رویکرد راهبردی وزارت خارجه ایران در آفریقا: جهش درآمدهای غیرنفتی

توسعه روابط با آفریقا و مدیریت اقتصادی این پروسه می تواند ظرف یک برنامه 5 ساله ، صادرات غیر نفتی ایران را دستکم 25 الی 30 درصد افزایش دهد و نرخ اشتغال در کشور را تا 3 درصد بهبود بخشد.

دولت نهم و دهم جمهوری اسلامی ایران ، اهتمام ویژه ای به گسترش روابط با قاره آفریقا داشته است و از همین روست که هم رئیس جمهور و هم وزیر امور خارجه کشورمان ، بارها به کشورهای مختلف آفریقایی سفر کرده و به کرات میزبان مقامات قاره سیاه بوده اند.

در این میان ، برخی چهره های سیاسی ، بر دولت خرده گرفته اند که "ما را چه نیازی هست به آفریقایی ها" و نیز گفته اند: "به جای آن که با آفریقا رفت و آمد کنید ، روابط با غرب را حسنه کنید" و نظایر این سخنان.

لذا با توجه به وجود دیدگاه های مختلف در این باب ، ذکر نکاتی چند خالی از لطف نخواهد بود.

آفریقا ، "قاره ظرفیت های نوین" است ؛ این نکته ای است که استراتژیست های اروپایی و امریکایی نیز درباره آن تاکیدات زیادی دارند و به سیاستمدارانشان گوشزد می کنند که مبادا در قرن 21 همان نگاهی را به آفریقا داشته باشند که در سده گذشته داشتند.

رشد اقتصادی کشورهای آفریقایی ، این قاره را به یکی از بزرگ ترین قطب های "تقاضا" تبدیل می کند و از این رو ، کشورهایی که چیزی برای عرضه دارند ، آفریقا را به عنوان یک مشتری آتیه دار در کانون توجهات خود دارند.

البته ، آفریقا ، تنها متقاضی کالا نیست ، بلکه توسعه یافتگی آن با بهره گیری از "خدمات" سایر کشورها گره خورده است به گونه ای که هم اکنون هزاران شرکت ریز و درست از سراسر دنیا در آفریقا به اراده خدماتی مانند مهندسی ، پزشکی ، آموزشی و ... می پردازند و البته برای خود و کشورهای متبوع شان نیز ارزآوری می کنند.

لذا ایران نیز برای بهره مندی از این بازار بزرگ ، به ویژه در خصوص صدور خدمات ، نیازمند توسعه روابط با قاره سیاه است و دستگاه دیپلماسی کشورمان در واقع با آینده نگری نسبت به این موضوع در حال کار کردن در آفریقاست.

بنابراین اظهاراتی مانند این که " ما چه نیازی به آفریقا داریم" نشان از عدم شناخت محیط بین المللی است ، چه آن که اگر این نوع نگاه منطقی بود ، آمریکا هم می توانست با همین نگرش ، خود را مستغنی از آفریقای عقب افتاده و در حال توسعه بداند و روابطش را با آن قطع نماید!

درباره مقایسه رابطه با غرب و رابطه با آفریقا نیز باید تصریح داشت که این دو ، تزاحمی با هم ندارند.
ما نیز معتقد به تنش زدایی با همه جهان و از جمله غرب هستیم اما در شرایط کنونی که روابط ایران و غرب دوران سردی را طی می کند ، نباید دست روی دست گذاشت و توسعه روابط با سایر نقاط دنیا از جمله آفریقا را موکول به بعد از تنش زدایی با غرب کرد.

برخی برآوردها نشان می دهد توسعه روابط با آفریقا و مدیریت اقتصادی این پروسه می تواند ظرف یک برنامه 5 ساله ، صادرات غیر نفتی ایران را دستکم 25 الی 30 درصد افزایش دهد و نرخ اشتغال در کشور را تا 3 درصد بهبود بخشد.
بنابراین ، در تحلیلی منصفانه و مبتنی بر منافع ملی ، رویکرد وزارت خارجه در توسعه روابط با آفریقا را می توان سیاستی هوشمندانه و راهبردی توصیف کرد و از آن حمایت نمود چه آن که روابط ایران با غرب در بهبود یابد یا نه ،ایران به جای پایی مستحکم در قاره بزرگ آسیا نیاز دارد.

قاره آفریقا با وسعت 30 میلیون کیلومتر مربع و 950 میلیون نفر جمعیت متشکل از 54 کشور است که از این تعداد 27 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی است که 70 درصد از منابع زیرزمینی و معدنی دنیا را داراست.