متحدان دیروز دشمنان امروز

واکنش عربستان و حامیانش به قطر بسیار عجیب و غیرقابل باور بود.شاید هیچ تحلیل گری چنین  واکنشی را از سوی عربستان  پیش بینی  نمیکرد. اقدامی بی‌سابقه که حاکی از اختلافات عمیق در جهان عرب ، به ویژه در مورد ایران و اخوان المسلمین است.

این اقدام  بیش از پیش نشان می دهد که  در روابط بین الملل چطور یک شبه دو متحد دیروز یکیاره به دو رقیب و تا حدودی دشمن تبدیل خواهند شد  وروابط شکننده حاکمان عرب منطقه  به ویژه  عربستان،که همچنان منطقه و جهان را با نگاهی قبیله ای و عشیریه ای می نگردند باعث چنیین بحرانی های خواهند شد که در نهایت خاورمیانه و خود عربستان قربانیان اصلی آن خواهند بود.مطلب حاضر سعی برآن دارد به ریشه و پیامده های اختلاف دو متحد قدیمی بپردازد.

از زمان تأسیس شورای همکاری خلیج فارس در ۱۹۸۱، این بزرگترین بحران دیپلماتیک میان کشورهای عربی است. این اختلافات یک شبه به وجود نیامده‌اند، پیشتر نیز یکبار در مارس ۲۰۱۴، درست پس از آنکه خلیفه جوان قطر جانشین پدرش شده بود، عربستان، امارات، بحرین و در ادامه مصر، به اتهام دخالت قطر در امور داخلی‌شان، سفرای خود را از دوحه فراخواندند؛ درست همان زمانی که بعد از کودتا در مصر، قطر به برخی از سران مصری اخوان المسلمین پناه داد.

حمایت از تروریسم، از جمله القاعده، دولت اسلامی و اخوان المسلمین اتهام اصلی قظر، بنا به ریاض، ابوظبی و منامه است. وانگهی، قطر متهم به حمایت از «فعالیت‌های گروه‌های ترورستی تحت حمایت ایران در خلیج فارس» نیز هست، به طور مشخص، از اقلیت شیعه در عربستان و بحرین.

ریشه‌ ماجرا به اظهارات جنجالی منسوب به شیخ تمیم بن حمد آل ثانی در هفته گذشته برمی‌گردد، که طی آن امیر قطر از اراده ریاض به انزاوی دیپلماتیک ایران انتقاد و با برشمردن ایران به عنوان عامل اصلی ثبات منطقه، از حزب الله و اخوان المسلمین دفاع کرد. این اظهارات اگرچه با اعلام هک شدن خبرگزاری رسمی قطر تکذیب شد، اما خیلی زود واکنش برادران عرب را به همراه داشت و باعث ممنوعیت فعالیت رسانه‌های قطری، همچون الجزیره در خاک عربستان و امارات و مصر شد.

مسأله تا حد زیادی به ایران و ارزیابی متفاوت ریاض و دوحه درمورد خطرات گسترش نقوذ منطقه‌ای این قدرت شیعه برمی‌گردد: قطر  روی همان طول موجی قرار ندارد که عربستان، و هرگز  ایران را دشمن اصلی نمی‌پندارد. دریک کلام، قطر حاضر به قطع ارتباط با ایران و شیعیان متحد آن نیست و  اتخاذ چنین سیاستی را سودمند نمی‌داند؛ همین مسأله در مورد اخوان المسلمین صادق است؛ درحالیکه به چشم مصر و امارات، اخوان در زمره دشمنان اصلی است، حمایت قطر از این گروه همچنان ادامه دارد.

اختلاف امروزی این دو کشور مهم دنیای عرب و خاورمیانه اگر بیشتر و عمیق تر شود مسلما اوضاع فعلی و بحرانی منطقه را بیش از پیش بدتر میکند،جنگ سوریه،جنگ یمن،حملات تروریستی در افغانستان و پاکستان، تنش ترکیه با دولت های منطقه و... از بحران های فعلی خاورمیانه می باشد که اختلاف قطر با عربستان بر دامنه آنها افزوده میکند.امروز بیشتر از هر روز دیگری نقش دیپلماسی و گفتگو می تواند تعیین کننده و پایان دهنده این اختلاف باشد و اینجاست که ایران بعنوان جزیزه امن فعلی منطقه سعی در نشان دادن خود بعنوان یک ریش سفید قدرتمند و قابل اعتماد در نظام بین الملل باشد و با یک دیپلماسی هوشمندانه قطر متحد فعلی خود را حفظ و کمک نماید و رقیب لجوج خود عربستان را آرام نمایید تا راه حلی برای رفع بحران اتخاذ شود.