۰۹ بهمن ۱۴۰۱
به روز شده در: ۰۹ بهمن ۱۴۰۱ - ۰۲:۵۷
فیلم بیشتر »»
کد خبر ۸۶۸۴۳۳
تعداد نظرات: ۴۲ نظر
تاریخ انتشار: ۱۲:۴۳ - ۱۱-۰۹-۱۴۰۱
کد ۸۶۸۴۳۳
انتشار: ۱۲:۴۳ - ۱۱-۰۹-۱۴۰۱
به بهانۀ 11 آذر
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
درست است که سید ضیا و رضاخان در «کمیته زرگنده» به جز کودتا سرکوب نهضت جنگل را هم در دستور کار داشتند اما کار به آنجا نرسید چون با کودتای سید ضیا در سوم اسفند 1299 عملا بازی تمام شده بود.
   عصر ایران؛ مهرداد خدیر- یازدهم آذرماه یادآور روزی است که در سال 1300 خورشیدی میرزا کوچک‌خان جنگلی رهبر نهضت جنگل، تشنه، گرسنه و آواره در کوه‌های تالش، از شدت سرما یخ زد و در 43 سالگی چشم از جهان بست.
 
   سال‌ها قبل از آن‌که فیدل کاسترو و چه گوارا در آمریکای مرکزی و لاتین به کوه و جنگل بزنند تا رؤیای خود را محقق سازند، میرزا یونس مشهور به کوچک‌خان جنگلی قیام جنگل را در شمال ایران سامان داد و پس از 6 سال در همان سرزمینی جان باخت که آزادی و آبادی آن را می‌خواست.
    
    اگرچه در سال‌های اخیر باب شده به چهرۀ قهرمانان ملی خاک بپاشند و مشخصا مصدق و فاطمی و میرزا را متهم کنند ولی دربارۀ میرزا کوچک خان نمی‌توان همۀ نقدها را از این جنس دانست و نیاز به توضیح دارد چون متفاوت است با متهم‌کنندگان دکتر محمد مصدق به این که نفت را دولتی کرد نه ملی یا دکتر سید حسین فاطمی به سبب قصد براندازی سلطنت مشروطه و جمهوری‌خواهی و شکستن کاسه کوزۀ کودتای 28 مرداد بر سر او.
 
   یا ایضا دکتر علی شریعتی که نزد برخی مقصر همه اتفاقات بعدی است و نیز سرزنش مهندس مهدی بازرگان که چرا نخست‌وزیری را پذیرفت و زمینه به قدرت رسیدن روحانیون را -ناخواسته- فراهم ساخت.
 
    چرا که برخی از کسانی که بر پیشانی میرزا کوچک خان انگ تجزیه‌طلبی می‌نشانند یا میان او و رضا شاه دوگانه‌سازی می‌کنند (‌یعنی دومی می‌خواست ایران را یک‌پارچه و متحد کند ولی اولی سودای جدایی داشت) استنادات و دلایلی می‌آورند که «تمام واقعیت نیست» و برای بیان واقعیت باید تمام واقعیت را گفت و جز واقعیت را نیز نگفت و صرف بیان واقعیت، کفایت نمی‌کند.
 
   از این رو می‌توان گفت تمام نقدهایی که متوجه میرزاست احساسی نیست. چندان که از مصاحبۀ بسیار خواندنی با ناصر تقوایی در شمارۀ تازۀ ماهنامۀ تجربه هم بر می‌آید که یکی از دلایلی که کارگردان برجستۀ ایرانی را از ادامۀ ساخت سریال میرزا کوچک‌خان برای تلویزیون در سال‌های اول انقلاب منصرف کرد (و بهروز افخمی ادامه داد و این شیوه برای او عادت شد!) این بود که دریافت، داستان زندگی میرزا با آن شخصیت قدسی و مذهبی و بی‌عیب که تلویزیون اصرار داشته به تصویر کشد متفاوت است و لازم است به پاره‌ای گرایش‌های سوسیالیستی او هم اشاره کند حال آن‌که تلویزیون به دنبال ترسیم چهرۀ یک روحانی مبارز بوده است.
 
   نویسندۀ این سطور اما عمیقا باور دارد که میرزا تجزیه‌طلب نبوده و این یادداشت هم برای اثبات همین گزاره است اگرچه قبل‌تر هم در همین تارنما در این باره نوشته بودم اما نکات تازه‌ای هم می‌آورم هر چند برای بیان این گزاره پاره‌ای تکرارها اجتناب‌ناپذیر است.
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
   این را هم در نظر داشته باشیم که بخشی از فضای منفی علیه میرزا در پاره‌ای رسانه‌های سلطنت‌طلب به این خاطر است که برخی پنداشته‌اند چون مرگ او در 11 آذر 1300 و در آغاز عصر رضاخانی که هنوز البته شاه نشده بود، رخ داده و سر میرزا را از بدن جدا کرده‌اند انگار رضاشاه او را کشته یا چون میرزا مدتی به تحصیل دروس قدیمه مشغول بوده به مفهوم امروزین "روحانی" یا "معمم" بوده است. حال آن‌که سابقه تحصیل دروس طلبگی یک موضوع است و اشتغال به امور روحانی یک موضوع دیگر.
 
   در نگاه متهم‌انگارانه هم  انگار میرزا و جنگلی‌ها به دنبال جدا‌کردن خطۀ گیلان از مام میهن بوده‌اند و از این رو نیروهایی از مرکز به شمال گسیل شدند تا تجزیه‌طلبان را سرکوب و منکوب کنند و سر یاغی را هم برای شاه و رییس‌الوزرا ببرند و چنین هم کردند و النهایه، غایله خوابید. در این نگاه میرزا کوچک 1299 و 1300 در گیلان کسی است مثل سید جعفر پیشه‌وری در آذربایجان و آغاز دهۀ 1320 خورشیدی. طبیعی است که با این نگاه ایرانیانی که گیلان را با جنگل و دریای آن و مردمان مداراجو، شادزی و خوش‌باشِ این خطۀ زیبا می‌شناسند با نماد جنبشی هم‌داستانی نکنند که با این تصور این گوهر را از پیکر جدا می‌ساخته و کافی است یک لحظه تصور کنیم ایران غالبا خشک، گیلان را نداشته باشد! حال آن که اگر چنین بود نخست  باید از چشم خود گیلانی‌ها می‌افتاد که پیوند عمیق و وثیقی با علایق ملی دارند و می‌دانیم میرزا را دوست می‌دارند. 
 
   واقعیت اما این است که هر چند اعلام «جمهوری شورایی سوسیالیستی گیلان» را نمی‌توان انکار کرد و از تاریخ زدود ولی میرزا به تمام ایران می‌اندیشیده است و سری که از پیکر جدا شد در سودای جُداسری نبوده است.
 
    به بیان دیگر شاید بتوان میرزا را متهم کرد که در غایت به دنبال برپایی یک حکومت سرخ  -به مفهوم ضد‌سرمایه‌داری و نه ماتریالیستی کلمه - بوده و با گیلان یا از گیلان شروع کرده اما قطعا در پی جدا‌کردن آن خطه از ایران نبوده است. نامه او به لنین در شرایط ضعف جنبش می‌تواند گویای دل بستگی عمیق او به ایران و مردم ایران باشد و یادمان باشد ایرانیان زخم خورده از دست‌اندازی‌های روسیه تزاری لنین را به چشم دیگری می‌دیدند و خطاب به رهبر اتحاد شوروی می‌نویسد:
    
     « ... پیش از ورود ارتش سرخ به انزلی، من و همکارانم در جنگل‌های گیلان بر ضد مظالم انگلیس و دولت سرمایه‌داری ایران می‌جنگیدیم و تنها قدرت واقعی و ذی‌صلاح ما بودیم که توانستیم مافوق تصور، به نام آزادی ایران پرچم سرخ را برافرازیم و به تمام جهان آرزوی آزاد شدن‌مان را از قیود سرمایه‌داری اعلان کنیم…»
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
     میرزا در عین حال نگران تبلیغات کمونیستی و بلشویکی در ایران است و دربارۀ این پروپاگاندا یا به تعبیر خود او «پروپاگاند» هشدار می‌دهد:
 
   «‌پروپاگاندهای اشتراکی در ایران، عملاً تأثیرات سوء می‌بخشد؛ زیرا پروپاگاندچی‌ها از شناسایی تمایلات ملت ایران عاجزند. من به نمایندگان شما در موقعش گفتم ملت ایران حاضر نیست برنامه و روش بالشویزم را قبول کند، زیرا این کار عملی نیست و ملت را به طرف دشمن سوق می‌دهد. نمایندگان شما با من هم عقیده شده، از سیاست من پیروی کردند؛ زیرا تشخیص دادند فقط اتخاذ این سیاست است که می‌تواند ما را به وصول به مقاصدمان در شرق کامیاب سازد و نیز با تعقیب همین سیاست است که تسلط انگلستان از شرق، دور و نفوذ شاه محو می‌شود…»
 
    به بیان دیگر شوروی برای او سه ویژگی داشت: اول آن که از روسیه تزاری متفاوت بود، دوم عدالت جویی و سوم «دشمنِ دشمن من، دوست من است» و شوروی در تصور میرزا «دشمنِ دشمن ایران» یا همان انگلستان بوده است و در ادامه همان نامه می‌آورد: 
 
    «قرارمان با نمایندگان روسیه این بود که مسلک اشتراکی بین اهالی پروپاگاند نشود ولی رفیق «ابوکف» که خود را گاهی نماینده روسیه و زمانی نماینده کمیته عدالت معرفی می‌کند، با چند تن از اشتراکیون ایرانی که از روسیه آمده‌اند و از اخلاق و عادات ملت ایران بی‌اطلاع‌اند، به وسیله میتینگ و نشر اعلامیه در کارهای داخلی حکومت (‌منظور حکومت موقت جمهوری گیلان است)  مداخله و آن را از اعتبار ساقط و زیر پایش را خالی می‌کنند و بدین طریق عملاً قوای نظامی انگلیس را تقویت می‌نمایند. حتی من و رفقایم را آلت دست سرمایه‌داران معرفی و کار انقلاب را به تخریب کشانده‌اند. از تمام نقاط ایران علیه تبلیغات اشتراکی اعتراض شده و اظهار داشته‌اند هیچ‌گونه مساعدتی به انقلاب نخواهند نمود، مخصوصاً اهالی گیلان که تا چندی پیش حاضر بودند خود را به آب و آتش بزنند، از عملیات اشخاص مزبور اظهار تنفر نموده و حتی حاضر شده اند به ضد انقلاب اقدام کنند.
 
   من می‌دانم که در تمام ممالک آزاد برنامه هر فرقه سیاسی، آزادانه نشر و تبلیغ می‌شود ولی برنامه‌ای که در ایران پروپاگاند می‌کنند، علی‌رغم تمایلات مردم است و تنها تأثیرش جلوگیری از پیشرفت انقلاب و تقویت شدن افکار ضد انقلابی است…
 
   مداخلات نامشروع در کارهای داخلی سبب شده که انقلابیون ایرانی از خود سلب مسؤولیت کنند و صریحاً اعلام دارند که کارکردن با این وضع به هیچ وجه امکان ندارد. ما معتقدیم که قدم اول را برای آزادی ایران برداشته‌ایم، لیکن خطر از جانب دیگر به ما روی آورده است. یعنی اگر از مداخله خارجی در امور داخلی جلوگیری نشود، معنیش این است که هیچ‌وقت به مقصود نخواهیم رسید؛ زیرا به جای مداخله یک دولت خارجی که تا کنون وجود داشت، مداخله دولت خارجی دیگر شروع شده است».
 
   چنانچه روشن است مدام از ایران و آزادی ایران و ملت ایران سخن می‌گوید و بر مداخله خارجی و تبلیغ مرام اشتراکی صحه نمی‌گذارد. گیلان هم برای او خانه و پایگاه است با قید «مخصوصا». نه این که گیلان را جدا بداند یا بخواهد.
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
   داستان اما در واقع از جنگ اول جهانی آب می‌خورد. انقلاب مشروطه در 1285 خورشیدی به بار نشست و هر چند محمد علی‌شاه در پی بازگشت به دوران مطلقه بود اما با پیروزی مشروطه‌خواهان و فتح تهران دوباره، مشروطه برقرار شد و خیلی زودتر از دیگر کشورهای منطقه صاحب قانون عرفی و پارلمان شدیم.
 
   منتها سه اتفاق مسیر را تغییر داد: اولی جنگ جهانی اول بود که شیرازۀ امور را به تمامی از هم گسیخت و دولت مرکزی را ناتوان و مردم را محتاج نان و امنیت کرد و بحث مشروطه و توزیع قدرت به حاشیه رفت. 
 
   به عبارت دیگر آتشی برافروخته شد و هر که در پی نجات بخشی از این سرزمین بود و نه جدایی. شیخ محمد خیابانی در شمال غربی ایران، کلنل محمد تقی پسیان در شمال شرقی و میرزا کوچک خان هم در جنگل‌های شمال.
 
   (همان‌گونه که اگر همین حالا در تهران زلزله‌ای بزرگ رخ دهد هر یک از ما ابتدا و بی‌درنگ سراغ خانه و خانوادۀ خود می‌رویم و نجات خویشان و بستگان را در اولویت قرار می‌دهیم و این به معنی آن نیست که به جاهای دیگر اهمیت نمی‌دهیم و بحث اولویت است).
 
   جالب است که بدانیم حتی سید حسن مدرس - روحانی پرآوازه و ضد استعماری شیعه - هم به کرمانشاه رفت تا با حمایت دولت عثمانی - همان امپراتوری‌یی که بارها به امپراتوری شیعه صفوی حمله کرده بود- دولت موقت تشکیل دهد و حتی چند سال بعد در مجلس اعتراف کرد از آلمان‌ها  که متحد عثمانی بودند، پول هم گرفته است. هیچ کس اما ذره‌ای در وطن دوستی و ناوابستگی مدرس تردید ندارد. میرزا هم چنین است. 
 
   در چنین فضایی دل‌بستن میرزا کوچک خان به اتجاد شوروی شگفت‌آور نبود در حالی که تروتسکی به فرمان لنین قراردادهای استعماری دوران روسیۀ تزاری را با ایران لغو کرده بود.      به تعبیری طی ده‌ها سال طنابی به گردن ایران افکنده شده بود که روس‌ها از یک طرف آن را می‌کشیدند و انگلیسی‌ها از سوی دیگر. لنین آمد و یک سر این ریسمان را گشود و به همین خاطر شاعرانی نامدار و محبوب در ایران در ستایش او چکامه‌ها سرودند.
 
   این را هم در نظر داشته باشیم که مغز سیاسی میرزا دکتر حشمت (طالقانی) بود و بعد از مرگ او میرزا دیگر نمی‌توانست درست تحلیل کند و بداند نوع مناسبات شوروی با انگلستان و اوضاع ایران با کودتای سوم اسفند و شرایط کلی تغییر کرده است (دومین وسومین دلیل) و گزاف نیست اگر گفته شود کوچک جنگلی قربانی همین ساده‌اندیشی و درک‌نکردن مناسبات تازه و شاید هم نوعی تبانی فرامنطقه‌ای شد اما نه تجزیه‌طلب نبود نه رضا شاه او را نکشت.
 
   نه تنها تجزیه‌طلب نبود بلکه مشروطه‌خواه بود. گواه آن هم این که بعد از فتح تهران برای جلوگیری از هجوم ایالات شاه‌سَوَن، به همراه برخی دیگر از مجاهدین گیلان به کمک ستارخان (سردار ملی) برای عزیمت به اردبیل مأمور شد، اما چون حین ورود به رشت بیمار و بستری شد نتوانست به سفر خود ادامه دهد.
 
  پس از بهبودی البته به تهران رفت و در آنجا اقامت کرد تا این که محمدعلی شاه از روسیه به صحرای ترکمن آمد و ایل تراکمه را که مجهز به سلاح‌های گوناگون بودند به قصد پس گرفتن تاج و تخت در اختیار گرفت. در این هنگام باز هم این میرزا و یاران او بودند که  عازم جنگ با تراکمه و مامور خلع ید از محمدعلی‌شاه شدند. همۀ اینها نشان می‌دهد دغدغۀ ایران و مشروطه داشته است.
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
   در این سفر میرزا با وجود کمی نفرات در جنگ پافشاری کرد و حتی از ناحیه سینه و دست راست و با گلوله به شدت مجروح شد. او را در حال اغما به قونسول‌خانه آوردند و وقتی به هوش آمد، فرستادگان محمد علی شاه مخلوع را بالای بستر دید که پیشنهاد کردند با محمدعلی شاهی که خلع شده بود همکاری کند و در مقابل باقی عمر را در منطقه مصفای گمش‌تپه بگذراند.
 
   میرزا اما این دعوت را رد کرد و گفت: «من مرگ را با حفظ عقیده خود ترجیح می‌دهم و قدمی برخلاف آمال ملیه‌ام برنخواهم برداشت. زیرا مرگ بر زندگی در این گمش‌تپه که شما به من تکلیف می‌کنید، رجحان دارد.»
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
   روشن است که اگر به دنبال تجزیه گیلان بود در همان زمان اقدام می‌کرد یا پیشنهاد می‌داد و اساسا تا قبل از تمرکز‌گرایی افراطی هیچ یک از اقوام ایرانی در سودای جدایی نبودند. چون اقتدار و زندگی خود را داشتند.
 
   دلیل دیگر این‌که اگر تنها بر پایه علقه گیلانی برخاسته بود با دیگر ایرانیان میانه‌ای نداشت اما فرمان داده بود که به روی هم‌وطن آتش نگشایید. او در فکر ایران بود اما به گیلان پناه برده بود.
 
   البته که پس از تغییر شرایط باید قیام را متوقف می‌کرد کما این که شماری از یاران او چنین کردند اما از تحلیل تغییر شرایط و مناسبات تازه اتحاد شوروی با ایران رضاشاهی عاجز بود و همین او را آوارۀ کوه‌های تالش کرد.
 
   اما این که تصور کنیم تجزیه طلب و یاغی بود و رضاشاه او را مستقیما سرکوب کرد نادرست است کما این که رضاشاه از شنیدن این خبر که سر میرزا را پس از مرگ بریده‌اند برآشفت و گویا دستور مجازات آن فرد را هم صادر کرد. (احتمالا قرار بوده تحت‌الحفظ به تهران بیاید تا به او بگویند بقیه تسلیم شده‌اند و شرایط عوض شده و هرگز قرار نبوده سر او را ببُرند و ببرند).
 
   نکته دیگر این که اتفاقا مهم‌ترین وجه شخصیت میرزا جنبۀ فرهنگی اوست نه قیام مسلحانه. کما این‌که علت عقب‌ماندگی مردم ایران را کم‌سوادی و بی‌فرهنگی می‌دانست و از این رو چند مدرسه تأسیس و هفته‌نامۀ «جنگل» را منتشر کرد که ارگان رسمی «کمیتۀ اتحاد اسلام» بود. با چاپ سنگی و مدیریت و به اصطلاح امروز سردبیری حسین کسمایی مجاهد مشهور دوران مشروطیت. در سرلوحۀ روزنامه جنگل یا به اصطلاح امروز بالای "لوگو" یا "نام‌واره" نوشته بود: «این روزنامه فقط نگهبان حقوق ایرانیان و منور افکار اسلامیان است.»  
 
   در شماره ۲۸ همین نشریه نوشت: «ما قبل از هر چیز طرفدار استقلال مملکت ایران‌ایم! استقلال به تمام معنی کلمه! یعنی بدون اندک مداخلۀ هیچ دولت اجنبی! بعد اصلاحات سیاسی مملکت و رفع فساد تشکیلات دولتی که هر چه بر سر ایران آمده از فساد تشکیلات است، ما طرفدار یگانگی عموم مسلمانان‌ایم! این است نظریات ما که تمام ایرانیان را دعوت به هم‌صدایی کرده، خواستار مساعدت‌ایم.» آنان همچنین پس از مدتی تمبر مخصوصی به نام «پست انقلابی ایران» چاپ کردند.
 
  حاملان و مروجان چنین اندیشه‌ای را چگونه می‌توان به تجزیه‌طلبی متهم کرد؟ با این وصف طبعا می‌پرسید: پس آن جمهوری شورایی سوسیالیستی گیلان دیگر چه صیغه‌ای بود؟ در پاسخ به این ابهام و پرسش می‌توان گفت:
 
    اولا این داستان مربوط به اواخر است و در اوج از هم‌گسیختگی و قبل از قدرت گرفتن دولت مرکزی با کودتای سید ضیا با همراهی رضاخان و قزاق‌ها و پشتیبانی سفارت انگلستان (و نه وزارت خارجۀ آن در ابتدای کودتا) و 9 ماه پیش از کودتای سوم اسفند.
 
    درست است که ۱۶ خرداد ۱۲۹۹ با انتشار بیانیه‌ای، تشکیل کمیته انقلاب سرخ ایران و الغای اصول سلطنت و تأسیس حکومت جمهوری شورایی سوسیالیستی ایران (جمهوری گیلان) را در رشت اعلام کردند اما اساس آن حفظ موازین و قوانین عالیه اسلام و لغو کلیه قراردادهای ظالمانه و نابرابر و حفظ آزادی‌های فردی و اجتماعی بود با هدف تصرف پایتخت و نه تجزیه گیلان.
 
   منتها درون نهضت احسان‌الله‌خان و خالو قربان دست به کودتایی درون سازمانی علیه میرزا زدند و شیرازۀ جنبش از هم گسست و در واقع احسان‌الله‌خان بود که افکار کمونیستی داشت نه میزرا که نیت خیر داشت و مطلقا خبر نداشت شوروی و انگلستان به توافقاتی رسیده‌اند.
 
   همچنین درست است که سید ضیا و رضاخان در «کمیته زرگنده» به جز کودتا سرکوب نهضت جنگل را هم در دستور کار داشتند اما کار به آنجا نرسید چون با کودتای سید ضیا در سوم اسفند 1299 عملا بازی تمام شده بود.
 
   احسان‌الله خان به روس‌ها پیوست و خالو قربان از سردار سپه تضمین گرفت و با همه افراد خود تسلیم قوای دولتی شد و جان خود را نجات داد.
 
   میرزا اما نه می‌توانست به شوروی پناهنده شود و نه غرور او اجازه می‌داد خود را به قوای دولتی تسلیم کند. پس با یارانی معدود و خسته و تنها آوارۀ کوه و جنگل شد و در یازدهمین روز سرد آخرین ماه پاییز 1300 از شدت سرما یخ زد و جنازۀ او را یافتند و سر جنازه بی جان را بریدند.
 
نه میرزا کوچک خان تجزیه‌طلب بود و نه رضا شاه او را کشت
 
   اگر بخواهیم به صورت خلاصه بیان کنیم برای قضاوت دربارۀ میرزا این سه نکته مهم است:
 
   اول این که به وضعیت ایران بعد از جنگ جهانی اول دقت کنیم که هر یک از چهره‌‍‌های شاخص سیاسی ناگزیر از تمرکز بر منطقه‌ای خاص و نه تمام ایران بودند. باز می‌گردم به مثال قبلی زلزله که تا خبر آن بیاید و ما بیرون خانه باشیم اول سراغ خانه خود می‌رویم و این به معنی بی‌توجهی به دیگران نیست.
 
    دوم: میرزا یک شورشی علیه رضاخان سردار سپه نبود و نکته سوم  هم این که وقتی چپ‌گرایان 40 سال بعد و غالبا با تحصیلات بالای دانشگاهی در ایران و خارج از کشور هم دچار توهماتی بودند که اکنون شاید خنده‌دار به نظر برسد چگونه می‌توان پاره‌ای توهمات او در جنگل را تا این حد شگفت‌آور و غیر قابل بخشودگی دانست؟
 
   مهم این است که دغدغۀ انسان‌های دیگر را داشت و این دیگران در وهلۀ نخست مردمان گیلان بودند و در مرتبۀ بعد تمام ایران و ایرانیان. متهم کردن مردی چنین عاشق مردمان خود به سادگی و زودباوری و فقدان تحلیل عمیق سیاسی یک بحث است و انگ تجزیه‌طلبی و یاغی‌گری بحثی دیگر. یادمان باشد که در عصر پهلوی دوم که شاه به شدت فوبیای کمونیسم داشت و کمونیست‌ها را دشمن اصلی می‌پنداشت و به همین خاطر تا مدت‌ها دست نیروهای مذهبی سیاسی را باز گذاشته بود نیز مانند امروز برخی افراد به میرزا انگ نمی‌زدند.
ارسال به دوستان
انتشار یافته: ۴۲
در انتظار بررسی: ۲۳۷
غیر قابل انتشار: ۱
Hamed
Iran (Islamic Republic of)
۱۲:۵۹ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
89
65
با این تحلیل شما که البته با آن موافقم، پیشوری و حزب دموکرات آذربایجان هم تجزیه طلب نبود. لطفا در این باره هم بنویسید.
عصر ایران نه. آنها تنها بر آذربایجان تاکید داشتند نه ایران.
پاسخ ها
irani
| Iran (Islamic Republic of) |
۱۶:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
قدرتهای مرکزی همچون پهلویها بیشتر وابسته به درآمد ایالتهای مختلف ایرانی بوده اند تا به واسطه پول و ثروت استانهای دیگر امکان حیات داشته باشند یعنی به زبان ساده همه مردم ایران کار کنند تا اسباب رفاه و آسایش مرکزنشینان فراهم شود؛ بنابراین طبیعی است که هرگونه خودمختاری و فدرالی شدن دیگر مناطق را بر نتابند ؛ پیشه‌وری ایران را مادر همه میپنداشت ولی ظلم و ستمی که بر آذربایجان وارد شده بود را تحمل نکرده و آرزوی فدرالیته شدن ایران را داشت؛ بنابراین پهلویها انگ تجزیه طلبی را به او و حزب دمکرات آذربایجان زدند تا راحت به سرکوب خواسته های مدنی مردم این خطه بپردازند.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۰۷ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
9
129
واقعیت ها رو نمی توان کتمان کرد. در هر حال یک روزی عیان خواهد شد ...
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۱۵ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
9
174
روح تمام ازاد اندیشان طن پرست که قلب شان برای سربلندی ایران می تپید هماره شاد باد .و یاد شان گرامی باد .
کریم
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۳۵ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
9
102
در بطن مقاله؛ حقایق تاریخی بیشماری رو زیرکانه افشانه نمودین...
سعید کوچکی کلارده
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۴۳ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
27
75
دستِ نگارنده ی عادل این نوشته را می فشارم و از او متشکرم
Poorya261
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۴۹ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
37
55
هدف میرزا کوچک خان هم مثل هر وطن پرست دیگه ای آبادی و یکپارچگی و زدودن جهل بود،شاید برای رسیدن به همین هدف هم جمهوری سوسیالیستی رو قبول کرد.شاید میرزا اون زمان مرامی بهتر از سوسیالیست پیدا نکرد.به هر حال هدف وسیله رو توجیح میکنه.
mandana
Germany
۱۳:۵۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
12
75
بسیار جالب نوشتید! آفرین، بیشتر بنویسید، حتما در آگاه شدن اثر دارد، در این زمان سانسور و قحطی آدم‌های با وجدان!. که این همه دروغ ، دغل را بار ما میکنند
ناشناس
Singapore
۱۳:۵۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
123
59
مرحوم پیشه وری بارها برای نجات ایران نوشته بودو راه نجات ایران را دوری ممدرضا از دیکتاتوری می دانستند و آرزوی آزادی ایران داشت.
حتی در خرداد 25هم با رژیم ممدرضا قرارداد صلح با تضمین ایالتی شدن آذربایجان بستند و خودش عملا از سیسات دور شد.
کما اینکه شاید نمی دانست که قول و قرار پهلوی جماعت اعتمادی نیست
خدا بیامرزدش
علی
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۵۲ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
18
48
بسیارجالب.
چون همیشه با محتوا.
سربلند و سر افراز باشید.
کرد
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۵۴ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
8
35
مطلب خوبی نوشتید ای کاش تاریخ اینقدر بعد نداشت.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
11
81
عاقبت دست به دامان شوروی قدیم و روسیه جدید شدن
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۵۹ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
41
112
خب چرا یک جنبش به اسم ایرانیان تاسیس نکرد و جمهوری گیلان رو تاسیس کرد؟!
این که به اسم ایران بیانیه داده برای این بوده که هنوز قدرتمند نشده بود و نمیخواست در کل ایران بدنام بشه
وقتی قدرت گرفت جمهوری گیلان رو تاسیس کرد!
در کل مقاله شما فقط برای تبرئه میرزا بوده وگرنه هیچ ادم وطنپرستی با اسم شهر خودش حکومت تشکیل نمیده!
مثل اینکه الان یکی شورش کنه بگه جمهوری خراسان بعدش بگه برای کل ایران قیام کردم!
میرزا تجزیه طلب بود و اگر بخوایم بهش ارفاق کنیم میخواست شمالو خودمختار کنه!
علی عطارنژاد
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۰۹ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
13
69
درود بر شما...
به باورِ من یکی از مهم ترین تکالیفِ امروزِ ما ایرانیان این است که تاریخِ انقلابِ شکوهمندِ مشروطه و علت و عواملِ شکل گیریِ آن را به درستی موردِ مداقه قرار دهیم و به جنبش هایی که پیرامونِ مشروطه شکل گرفت مانندِ همین جنبشِ جنگل با توجه به ظرفِ زمان و مکانِ آن توجه نماییم.هیچ گاه نمی توان بدونِ بررسیِ مناسبابِ جهانی در پایانِ قرن نوزدهم و اوایلِ قرنِ بیستم و ظهور و بروزِ جنگِ جهانیِ اول و علت و معلول هایِ آن در اطرافِ مملکتِ خودمان و انقلابِ شوروی و اضمحلالِ عثمانی ها و حضورِ دیرپایِ بریتانیایی ها در این منطقه و زمزمه هایِ قدرت گیریِ غولِ جدیدی به نامِ آمریکا در آن سویِ آتلانتیک و علل و عواملِ بسیارِ دیگر به درکِ درستی از وقایعِ رخ داده در آن روزگاران رسید.حوادث و رخ دادهایِ تاریخی بر خلافِ باورِ کم سوادان دارایِ گسستگی نیست و پیوستگیِ عجیبی با یک دیگر دارند.این تنها راهی ست که می توانیم به شناختِ درستی از آن چه امروز در آنیم دست یازیم..
ارادتمند شما..
مجبد
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۱۵ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
24
111
تمام استدلال نویسنده مغلطه ای بیش نیست .
۱ ایشان جمهوری سوسیالیستی راه انداخت یانه ؟
۲.یا با توسل به اجنبی ( شوروی) بر علیه سلطنت ایران ( قاجار ) شورید یانه ؟
۳. ایا یاغی گری و به کوه زدن در تمامی انقلابات بلشویکی ( بخوانید سوسیالیستی) بنویسید( کمونیستی) یک پای معرکه بود یانه ؟
۴. ایا حزب عدالت یک حزب کمونیستی بود یا نه ؟
۵. ایا احمد شاه از ترس این یاغی ها شب روز داشت یا نداشت (قصد انتقال پایتخت به اصفهان از ترس دچار شدن به سر نوشت تزار )
۶.ایا سالها با قوای مرکزی ( ایرانی) جنگید یا با قوای انگلیسی
۷.ایا جعفر پیشوری مسئول هماهنگ کننده با روسها ( امورخارجه جمهوری گیلان) بود یانه ؟
۸. ایا بعد از شکست نهضت ( بخوانید جمهوری خود خوانده سوسیالیستی ) تمام عوامل دخیل روس توسط ناو جنگی به روسی به آنجا انتقال یافت یانه ؟
۹. در صورت قبول استدلالات نویسنده در خوشبینانه ترین شکل ممکن ایشان بعنوان کاتالیزوری برای ایجاد بستر مناسب برای تثبیت و ایجاد مشذوعیت برای تغییر ( بخوانید عامل اغفالی ) بوده . نظیر پیشوری ... شیخ خزعل ... ملا قاضی ... و حتی مصدق و شریعتی و بازرگان...
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۱۶ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
21
94
من توجیه نشدم! کسی که جمهوری تشکیل می ده یعنی تجزیه طلب. کاری هم به خوبی یا بدیش ندارم.
پ.ن: توصیه من به نویسنده این مقاله و دیگران اینه که از طرف خودتون به جای کسی که هرگز ندیدید نظر ندید.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۱۶ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
31
95
میرزا قطعا با روسیه در ارتباط بوده و اگر قدرت می گرفت گیلان را مثل افغانستان و ایروان و باکو از ایران جدا وضمیمه شوروی سابق می کردند . سناریویی مثل دونسک در اکراین کنونی که جلو چشم ما انجام شد
رسول نیا
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۱۷ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
7
56
ممنون از مطالب تحلیلی شما.هم از این تحلیل و بقیه تحلیل ها
اما سوال اینه که: پس با چه کسی می جنگید ؟ دولت(رضاشاه) یا روسها
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۱۸ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
57
86
میرزا کوچک خان خائن بود نیاز توضیح نیست
ناشناس
Germany
۱۴:۲۰ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
14
46
یاد سریال میرزاکوچک خان افتادم با آن آهنگ تیتراژش که خیلی جالب بود.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۳۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
51
22
بی حرمتی به میت، سنت دیرینه است گمان کردم با انقلاب، فرهنگ سازی شده
علی
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۳۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
27
27
درود بر قلم توانمند خدیر
محمد
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۳۴ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
8
23
میرزا‌کوچکازطرفی‌با‌مزدوران‌انگلبس‌می‌جنگید‌از‌طرفی‌هم‌مراوده‌ای‌با‌مزدورانروسی‌داشت‌باید‌با‌رضا‌شاه‌کنار‌ میامد‌وحکومت‌مرکزی‌را‌میپذیرفت‌اگر‌برارکه‌قدرت‌سوار‌میشد‌امکان‌داشت‌شمال‌را‌از‌ایران‌جدا‌کند‌بلاخره‌‌چون‌کارش‌نیمه‌تمام‌ماند‌نمیشود‌قضاوت‌دقیقی‌کرد
بی نام
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۵۶ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
16
42
کاملا حق با شماست میرزا از کوچکی به برف و یخ نوردی علاقه داشت تمام وقتش توی کوهستان دنبال برف و یخ می رفت برای همین یخ زد اصلا رضا خان نقشی نداشت. به گیلان هم کاری نداشت می خواست ایران رو بگیره برای همین از منجیل رد نشد.
امیر
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۱۲ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
25
80
تاریخ را نمیتوان با بازی با کلمات تغییر داد . میرزا تجزیه طلب بود با هر روش و منشی که داشت قصدش جدایی گیلان سپس حمله به حکومت مرکزی و اشغال کل ایران
قصد نهایی جمهوری سوسیالیستی ایران بود که به سرانجام نرسید
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۲۰ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
24
20
خیلی آگاهی دهنده بود. سپاس
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۲۳ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
7
38
مشکل ایرانی ها از تحصیل کرده گرفته تا عامی ترین اینه که همه چیز رو صفر و یک(سیاه و سفید) می‌بینند و تحلیل می‌کنند.پس یه شخصیت از دید یه طیف میشه فرشته و از دید طیف دیگه میشه شیطان.در خصوص شرایط جامعه هم ،عصر،عصر دموکراسیه عصر ایران جان.نظرات و تحلیل های من و شما و دیگران هم اصلا مهم نیست.همه چیز باید طبق خواست اکثریت باشه حتی به اشتباه و غلط،چون طبق فلسفه ی هگلی تغییرات منظما در حال وقوعه.حالا یه عده به دموکراسی اعتقادی ندارند بحث دیگه ایه
فرزان فریزدی
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۲۴ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
43
49
چرا آدرس غلط می‌دین ؟؟. اگه رضاخان راضی به مرگ میرزا نبود چرا سر آن شیرمرد را در نمایش عموم برای عبرت دیگران قرار داد ؟؟
میثم ایرانی
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۳۳ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
11
52
ایرانی باید قلبش برای تمام بزرگان این اب و خاک بتپد. به امید سربلندی ایران و ایرانی. به امید بازپس گیری مناطق جدا شده از مام میهن
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۰۴ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
32
77
قطعا تجزیه طلب بود .ماسمالی نکن عزیزم،
ائلشن
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۱۴ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
41
57
آقای براهنی یه جمله معروف داره میگه وقتی به من گفتن تجزیه طلب فهمیدم که پیشه وری هم تجزیه طلب نبوده. در این مملکت هرکی خواسته قدمی در راه پیشرفت و عدالت برداره انگ تجزیه طلبی بهش زدن.
سعید مقدادی
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۱۷ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
20
25
درود جناب خدیر بزرگوار
چقدر جالب، قابل توجه و تامل و درخور! عالی
واقعا تحلیل بیطرفانه و بدون تعصبی و رئالی نوشته اید. چقدر خوب میشه که مورخین، صاحب نظران و تحلیلگران حرفه ای و تخصصی هم لطف کنند و در مورد همین یادداشت و تحلیل نظر شما نظراتشان را بفرستند
سپاس
امیر
France
۱۶:۲۰ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
12
36
فکت های مطرح شده ، صحیح و قابل استناد هستند. اما سوالاتی هم مطرح می‌شوند که نویسنده محترم نه آنها را طرح نموده و نه پاسخی به آنها داده است.
۱- میرزا را یک سیاستمدار می‌داند یا یک سرباز؟
اگر سیاستمدار که چه مدرکی داریم دال بر اینکه فردای تسلط به گیلان حرف های قبلی را نقض ننماید؟
اگر سرباز که از کدام تفکر و رساله سیاسی تبعیت می‌نموده؟ آیا مغز متفکر پشت پرده ، تنها به استقلال ایران فکر می‌کرده؟
۲-اگر میرزا به ایران ملی و مشروطه فکر می‌کرده ، چرا هرگز ارتباطی با آقایان پسیان ، اسعد بختیاری و امثالهم (که به نظرم من قدرت را نه برای ایران مشروطه و مستقل که برای خود می‌خواستند و در صورت ضعف ممکن بود به تجزیه نیز فکر کنند) ارتباطی برقرار نکرد؟
با تجمیع نیروهای گیلان و شاید آذربایجان ، می‌شد از پس حکومت مرکزی برآمد؟
نامه میرزا به لنین را ذکر فرمودید. هیچ تضمینی می‌شود داد که پس از پیروزی ، میرزا به آن پایبند باشد؟ و آیا دلیل این نامه نمی‌تواند استفاده برای رابطه با ابرقدرت دیگری باشد؟
قبول داریم که متفکرترین نیروی میرزا ، دکتر حشمت است. چرا دکتر حشمت تسلیم می‌شود؟ آیا دلیلش ناامیدی از و تفرقه فکری میان او و میرزا نبود؟
در مجموع با داده های فعلی ، حق بدهید که گمان تجزیه طلبی میرزا گل درشت تر از دیدگاه استقلال ایران برای من باشد.
منم
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۲۸ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
97
47
میرزا به خاطر ایران جنگید و سر داد...مثل خیلی ها. او برای ما عزیز است و رضا پالانی مایه ی ننگ.
شوینی بختیاری
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۳۰ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
38
73
موسس جمهوری جنگل اتحاد جماهیر شوروی را تطهیر نکنید،او تجزیه طلب و خائن به ایران و همدست خالو و کمک گیرنده از شوروی بود.خطه شمال قهرمانانی بسیار دارد بهتر است میرزای بلشوییک را بعنوان قهرمان قالب نکنید.مورخان بیطرف و منصف همگی اورا تجزیه طلب و عامل شوروی میدانند.
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۳۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
25
70
میرزا نه وطن پرست بود نه دنبال رهایی ایران همه مکاتبات میرزا با لنین را بخوانید و منشور جنگل را با منشور بلشویک های روس مقایسه کنید ۹۹ درصد منشور عین هم هست نتیجه جمهوری جنگل اگر میرزا می ماند الحاق گیلان و مازندران به اتحاد جماهیر شوروی بود و معنی آن نابودی ایران است پاگر میرزا کشته نمیشد و نهضت متلاشی نمیشد اراضی سرسبز شمال بعنوان منطقه و حوزه نفوذ کمونیست ها به شوروی الحاق میشد
ناشناس
United States of America
۱۶:۳۷ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
21
32
کنلل پسیان میرزا کوچک خان جنگلی و رئیس علی دلواری رو نه بدست روس و انگلیس بلکه بدست ایرانی کشته‌ شدند و نکته قابل تامل این که چه سرنوشتی تلخ برای قاتلان رقم خورد تخصصی قاتلان و خیانتکاران جنبش جنگل از تیمور تاش تا احسان اله خان و حاج احمد کسمایی و حسن خان آلیانی و سالار شجاع و در آخر خود رضا خان
عباس آقابابايي
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۳۷ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
20
64
با همه تفاسير ايشان تمايلاتي براي كندن گيلان از شمال ايران و رفتن زير يوق شوروي داشته
انكار اين واقعيت با افزايش پاراگراف ها ممكن نيست
بخش اول نامه به تزار روسيه گوياست با همه احترامي كه براتون قايلم نوشته تونو كه كامل خوندم قبول ندارم
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۳۸ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
30
61
بدون شک میرزا کوچک خان تجزیه طلب بوده . اظهر من الشمس.
ناشناس
United States of America
۱۶:۴۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
17
21
تحلیل دقیق و زیبایی بود متاسفانه بعضی ها مثل عبدالرضا داوري فقط تانوک بینی می بینند باعت تعجبه همچین آدمی مشاوررییس جمهوربود و هنوزفردی تاثیر گذار
شمالی
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۴۱ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
18
46
تاجایی که فامیل های قدیمی ما تعریف می‌کنند در هر روستا زن صیغه ای داشته!
عصر ایران اگر هم چنین بوده باز نه نشان تجزیه طلبی است نه این که رضاشاه او را کشته باشد. اتفاقا اگر چنین بوده نشان می دهد به شیوۀ ناصرالدین شاه قاجار و فتحعلیشاه قاجار به دنبال پیوند همه بوده است!
علی اکبر
Iran (Islamic Republic of)
۱۶:۵۵ - ۱۴۰۱/۰۹/۱۱
12
33
این روزها یاد ایران و غم ایران، بغض می‌فشرَد و نگرانی از آِینده او مدام بر آتش نگرانی و دل‌آشوبی می‌دمد.

سپاس از اطلاعات و تحلیل قوام‌مند شما جناب خدیر.
سربلند باشید.
مدارس ۴ شهر آذربایجان غربی تعطیل شد با این دو زن فلسطین را زیبا ببینید! (+عکس) ابتکار: سند 2030 در دولت رییسی در حال اجراست 3 کشته در زلزله خوی/ 300 نفر مجروح شدند آتش سوزی در یک شهرک صنعتی نزدیک تبریز انفجار مهیب در تأسیسات نظامی اصفهان/ آیا حمله پهپادی بوده است؟ (+فیلم لحظه انفجار) مریم معصومی داخل آسانسور: چقدر دلم برای این عکسا تنگ شده بود! (عکس) آقای جبلی! زیراب فیلیمو را با این نامه بزنید؛ صادقانه تر است (+متن پیشنهادی) امروز با حافظ : تنت به ناز طبیبان نیازمند مباد آخرین وضعیت منطقه زلزله زده خوی/ 3 استان همجوار آماده باش هستند دستور رئیس هلال احمر برای امدادرسانی فوری به زلزله‌زدگان خوی پس‌لرزه‌های انتشار ویدیوی جنجالی / نماینده مجلس: نقدعلی با تندی به ضرغامی عتاب کرد که «داستان این ترویج موسیقی و ضرب و آواز زنان چیست؟» پلیس فتا: به شایعات در مورد زلزله توجه نکنید/ برخورد با ناشران اخبار جعلی انسیه خزعلی: زمان شاه آزادی زنان وجود نداشت اسارت زنان مطرح بود پلیس کرمانشاه: تکذیب حمله تروریستی به کلانتری جوانرود
وبگردی