۲۳ مرداد ۱۴۰۱
به روز شده در: ۲۳ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۱:۱۱
فیلم بیشتر »»

ببینید| مراقب کلاهبرداری های پانزی در حوزه رمزارزها باشید

ببینید | مقصران حادثه متروپل مشخص شدند

کد خبر ۸۵۲۱۱۰
تعداد نظرات: ۲۸ نظر
تاریخ انتشار: ۰۹:۳۶ - ۱۴-۰۵-۱۴۰۱
کد ۸۵۲۱۱۰
انتشار: ۰۹:۳۶ - ۱۴-۰۵-۱۴۰۱
116 سال از 14 مرداد 1285 خورشیدی گذشت
مشروطۀ ایرانی در 7 پرده/ جنبشی که شکست نخورد
جنبش مشروطه حرکتی به قصد مشروط کردن قدرت، تفکیک قوا و قداست‌زدایی از اوامر حاکمان بود.

   عصر ایران؛ مهرداد خدیر- امروز چهاردهم مرداد‌ماه 1401 خورشیدی (و با تلفظ درست‌تر ۱۴ اَمرداد) یکصد‌و‌شانزدهمین سالروز صدور فرمان مشروطه است.


   به زبان ساده جنبش مشروطه خواهی ایرانیان را در ۷ پرده می‌توان چنین توضیح داد:

   پردۀ اول: با افزایش حقوق گمرکی، تُجار تهران به صدر‌اعظم (عین‌الدوله) شکایت می‌کنند. (همین که در شکایت از مقام اجرایی به مقام اجرایی بالاتر باید شکایت می‌شد نشان از آن داشت که تفکیک قوا و دستگاه مستقل قضا وجود نداشته است). پاسخ صدراعظم اما چنین بود: «این لوطی‌بازی‌ها دیگر چیست؟ همه‌تان را می‌گذارم در دهانۀ توپ. بروید دنبال کارتان!»

  ریاست گمرک «ممالک محروسه» هم با «مسیو نوز» بلژیکی بود. او هم از بین کلمات فارسی که یاد گرفته بود بازرگانان مسلمان و معترض را با این لفظ عتاب و خطاب می‌کند: پدر‌سوخته‌ها!

   پردۀ دوم: به خاطر افزایش حقوق گمرکی، قند طبعاً گران می‌شود چون کالایی وارداتی بود. علاء‌الدوله – حاکم وقت تهران– بی‌توجه به این که افزایش قیمت به خاطر افزایش حقوق گمرکی است درصدد برمی‌آید اقتصاد را با دستور به‌سامان کند. پس به بازرگانان دستور می‌دهد قیمت قند را به قبل بازگردانید!

   آنها اما می‌گویند ما نزد صدر اعظم رفتیم و همین را گفتیم ولی او از مسیو نوز حمایت کرد و گفتیم نمی‌توانیم قیمت را کاهش دهیم چون حقوق گمرکی بالا رفته است. مقام اجرایی اما در جایگاه قاضی می‌نشیند و دستور می‌دهد چند نفر از بازاری‌ها را بیاورند و به جرم گران فروختن قند «چوب بزنند» تا قند ارزان شود!

   چنین رفتاری با تجار محترم و معتمد بازار ، بازرگانان را به خشم می‌آورد. دستگاه مستقل قضایی و مرجع دیگر برای طرح شکایت هم نبود. پس، از سر ناچاری دوباره سراغ مقام بالاتر می‌روند که همان صدر اعظم بود.

   پاسخ عین‌الدوله در عصر قبل مشروطه چنین است: «من اجازه داده بودم. در کار حاکم من حق مداخله ندارید!»

   پردۀ سوم: مسیو نوز بلژیکی از تحقیر مخالفان به وجد می‌آید و گستاخ می‌شود. عکسی از او انتشار می‌یابد در لباسی شبیه روحانیون با دستار و ردا و در حال کشیدن قلیان. حالا دیگر اعتراض از بازرگانان فراتر می‌رود و به مردم عادی هم تسری می‌یابد و سه گروه در سه محل متحصن می‌شوند: مسجد شاه، مسجد جامع و زاویه حضرت عبدالعظیم.

  پردۀ چهارم: خواست تحصن‌کنندگان از تنبیه رییس گمرک یا بحث قیمت قند فراتر می‌رود. حالا دیگر خواست‌های جدی‌تری مطرح می‌کنند: «محدود کردن دایره اختیارات سلطنت و تأسیس عدالت‌خانه.» برای اولین‌بار مردم عادی سخن روشن‌فکران را تکرار می‌کردند؛ انگار «رسالۀ مجدیه» را خوانده بودند!

  پردۀ پنجم: به دستور عین‌الدوله گروهی از اوباش اجیر می‌شوند و با چوب‌و‌چماق به جان متحصنین می‌افتند. به قول ناظم‌الاسلام کرمانی چون عین‌الدوله «گرم عروس تازه خود – دختر مظفر‌الدین شاه» بود لابد با خود می‌گفت وقتی شکایت از علاء‌الدوله را نزد من آوردند و به جایی نرسید، شکایت از مرا هم باید نزد مظفرالدین شاه ببرند و به جایی نمی‌رسد.

   پردۀ ششم: عده‌ای بازداشت می‌شوند و در این میان یک طلبه کشته می‌شود و ماجرایی که در ابتدا از زبان روش‌فکران بیان می‌شد و به خاطر داستان قند به بازاریان رسیده بود با اقدام موسیو نوز و کشته‌شدن «عبدالحمید» طلبه توده‌های عادی و روحانیون را هم درگیر می‌سازد.

   پردۀ هفتم: در مراسم تشییع جنازه هم باز عده‌ای کشته می‌شوند. این بار تُجار و کسبه به باغ سفارت انگلستان پناه می‌برند و رسما تقاضای اعلام مشروطیت و تشکیل مجلس را مطرح می‌کنند. قضیه چنان فراگیر می‌شود که حمایت شاه بیمار از عین‌الدوله عملا منتفی می‌شود و او به ناچار کنار می‌رود و مظفر‌الدین‌شاه به صدور فرمان مشروطیت تن می‌دهد.

مشروطۀ ایرانی در 7 پرده

   شاید بپرسید چرا داستانی چنین مستند وخواندنی و سرراست را غالب مردم نمی‌دانند یا صدا وسیما دربارۀ موضوعی چنین جذاب سریال نمی‌سازد یا صاف و روشن در کتاب ها درسی نقل نمی‌کنند؟

   یکی از دلایل بی‌اطلاعی یا کم‌اطلاعی از وقایع مشروطه می‌تواند رعایت نکردن سیر تاریخی در نقل ماجرا به شکل 7 مرحلۀ بالا باشد و نیز سنجش مشروطه با مواضع شیخ فضل‌الله نوری و نه سرداران ملی و حتی مراجع بزرگ حامی در نجف.


   مثل کتاب‌های درسی که به جای معرفی جنبش مشروطه به عنوان حرکتی به قصد مشروط کردن قدرت، تفکیک قوا و قداست‌زدایی از اوامر حاکمان دنبال آن هستند که ضایع و ثابت کنند مشروطه شکست خورده است. چرا؟ چون بعدتر محمد علی شاه مجلس را به توپ بست یا چون شیخ فضل‌الله را دار زدند در حالی که اتفاقات بعدی به خاطر جنگ جهانی اول بود که کشور در خطر جدی قرار گرفت و اولویت از مشارکت در قدرت به امنیت و نان تغییر یافت و گرنه مشروطه شکست نخورد یا چون رضاشاه به قدرت رسید مشروطه شکست خورده است حال آن که رضا شاه خود ابتدا رییس‌الوزرای یک پادشاه مشروطه بود و وقتی پس از سلطنت ،بساط استبداد به راه انداخت باز به خاطر رعایت نکردن قانون اساسی مشروطه نقد می‌شد.


  آری، مشروطۀ ایرانی شکست نخورد ولو تمام اهداف آن محقق نشده باشد زیرا 14 مرداد 1285 و درست 116 سال پیش تازه نقطۀ آغاز یک حرکت بود و اتفاقات بعدی همه به نوعی متأثر از مشروطه بوده و مشروطه همچنان یک نقطۀ عطف است چون بازگشت به قبل از مشروطه امکان‌پذیر نیست و مهم ترین دستاورد آن همین است.

آرتور کوستلر در «خوابگردها» می‌نویسد: «ما تنها می‌توانیم به دانایی خود بیفزاییم اما نمی‌توانیم از آن بکاهیم.» پس اگر انقلاب مشروطیت بر آگاهی‌های ما افزوده به بار نشسته است ولو تمام اهداف آن محقق نشده باشد.

----------------------------------------------------


* این نوشته، ویراسته و پیراستۀ یادداشتی است که پیش‌تر در همین تارنما منتشر شده بود. امسال البته به بهانۀ بی‌توجهی رسانۀ رسمی یا سعی در تخفیف و اعلام شکست مشروطه یا معرفی شیخ فضل‌الله نوری به عنوان رهبر ناکام به جای حامیان بزرگ مشروطه همچون آخوند خراسانی یادداشتی جدا در نظر بود اما همان روایت در 7 پرده و به زبان ساده را مفید‌تر دیدم تا بار دیگر بدانیم مشروطه چرا در‌گرفت (‌چون مرجع مستقل برای شکایت نبود و از حاکمان باید نزد حاکمان شکایت می‌کردند) و چون جایی برای تصویب قانون به اقتضائات روز وجود نداشت و چون می‌خواستند قدرت پادشاه را مقید و محدود به قانون کنند.

  بله، آن روند ادامه نیافت. سه سال گرفتار استبداد محمد علی شاه و تلقی ضد دموکراتیک شیخ فضل‌الله شدند و بعد از عزل و تبعید شاه و اعدام شیخ هم که به اختلافات دامن زد مسیر ادامه نیافت اما این شسکت مشروطه نبود چون از قدرت، قداست زدایی و در مقابل مردم مسؤول شناخته شده بود.

   در واقع اتفاقات دهۀ 1290 تا 1299 خورشیدی را هم باید ناشی از دو موضوع دانست: اول نقشۀ تجزیه ایران و بعد تبعات جنگ اول جهانی و طبیعی است وقتی امنیت و غذای مردم به خطر می‌افتد و گرفتار نان و ناامنی می‌شوند بحث توزیع قدرت و مشارکت مردم و آزادی های سیاسی و اجتماعی به حاشیه می‌رود و این به معنی شکست مشروطه نیست.

  بلکه تغییر اولویت‌ها از رفاه و آزادی به امنیت و یک‌پارچگی ملی بود چنان‌که هر‌گاه خاطر مردم از امنیت و یک‌پارچگی ملی آسوده شده مطالبه‌گر رفاه و آزادی و البته مشارکت در قدرت و سیاست و دخالت در تعیین سرنوشت و نظارت بر نحوۀ هزینه‌کرد اموال عمومی بوده‌اند. 

   تلقی شکست هم به خاطر القائاتی است تا مردم را از هر جنبش و پویش بازدارند و محتوم و محکوم به شکست معرفی کنند و هم به این سبب که رخدادهای تاریخی را در قالب «پروژه» ارزیابی می کنند نه «پروسه».

  (پروژه نقطۀ آغاز و پایان دارد مثل ساخت یک پل که زمان شروع و بهره‌برداری از آن مشخص است. پروسه اما یک فرآیند است و فراز و نشیب و بالا و پایین دارد اما تمام نمی‌شود. همین تلقیِ شکست است که به تکرار اشتباهات و تلاش برای شروع از نقطۀ اول می‌انجامد. همان که در نظریۀ جامعه کلنگی دکتر کاتوزیان توضیح داده شده است).

  بگذارید به زبانی دیگر توضیح داده شود: 4 مطالبۀ اصلی و همیشگی امنیت، رفاه، آزادی و عدالت است. وقتی امنیت و رفاه بوده سراغ آزادی و عدالت هم رفته‌اند اما وقتی امنیت و رفاه یا حداقل‌ها نبوده طبیعی است که اولویت به آنها اختصاص یابد و امنیت و رفاه را ترجیح دهند. اما تا این دو به حدی تأمین شده باز تکاپوی آزادی و عدالت درگرفته است. با این حساب عجیب نبود که پس از حوادث 10 سال 1290 تا 1299 که ایران را تا مرز گرسنگی و تجزیه پیش برده بود از حکومت یک‌پارچه‌ساز با اولویت عمرانی استقبال شود اما تا این دو ( امنیت و رفاه/غذا) حاصل می‌شده مردم باز مطالبۀ دو فقرۀ دیگر -آزادی و عدالت- را طرح می کردند و این هم یعنی مشروطه شکست نخورده است. 

 

ارسال به دوستان
کارچر
انتشار یافته: ۲۸
در انتظار بررسی: ۶
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۰۹:۴۲ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
5
2
متاسفانه شکست خورد.
کریم
Iran (Islamic Republic of)
۰۹:۵۸ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
6
درود؛ فقط پاراگراف آخر
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۰:۱۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
4
... واقعا از تاریخ درس نمیگیریم!
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۰:۲۱ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
1
با درود به جناب خدیر عزیز...حتما شما هم کتاب جامع تحلیلی "مشروطه ایرانی"اثر ماندگار دکتر ماشالله آجودانی (چاپ داخل ایران )مطاله فرموده اید.این کتاب به درستی زمینه های اجتماعی پیدایش انقلاب مشروطه وهمچنین ناکامی این انقلاب بزرگ را به خاطر همان زمینه های اجتماعی وفرهنگی ایران به خوبی نشان میدهد.این کتاب به بسیاری از ابهامات حول وحوش انقلاب مشروطه پاسخی جامع دارد
ناشناس
Germany
۱۰:۳۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
5
اگر فلان مقامک به یکی از مردم می گوید «گیجی، حرف نزن» در واقع محمدعلی شاه درون اوست که حرف می زند.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۰:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
0
عالی
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۰۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
3
عالی بود، متاسفانه تاریخ ما برای بهره برداری های سیاسی آنگونه که باید روایت نشده و یا به تحریف کشیده شده است.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۱۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
4
البته نیاز به توضیحات اضافه هم نبود ، در همان مواردی که ذکر کردید ، مشخص است چرا صدا و سیما خوش ندارد با این زاویه به داستان نگاه کند ، حتی جرات ندارند درباره علت واقعی و افراد اصلی اعدام شیخ فضل ا... هم صریح سخن بگویند ، و البته به همان دلیلی که دوست دارند روایت انقلاب را از سال 60 شروع کنند و به مطالبات مردم در سال 57 نپردازند .
همانطور که خیلی ها نمی دانند کسی برای حجاب انقلاب نکرده بود و حجاب اجباری هم از سال 59 آنهم برای ادارات تصویب شد و به تدریج دامنه تعیین لباس فرم برای زنان گسترش یافت
Poorya261
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۳۲ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
1
9
شیخ فضل الله چیزی شبیه طالبان امروز بود که با تحصیل دختران و مجلس قانون گذاری مخالف بود ولی صدا و سیما اونو رهبر مشروطه معرفی میکنه.
پاینده
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۳۴ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
7
شما هم هنوز جرئت نمی‌کنید از شیخ فضل الله نوری راحت انتقاد کنید.
بله؛ مشروطه شکست نخورد؛ ولی استبداد هم از بین نرفت؛ رنگ عوض کرد. قانونی شد.
ناشناس
Germany
۱۲:۴۹ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
4
2
مشروطه با اولین حکم حکومتی رضا خان پایان پذیرفت. مشروطه یعنی حکومت قانون و استبداد يعنی حکومت فرد.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۱۲ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
6
0
با ذوی کار امدن استبداد رضا خانی و فاشیسم فارسی مشروطه صد در صد شکست خورد
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۱۵ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
1
زیبا مینویسی آقا مهرداد
ناشناس
Luxembourg
۱۵:۲۵ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
3
آرمانهای مشروطه هنوز هم زنده هستند.مشروطه خواهان واقعی را کشتند یاباآنها همانند ستارخان نامهربانی کردند.اینهم جالب است که همانموقع معلوم شد که «اقتصاد را با دستور نمیشود کنترل کرد».
ناشناس
Luxembourg
۱۵:۲۸ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
0
آخرین پادشاهی که در خاک ایران دفن شد همین مظفرالدینشاه بود.
محمد
Germany
۱۶:۲۱ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
3
1
اتفاقا مشروطه به تمام اهدافش رسید و اون قانونی کردن زور و انحصار نهاد دولت بود. روشنفکران وقتی دیدن نمی توانند آرمان سوسیال دموکراتیک شان را پیاده کنند از یک قلچماق حمایت کردن تا سایر نیروهای سیاسی و اجتماعی ایران از جمله زمینداران و روحانیون رو سرکوب کنه و از قضا خودشون هم داخل همون دیگی افتادن که برای بقیه آش پختن ...
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۷:۱۴ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
0
پزده پنجم...
ناشناس
United States of America
۱۷:۳۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
0
درود برشما . عالی عالی
محسن
Iran (Islamic Republic of)
۲۰:۰۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
2
و اینکه امنیت در کنار آزادی و عدالت در کنار رفاه معنی داره

و الا در زندان امن و فقر به مساوات لذتی نیست
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۲۰:۱۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
2
0
نقش سفارت انگلیس در این قضیه
ناشناس
United States of America
۲۱:۲۸ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۴
0
2
مشروطه به غلط ترجمه شد. معنی درست واژه constitution به معنی مشروط کردن قدرت نیست. بلکه به معنی قانون مند کردن قدرت است. وگرنه شاه قدرتش قانونی بود و رییس قوه مجریه نیز بود. مطابق همان قانون اساسی که نخواندید ولی برایش مقاله جعل می کنید
علی
Iran (Islamic Republic of)
۰۷:۲۵ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
5
0
مشروطیتی که پایان آن عناصرونوکران وابسته به انگلیس از طویله به دربار شاهی راه یابند کاملا شکست خورده وفاقد هر گونه ارزش است
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۰۸:۰۵ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
1
3
ممنون
بطور ساده و خلاصه انقلاب مشروطه را توضیح دادید.
اقتصاد دستوری!!
واژه آشنای این روزها.....بعد از 100 سال، تاریخ تکرار شده
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۰۸:۰۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
0
2
جناب خدیر ، مثل همیشه عالی .
جالب بود که در 4 مطالبۀ اصلی و همیشگی یعنی : امنیت، رفاه، آزادی و عدالت ، در تمام حکومت ها مردم در دو مطالبه اول ماندگار شدند .
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۰۸:۵۸ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
0
1
نگاهی تازه، متنی کوتاه و بسیار مفید
ساجده
Iran (Islamic Republic of)
۰۹:۳۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
0
0
سلام
کاش به درگذشت مشکوک حامی مشروطه آخوند خراسانی در آستانه بازگشت به ایران هم اشاره‌ای کنید.
همین‌طور جمع شدن کتاب مرحوم نائینی به دست مولف.
اعدام شیخ فضل‌الله‌نوری، تنها نماد تاثیر دیگ‌های انگلیسی مشروطه نبود.
علی
Iran (Islamic Republic of)
۱۰:۲۷ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
0
0
به به از این قلم
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۱:۱۰ - ۱۴۰۱/۰۵/۱۵
1
1
جدا چرا رفتند در سفارت انگلیس؟
وب گردی
وبگردی