بررسی حقوقی پست جدید ثمره هاشمی

خبر - انتصاب 7 معاون احمدی‌نژاد برای دولت دهم بیشتر در مورد سمت جدید مشایی به دلیل حضورش در پست معاون اولی رئیس‌جمهور حاشیه‌ساز شد و کمتر کسی به عنوان جدید مجتبی هاشمی‌ثمره به عنوان «دستیار ارشد» توجه کرد. عنوانی بی‌بدیل و منحصر به دولت دهم که افتخار ثبت آن در کابینه را باید به نام احمدی‌نژاد نوشت.[گمانه‌زنی کابینه دوم احمدی‌نژاد]

گرچه هیچ مرجعی نسبت به این انتصاب و عنوان جدید موضع‌گیری مشخصی نکرده است اما اظهار نظر حقوقدانان و سیاسیون مختلف گویای آن است که تعریف واحدی از جایگاه حقوقی «دستیار ارشد» وجود ندارد و حدود وظایف و اختیارات وی نیز مشخص نیست. البته وجه مشترک تمامی اظهارنظرها حاکی از آن است که چون رئیس‌جمهور بنا بر قانون تا هر میزان که بخواهد می‌تواند مشاور و معاون داشته باشد، پس در انتصاب پست جدیدی به عنوان «دستیار ارشد» آزاد است و اقدامی بیش از حیطه اختیارات خود انجام نداده است.

از سوی دیگر چون «دستیار ارشد» در حلقه وزرا نمی‌گنجد، می‌توان او را خارج از دایره نظارت مجلس دانست. از این‌رو نمایندگان مجلس نه می‌توانند به او تذکر دهند و نه می‌توانند از او سؤال کرده و یا استیضاحش نمایند.

به این ترتیب به نظر می‌رسد که احمدی‌نژاد با زیرکی، توانسته است هاشمی‌ثمره به عنوان یکی از نزدیک​ترین یاران خود را از گزند هشدارهای مجلس دور نگه داشته و وی را برای تمامی چهار سال فعالیت آتی خود، حفظ کند.  عدم امکان نظارت قوه مقننه بر عملکرد «دستیار ارشد» را بهمن کشاورز رئیس سابق کانون وکلا به «خبر» گفت و افزود: نمی‌توان «دستیار ارشد» را در سطح معاونان رئیس‌جمهور دانست. وی با بیان اینکه جایگاه حقوقی «دستیار ارشد» تعریف شده نیست، اظهار داشت: از این رو آقای احمدی‌نژاد شخصاً باید اعلام کنند که منظورشان از انتصاب یک فرد به عنوان دستیار ارشد چیست.

محمد هاشمی حقوقدان و عضو هیأت تدوین قانون اساسی معتقد است که «دستیار ارشد» در حکم مشاور رئیس‌جمهور است و همچون معاونین رئیس قوه مجریه نمی‌تواند در موضع تصمیم‌گیری قرار گیرد. وی با بیان اینکه معاونین رئیس‌جمهور در مقام اجرایی قرار دارند به «خبر» گفت: تنها معاونین هستند که بسته به حوزه وظایفشان می‌توانند به جای رئیس‌جمهور تصمیم‌گیری کنند. اما مشاوران تنها همکار رئیس‌جمهور هستند و کارمند دولت محسوب می‌شوند.
محمدرضا باهنر نایب رئیس مجلس نیز در همین حال با تأیید اینکه تاکنون چنین سمتی در ایران نداشته‌ایم، به وجود سمت‌های مشابهی از این دست در برخی دیگر کشورها اشاره کرد و گفت: به هر حال تنظیم تشکیلات هیأت دولت در اختیار رئیس‌جمهور است و ایشان برای ایجاد یک پست جدید در دولت با هیچ منع قانونی‌ای مواجه نخواهند بود. چرا که رئیس‌جمهور می‌تواند تا هر میزان که لازم بود برای خودش مشاور و معاون تعریف کند.
اگرچه باهنر نظر مشخصی در مورد جایگاه «دستیار ارشد» و اینکه در چه رده‌ای از کابینه قرار می‌گیرد، ارائه نداد اما دیگر عضو هیأت رئیسه مجلس بر این باور است که مشاور ارشد، پستی در میانه معاونت و مشاورت است. یعنی بالاتر از مشاور و پایین‌تر از معاون. محمد دهقان که در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس نیز عضویت دارد، با اعتقاد بر اینکه قانون درباره پستی به نام «دستیار ارشد» ساکت است، به «خبر» گفت: اما از آنجا که دست رئیس‌جمهور برای انتصاب معاونان و مشاورانش باز است، نمی‌توان منعی برای رئیس‌جمهور در خلق پست‌های جدید در دولت قائل شد. وی افزود: آن​چنان​که از مفهوم واژه «دستیار» بر می‌آید، کسی که در چنین جایگاهی قرار می‌گیرد، کمک دست رئیس‌جمهور است. اما چون نمی‌دانیم که چرا رئیس‌جمهور چنین پست جدیدی را در کابینه قائل شده‌اند باید منتظر بمانیم و ببینیم که ایشان چه وظایفی را به «دستیار ارشد» خود واگذار می‌کنند تا دامنه اختیاراتش برای همه روشن شود.