راهبردهاي اقتصادي و امنيتي در باكو

حميدرضا عسگري در سرمقاله امروز روزنامه آفرینش نوشت: رييس جمهوري کشورمان که براي شرکت در نشست سه جانبه ايران، روسيه و جمهوري آذربايجان به باکو سفر کرده است، افزون بر دستورهاي کار اقتصادي ويژه دوره پسابرجام، همکاري هاي دفاعي- امنيتي را نيز از نظر دور نخواهد داشت. البته انتظار خارق العاده‌اي از اين اجلاس سه جانبه براي به وجود آمدن پيمان و تعهدات سه جانبه لازم‌الاجرا از سوي سه كشور وجود ندارد، اما پيگيري خواسته‌هاي اقتصادي، سياسي و نظامي در اين مدل ديپلماسي سريع‌تر محقق مي‌شود.

جداي از مباحثي همچون تحكيم روابط و گسترش مناسبات مختلف دراين نشست، بايد راهبرد ايران ازحضور در اين اجلاس را از دو منظر اقتصادي و امنيتي مورد واكاوي قرار داد. از منظر اقتصادي بايد به گسترش روابط ايران و آذربايجان پس از روي كار آمدن دولت يازدهم اشاره داشت. دراين مدت جداي از ديدار وزرا و معاونين دوكشور، هفت بار روساي جمهوري دوكشور باهم ديدار داشته‌اند و اين نشان از گسترش روابط ميان دوكشور دارد. همکاري در حوزه هاي بازرگاني، صنعتي، انرژي، فرهنگي، بانکي، تسهيلات کنسولي، ارتباطات و به ويژه حمل ونقل ريلي مورد بررسي و تبادل نظر طرفين مي‌باشد.

جداي از ايران و آذربايجان، روسيه نيز حلقه سوم اين رشته اقتصادي مي‌باشد كه فرصت مناسبي براي گسترش روابط اقتصادي سه جانبه را مهيا خواهند ساخت. درحال حاضر با توجه به تحريم‌هاي اعمال شده اتحاديه اروپا عليه مسكو، گشترش روابط تجاري و اقتصادي براي تامين مايحتاج و فروش مازاد توليد از ضروريات حياتي براي اقتصاد روسيه مي باشد. لذا ايران و آذربايجان از يكسو مي‌توانند بازار هدفي براي توليدات روسي باشند و از سوي ديگر بهترين گزينه‌ها براي تامين مايحتاج روسيه مي‌باشد.

بايد توجه داشت كه روسيه درحال حاضر نسبت به همسايگان غربي خود در موضوعات مختلف با چالش مواجه است و براي آنها پيوند با همسايگان بيش از هر زمان ديگري اهميت يافته است. لذا در موقعيت حاضر بايد از فرصت به وجود آمده نهايت استفاده را برد و به منافع موجود در پيوندهاي اين چنين دست يافت. هرچند كه بازي با روس‌ها بسيار ريسك پذير است، اما در عرصه اقتصادي اين ريسك رفتاري تاحد قابل توجهي كاهش مي‌يابد. به شرط آنكه دولت ايران اين فرصت را به بخش خصوصي بدهد و آنها را وارد تعاملات اقتصادي با مسكو و همچنين آذربايجان نمايد.

اما از منظر سياسي و امنيتي نيز نشست سه جانبه ايران، روسيه و آذربايجان به اين دليل که در آن بر پايبندي به منشور ملل متحد و تشديد مبارزه با تهديدها و چالش هاي نوظهور عليه ثبات و امنيت منطقه اي همانند گروه تروريستي داعش تاکيد مي شود، اهميت دارد. ابراز آمادگي سه كشور براي تعامل نزديک تر در مبارزه با تروريسم، افراط گرايي، جرايم سازمان يافته فراملي و تبادل اطلاعات از جمله دستاوردهايي است كه مي‌توان براي اين نشست متصور بود.

اشتراک در سياست ها و منافع خاورميانه اي به ويژه در بحران هاي کنوني سوريه، عراق و يمن و همچنين آسياي مرکزي از مدت ها پيش موجب همکاري هاي تنگاتنگ دفاعي و امنيتي ايران و روسيه شده بود. لذا انتظار مي رود در اين نشست علاوه بر همکاري نزديکتر ايران و روسيه، روابط تهران با باکو نيز در اين زمينه گسترش يابد. درتعميق پيوندهاي امنيتي با آذربايجان مي‌توان نسبت به مسايل مرزي، اختلافات حقوقي در درياي خزر و ابهاماتي همچون همكاري با كشورهاي متخاصم ايران را در دستور كار قرار داد و براي آنها خط مشي همكاري بنا نهاد.

در دوره‌هاي گذشته روابط امنيتي ميان ايران و آذربايجان با تنش‌هايي مواجه بود كه بعضاً موجب اتهاماتي عليه يكديگر مي‌گرديد. اما رويكرد جديد دو دولت برپايه مذاكرات برد-برد اين فرصت را به وجود آورده تا در راستاي همكاري‌هاي متقابل ابهامات و نگراني‌هاي طرفين مورد توجه و بررسي قرار گيرد.

جان سخن اينکه حضور موثر ايران در نشست سه جانبه باکو و گسترش همکاري ها با روسيه و جمهوري آذربايجان را بايد فرصتي براي بهره جويي بيشتر از فرصت هاي پسابرجام در زمينه هاي گوناگون به ويژه اقتصادي به شمار آورد؛ فرصتي که مي تواند مزيت هاي مهمي را نيز در رفع چالش هاي امنيتي منطقه اي و مشترک نيزبه بار آورد.