عصرایران- اگر به پوست سیب، گلابی، سیبزمینی یا حتی تنه برخی درختان دقت کنید، متوجه نقطههای ریز، دایرهای و کمی تیره میشوید که در گیاهشناسی به این نقاط «عَدَسَک» یا Lenticel میگویند.
برخلاف تصور عموم، این لکهها نشانه خرابی، آفت یا سمپاشی نیستند، بلکه اندامهای حیاتی میوه برای نفس کشیدن هستند و از آنجا که پوست میوهها با یک لایه مومی و ضخیم به نام کوتیکول پوشانده شده تا آبِ داخل میوه تبخیر نشود، گیاه برای تبادل هوا به این روزنههای خاص نیاز دارد. عدسکها وظایف مهمی را بر عهده دارند که اصلیترین آنها تبادل گازها و تنفس میوه است، چرا که میوهها حتی پس از چیده شدن زنده هستند و نفس میکشند و از طریق این منافذ، اکسیژن را جذب و دیآکسید کربن را دفع میکنند؛ همچنین این منافذ مسیر اصلی خروج گاز اتیلن هستند که میوهها برای رسیده شدن تولید میکنند و در کنار آن، مقدار بسیار کمی از بخار آب اضافی میوه نیز از این طریق خارج میشود و تنظیم میگردد.
در مراحل اولیه رشد میوه، این منافذ کاملاً همرنگ پوست یا کمی روشنتر هستند، اما با رسیدن میوه و بهویژه پس از برداشت و ماندن در انبار، سلولهای لایه رویی این منافذ به مرور میمیرند و به بافتی شبیه به چوبپنبه تبدیل میشوند که این تغییر بافت یک فرآیند طبیعی برای حفاظت از منافذ در برابر ورود میکروبهاست و باعث میشود رنگ آنها به قهوهای کمرنگ یا تیره تغییر کند.
بسیاری از مصرفکنندگان عدسکها را با بیماریهای قارچی یا آسیبهای محیطی اشتباه میگیرند، اما برای تشخیص آنها باید توجه داشت که عدسکهای طبیعی به صورت نقطههای بسیار ریز، دایرهای، منظم و یکدست هستند که به طور طبیعی در سراسر پوست میوه پخش شدهاند، در حالی که بیماریها یا عارضههای فیزیولوژیک معمولاً به صورت لکههای بزرگ، نامنظم، فرورفته یا زبر و شبکهای ظاهر میشوند و بیشتر در یک بخش میوه تجمع دارند.
تفاوت مهم دیگر در بافت باطنی آنهاست، چرا که عدسک کاملاً سطحی است و گوشت زیر پوست میوه در محل عدسکها کاملاً سالم و سفید باقی میماند، در حالی که در بیماریها آسیب به عمق گوشت میوه نفوذ کرده و آن را قهوهای و نرم میکند؛ بنابراین وجود عدسکهای ریز و قهوهای روی پوست سیب یا گلابی، نشاندهنده ساختار طبیعی و سلامت فرآیند رشد میوه است و هیچ تأثیری روی طعم، کیفیت یا سلامت بخش خوراکی میوه ندارد.