کد خبر ۷۲۰۶۳۶
تعداد نظرات: ۳۳ نظر
تاریخ انتشار: ۱۷:۲۷ - ۰۷ فروردين ۱۳۹۹ - 26 March 2020
این نوشته نه پاسخ که متنی است به بهانۀ پرسش مدیر روزنامه جمهوری اسلامی که «بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟»

عصر ایران؛ مهرداد خدیر- تیتر خبر «انتقاد مدیر مسؤول روزنامۀ جمهوری اسلامی» از نام «سریال پایتخت» را که دیدم، پنداشتم به این خاطر خُرده گرفته‌اند که داستان آن دیگر مانند فصل اول (نوروز 1390‌) نیست که چون جمعی از اهالی شیرگاه یا علی آباد مازندران به تهران سفر کرده و گرفتار مسایل و مصایبی شده بودند، نام آن «پایتخت» بود و در فصل‌های بعد ماجراهای دیگر پیش آمده که ربطی به پایتخت و پایتخت‌نشینی ندارد.

اما نوشتۀ آقای مسیح مهاجری را که خواندم، دیدم به کارگیری خود کلمه «پایتخت» را 41 سال پس از سقوط پادشاهی نادرست می‌داند.

البته همین که روزنامۀ جمهوری اسلامی در این روزهای تعطیل منتشر می‌شود و سرمقاله دارد قابل ستایش است. چون روزنامه‌های چاپی در روزگار رسانه های برخط هم اسناد مکتوب و ماندگار تاریخ معاصرند و هر روزنامه هویت خود را دارد.

آیا نام سریال «پایتخت» اِشکال دارد؟

ایشان نوشته است: «هنوز جوابی برای این سؤال یافت نشده که بعد از سرنگونی رژیم شاهی و استقرار نظام جمهوری اسلامی مگر باز هم در ایران، تختِ شاهی داریم که نام این مجموعه را "پایتخت" گذاشته‌اند؟»

آری، واژۀ «پایتخت» در واقع «پای‌تخت» است و منظور از تخت، هم طبعا تختِ سلطنت. از این رو به مرکز قدرت سیاسی که از سلطنت و تخت او به مثابه قدرت ناشی می‌شود، پای‌تخت گفته می‌شده است.

اصطلاحاً نیز می گفتند فلان فرد در فلان تاریخ «به تخت نشست» یا «از تخت افتاد». پس در این که تخت، نماد سلطنت بوده تردیدی نیست.

مشهورترین مثال‌ها هم تخت‌جمشید و تخت‌طاووس و از این رو نام این دو خیابان بعد از انقلاب به «طالقانی» و «مطهری» تغییر کرد و نیز نام «جام تخت جمشید» و عجیب این که اوایل انقلاب آدمی رییس سازمان ورزش شده بود که با کلمۀ «جام» هم مشکل داشت. (مصطفی داوودی) و چندی نمی‌گفتند جام و می‌گفتند بزرگداشت!

البته «پایتخت» اصطلاحی کهن نیست. کما این‌که پیش‌تر در ایران، از کلماتی چون «دارالخلافه» و « دارالسلطنه» و در عثمانی هم از واژۀ «آستانه» استفاده می‌شده است.

«آستانه» در واقع همان استانبول بوده که خلیفه در آن بر تخت می‌نشسته و هنوز در آسیای میانه رایج است. 

پیش از پیروزی انقلاب، «غلامرضا نیک‌پی» شهردار تهران گزارش عملکرد شهرداری با عنوان «نامه به همشهری» را به صورت«شهردار پایتخت» امضا می کرد. خود «شهرداری» هم کلمۀ جدیدی بود به جای بلدیه و احتسابیه.

اگر پایتخت ربطی به شاه و شاهی نداشت، اولین شهردار تهران، بعد از پیروزی انقلاب  (محمد توسلی دبیر‌کل کنونی نهضت آزادی) از همان عنوان استفاده می‌کرد و نمی‌گفت: شهردار تهران.

با این حال باید در نظر داشت، تخت، الزاما نماد سلطنت نیست و منظور «قدرت سیاسی» است و تسامحاً می‌توان گفت در جمهوری هم تخت هست منتها نشسته بر تخت با رأی مردم انتخاب می‌شود و دوره ای و قابل جابه جایی است نه این که یک نفر و به صرف ارث بردن بر تخت بنشیند و دیگری به ارث ببرد.

یا اصطلاح «پاتختی» که به مراسم زنانۀ فردای عروسی گفته می شود به تخت سلطنت اطلاق نمی‌شود. هر چند در این فقره گویا خود تخت مدنظر است!

باری، با سقوط رژیم شاهنشاهی شماری از کلمات بلاتکلیف شدند و در این میان پایتخت، تنها نبود.

تکلیف کلماتی چون «شاه» و « تاج» هم روشن نبود. در حالی که مردم تنها به سلطان نمی گفتند شاه و مثلا هنوز می‌گوییم شاه عبدالعظیم یا شاهچراغ.

با این حال مقرر شد به جای «شاه داماد» گفته شود «آقا داماد» و بعدتر باذوقی پیدا شد و گفت: ماه داماد!

تاج، هم به همین سرنوشت دچار شد چون قرن ها هم نشین کلمۀ «تخت» بوده و هنوز هم هست و تاج و تخت یعنی قدرت و سلطنت.

نام خیابان تاج و پل تاج شد ستارخان و باشگاه تاج شد استقلال. در حالی که تاج به معنی افسر و دیهیم تنها در تاج سلطانی خلاصه نمی شود و تاج خروس هم داریم!

مشهورتر از همه البته «تاج سلطانی» است. چندان که حافظ در بیت زیبا چه از حیث موسیقی کلمات ( حروف "ج" و "ک" ) و چه معنی می گوید:

شکوهِ تاج سلطانی که بیم جان در او درج است

کلاهی دل‌کش است اما به ترک سر نمی‌ارزد!

بامزه تر از همه این که، نام باشگاه تغییر یافت و فوتبال ایران بی تاج شد اما سال‌های سال نیابت و بعد ریاست فدراسیون فوتبال ایران با آقایی به اسم «تاج» بوده است!

این در حالی است که از القاب امام چهارم و بعد از زین‌العابدین و سید‌الساجدین، تاج‌البکایین است. یعنی سرورِ بسیار گریه‌کنندگان و شاید به همین خاطر نام‌های خانوادگی «تاج» و « تاج‌زاده» و «تاج گردون»، باقی ماندند. تازه تاج را حفظ نکنیم تاج محل چه می‌شود که نقطه پیوند فرهنگی ما با هند است؟

پایتخت هم بلاتکلیف است و نمی‌دانی تهران، همچنان پایتخت است یا نه. اما مگر حکومت آمریکا و فرانسه هم سلطنتی است که واشینگتن و پاریس را به عنوان پایتخت آنها می‌شناسیم؟

در ادبیات رسمی البته واژه «پایتخت» به کار نمی‌رود و به جای آن می‌گویند «مرکز». منتها کلمۀ «مرکز» اختصاصی نیست و تفاوت تهران با مراکز30 استان دیگر را نمی رساند. تازه استان مرکزی هم داریم که مرکز آن اراک است و واژه مرکز برای مراکز تجاری یا تفریحی و موارد دیگر هم به کار می رود و در بادی امر مفهوم پایتخت را به ذهن، متبادر نمی سازد.

به لحاظ زبان شناختی می توان گفت «پایتخت» دیگر «پای تخت» نیست و برای خود هویت تازه ای پیدا کرده است.

از حیث سیاسی اما دغدغۀ مدیر روزنامۀ جمهوری اسلامی در بازتولید مفاهیم نظام سلطنتی را می توان محترم شمرد و درک کرد.

منتها آیا بهتر نیست این دغدغه ها در زمینه های دیگرهم بروز کند مثلا در قبال اراده ای که می خواهد مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مجلس سنا تبدیل کند؟

تا جایی که حتی یک بار آیت‌الله هاشمی شاهرودی به صراحت بر زبان آورده بود در حالی که امام خمینی پس از تذکر مرحوم مفتح و در پایان نطق 12 بهمن 1357 در بهشت زهرا گفت: « مجلس سنا چیز مزخرفی است. همیشه بوده. منظور من از مجلس سنا مجلس مؤسسان بود

دیگر این که آنچه در این شب ها می بینیم فصل ششم «پایتخت» است حال آن که چنین دغدغه ای به قاعده باید 9 سال قبل و نوروز 1390 مطرح می شد نه حالا و پس از 9 سال که این نام جا افتاده و برند شده است.

-------------------------------------

بیشتر بخوانید:

مجموعه پایتخت ؛ با سانسور و بی سانسور دوستت داریم!

ارسال به تلگرام
ارسال به دوستان
انتشار یافته: ۳۳
در انتظار بررسی: ۱۳۳
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۴۹ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
6
302
این از اثرات خونه نشینی هست زیاد به دل نگیرید.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۵۶ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
311
106
یکی از بزرگترین افتخارات من این است که تا بحال یک قسمت هم از این سریال دوزاری را ندیده ام
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۲۳:۵۷- ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
چه افتخار بزرگی!
شهراد
| Iran, Islamic Republic of |
۰۱:۲۶- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
اگر ندیدی، چطور نظر می‌دی!؟!؟
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۲:۲۷- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
ناشناس عزیر،
با شما بسیار موافقم به چند دلیل و دلایل دیگری که در این مجال نمی گنجد:
1- این یک سریال کاملا بی سرو ته است که در آن رواجِ دروغ بین اعضای خانواده کاملا مشهود بوده و به نوعی به نهادیه کردن آن می پردازد.
2- این سریال سخیف هیچ ارتباطی به پایتخت و فرهنگ مردم مازندران ندارد (جای بحث زیادی دارد).
3- معلوم نیست که نویسنده عصر ایران چقدر از پایتختی ها به جیب زده که هر دفعه و به هر بهانه واهی، دم از طرفداری این سریال و به ویژه طرفداری از آقای تنابنده می پردازد (برای بررسی این موضوع کافی است که به نوشته های هفته اخیر عصر ایران در موردسریال پایتخت مثلا "مجموعه پایتخت ؛ با سانسور و بی سانسور دوستت داریم!" نگاه کنید)
بابک
| Iran, Islamic Republic of |
۱۳:۲۹- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
وای،مرسی،شما چه آدم خاصی هستید!!
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۳:۳۴- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
واقعا دوزاریه
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۵:۲۸- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
چون سریال را ندیدی نصف رندگی را با ختهای وامشب نگاه کن. جالب ایت
علی
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۵۷ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
12
192
جناب مهاجری واقعا جناب عالی در ایران زندگی می کنید?
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۰۵ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
47
72
خدا کنه عصر ایران بیکار شه بخواد از یه چیز (هر چند با درجه اهمیت هزارم) دفاع کنه

شما پیامها رو منتشر کن بعد بیا تحلیل بذار
Viva Iran
Belgium
۱۸:۱۳ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
10
99
به نظر من این کلمه آنقدر جا افتاده که نیازی به تغییر نیست. مثلا در مسابقات تلویزیونی (همین دورهمی مدیری) پرسیده شد :پایتخت آرژانتین کجاست؟(بوئنوس آیرس). که البته جوابش را آن فردیکه روی سن آمده بود نمیدانست.این کلمه و بسیاری کلمات دیگر را نمیشود عوض کرد.هنوزم طرفداران تیم استقلال آنرا به همان اسم قدیم صدا میکنند.سری به پیج های طرفداریشان بزنید منظورم رامیفهمید.
ثابتی
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۱۴ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
11
108
ماشالله به این فصاحت و رسا بودن قلم.... ضمن اینکه جناب سردبیر روزنامه جمهوری اسلامی نیز بواسطه شغل شریفی که دارند نسبت به وجود برخی مولفه های نظام سلطنتی گذشته حساس هستند و استفاده از این واژه ها را بعد از ۴۱ سال تغییر رژیم برنمیتابند... ولی بد نیست بدانند که برخی مقامات و هم سلوکیهای ایشان گرچه معمم هستند ولی در پاره ایی موارد بسیار رفتار و اداب شاهنشاهی و درباری دارند که مطمئنم از آموزه های دینی ایشان نیست بلکه اطرافیانشان القائات اینچنینی را اشاعه دادند ...و با سکوت رضایتمندانه مواجه شدند..‌
بهرحال ما از نام پایتخت که بر روی این سریال قرار گرفته بسیار راضی و خشنود هستیم و عوامل تولید انرا بسیار سپاس میگوییم..‌
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۲۳ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
6
121
از همه بدتر این که در میانه همه بلایای طبیعی و غیرطبیعی ، روزنامه ای که مزین به نام جمهوری اسلامی است ، دغدغه اش نام یک سریال باشد ،
درباره اشاره شما به مجلس سنا هم باید عرض کنم این هم مانند نظارت ، میرود که به قانونی نانوشته اما محکم و خلل ناپذیر تبدیل شود و نظر ما هم طبعا هیچ اهمیتی ندارد .
رضا
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۳۴ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
16
73
من عاشق نوشته های مهرداد خدیرم. چون امکان نداره اطلاعات تازه نداشته باشه. مثلن همین نکته های که درباره ی کلمات مختلف گفتن. نکته ی تاج خیلی با حال بود. مثال دیگه اسم فروشگاه کوروش رو هم برداشتن و گذاشتن قدس ولی الان هر جا یه فروشگاه کوروش هست! در میدون فاطمی هم اسم بیمارستان شهرام که شده بود سجاد دوباره شده شهرام.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۹:۱۹ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
6
84
من که هنوز به تخت طاووس میگم تخت طاووس! بابا هر اسمی به دلیلی باب شده چرا با تاریخ می جنگید؟ مغز چرا گیر کرده واقعا تو این حرفها. مثل اسم مسخره باختران که مدتها استان تاریخی کرمانشاه را به سخره گرفته بود! این سریال امسال افت کرده ولی شما دیگر دست از سر ما بردارید بگذارید همین سریال ضعیف شده را با سانسورهاش ببینیم و به درد خود بمیریم!
چمال
Germany
۱۹:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
28
26
... مطالب مهمتر ازاین نیز هست که باید به آن پرداخت
عصر ایران دوست عزیز، سیاست، فن اولویت هاست و سیاست مدار باید مهم و اهم کند. مثلا اگر رییس جمهوری وقت خود را صرف امری کم اهمیت کند این نقد وارد می شود چون مهم ترین مسأله کشور کروناست. یک روزنامه نگار اما نکته هایی را که به ذهن او می رسد و احساس می کند بهانه ای برای ارتباط با مخاطب است می نویسد. در پیام بعدی بفرمایید مطالب مهم تر که باید به آنها پرداخت کدام است که شما حتی اشاره هم نکرده اید؟
پاسخ ها
چمال
| - |
۱۷:۱۲- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
در پاسخ قبلی ببخشید یاد رفت بنویسم مثلا" به عوض دادن مجوز بی سرانجام برای تولید ماسک وحتی لباس یک بار مصرف پزشکی این کار به خیاطی ها می سپارند تا هم تعطیل نباشند وهم درآمدی نصیبشان بشود البته بگویم نه خودم خیاط هستم ونه دراقوامم خیاط هست
مهدی
Iran, Islamic Republic of
۱۹:۵۱ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
13
38
عالی عالی چون همیشه.
به اسم پایتخت و به رسم بیان واقعی آنچه باید گفته می شد.
جناب خدیر واقعا نوشته های شما را من تحسین می کنم.
سالهاست که تمام نوشته های شما را می خوانم. چنان سبک نوشتاری آقای خدیر و هم چنین دکتر سریع القلم در من اثر گذاشته که هر مسئله تحلیلی را من به سبک ایشان می نویسم.
امیدوارم چون قبل زبان گویای جامعه باشید.
حمید-گرگان
Iran, Islamic Republic of
۲۰:۱۴ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
5
68
1 این آقای مهاجری همان کسی است که وقتی درنوروز 73استاد شجریان را به برنامه تحویل سال دعوت کردند بشدت اعتراض کرد
...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۲۱:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۷
8
16
چرا در مورد این سریال اینقدر تبلیغ و بحث و به طرق مختلف ازش اسم برده میشه در عجبم
دلیلش اسپانسرش روبیکا نیست ؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۰:۳۸ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
6
28
الان سوژه کم اومده؟!
مشکلات مهم مملکت تموم شده؟!
داستان چیه؟
کاوه
United Kingdom
۰۱:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
4
12
از حق نگذریم محور صحبت آقای مهاجری توهین به مقدسات مردم بود. البته درست این بود که ایشان از توهین به اعتقادات مردم خرده میگرفتند نه مقدسات. در مورد پایتخت هم اشارات نویسندههم اموزنده بود و هم واقعگرایانه. انتقاد برخی در مورد غیر ضروری بودن این‌چنین مطالبی هم غیر واقعی هست. چون مهم‌ترین تحولی که این مملکت به آن نیاز دارد یک تحول واصلاح عمیق فرهنگی هست.
سيد رضا
Germany
۰۱:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
5
39
آقای مهاجری ظاهرا تو این مملکت مشکل دیگه ای ندیده.و تنها دل‌مشغولی اش نام سریال پایتخته.. .!!!
پاسخ ها
ناشناس
| Iran, Islamic Republic of |
۱۵:۳۱- ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
پایتخت که کلمه معقول وخوبی است. داری بهانه ترذکی می گیری آخه چه ایرادی دارد بگو تا مردم هم لفهمند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۰ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
5
2
نام سریال پایتخت اشکال نداره، بلکه به محتوای آن که بیشتر مرتبط با فیلمنامه سریال است انتقاداتی وارد است. مثلا هما همیشه نقش مثبت و محوری و قابل اتکا داشت که اکنون به زن گوینده ای بدل شده که مدام نگران چهره اش و ظاهرش هست. یا در سری های قبلی سریال پایتخت به موضوعاتی چون قاچاق، ساخت و ساز غیر مجاز، مهاجرت و ... می پرداخت که شخصیت‌ها در فیلم نامه به گونه ای پردازش شده بودند، که بینندگان با دیدن سریال به قبح اقدامات ناصحیح پی می برد که این موضوع در سری جدید پایتخت، حداقل تا این قسمت، کم رنگ بوده و به نظر می رسد در این سری بیشتر به وجه سرگرمی پرداخته شده تا وجه آموزندگی. در حالیکه سری های قبلی پایتخت هم سرگرم کننده بودند و هم آموزنده.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۶ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
1
13
ای خدا ملت دارن از کرونا میمیرن اینا به چی فکر میکنن
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۳۹ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
0
13
کلمات تخت - تاج - شاه-سلطان و... بخشی از زبان و ادبیات فارسی هستند و این که در زمانی خاص مصداقی معین داشته اند دلیلی بر حذف آن از ادبیات فارسی نمیشود.
همینطور کلمه پایتخت به معنای مرکز حکومت یک کشور در زبان فارسی جا افتاده و از قضا از بسیاری از کلمات دست ساز فرهنگستان زبان فارسی متداول تر با مسما تر است.
احمدخواجوند
United States
۱۳:۴۹ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
0
12
باتغییر نامها چیزی عوض نمیشود . ای برادر سیرت زیبابیار
جواد
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۴۱ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
1
6
عصر ایران جان حیف این قلم نیست به جای پرداختن به مسائل مهم ،بیاد برای همچین متنی جوابیه بفرسته؟ از شرایط شما و خطوط قرمز و محدودیتها باخبرم ولی به نظرم این روزها هیچ مسئله ای مهمتراز دفاع از آزادی های مورد نظر و ذکر شده در قانون اساسی وجود ندارد.
عصر ایران به جز پاسخ به نکات دیگر هم اشاره شده است.
مته به خشخاش
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
0
15
جسارت نباشه. اما یک ضرب المثل چینی هست که می گه وقتی تو با انگشت کره ماه رو نشون می دی نادان به جای این که به ماه نگاه کنه به انگشت تو نگاه می کنه. کسی به اون تکه آقای خدیر درباره تبدیل مجمع تشخیص به مجلس سنا توجه نکرده چرا؟ می گه آقای حجت اسلام مهاجری. اگر نگران بازتولید مناسبات سلطنتی هستی نگران کلمه پایتخت نباش که دیگه کسی رو جز شما یاد سلطنت نمی اندازه نگران تشکیل مجلس سنا باش. به اینم نگاه کنید آخه!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۷:۴۸ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۸
8
7
این سریال مسخره وبیمحتوا آنهم آخرشب چه اثراتی دراذهان دارد
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۴۲ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۹
0
2
بذارید سریال مرکز ایران. این همه وقت و انرژی صرف بیهوده گی نکنیم. بیخود نیست به ما میگن جهان سوم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۰۸ - ۱۳۹۹/۰۱/۰۹
3
3
خود سریال مشکل دارد من نمیگذارم بچه هایم ببینند چون شاید نتوانم اون دنیا جواب بدهم
پربازدید ها
علم و فناوری