اشیا چه چیز ارزشمندی به داشته هایمان افزوده میگردد؟!
رضا
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۱۹ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
8
28
همدان شهرتمدن- آثار غنی و ارزشمندی از تاریخ و فرهنگ در خود دارد.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۲۴ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
0
37
اکتشافات باستان‌شناسی همیشه جذاب و هیجان انگیزند. ممنون برای این گزارش
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۰:۰۵ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
0
12
همیشه موقع زمستان داد میراث فرهنگیا در میاد که امان از ابگرفتگی اثار میراث فرهنگی نمیدانم چرا؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۰:۵۱ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
0
12
خوب چرا اجازه ابگیری رو می دن؟؟؟؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۲:۴۲ - ۱۳۹۴/۱۰/۱۹
1
13
واقعا زیباست
رشيدی
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۵۹ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۰
0
21
ضمن تقدير و تشكر از گروه باستان شناسی دانشگاه بوعلی ، و با تشکر وافر از سایت عصر ایران به خاطر مطالب علمی ، کامل و منسجم ارائه شده .
میلاد
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۱۳ - ۱۳۹۴/۱۰/۲۰
0
21
ممنون از عصرایران... خیلی جالب و فنی گزارش داده بودید. لذت بردیم
پربازدید ها
علم و فناوری