سلام ویژه به محله…

سید جواد حسینی  ؛ رئیس سازمان بهزیستی کشور - در ادبیات سیاست‌گذاری اجتماعی و رفاه نوین، رویکرد محله‌محور به‌عنوان یکی از مؤثرترین شیوه‌ها برای ارتقای سلامت اجتماعی، تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش تاب‌آوری جوامع محلی شناخته می‌شود؛ رویکردی که بر این اصل بنیادین استوار است که پایدارترین پاسخ به مسائل اجتماعی، از دل خود محله و با مشارکت داوطلبانه ساکنان آن شکل می‌گیرد.

گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO) و برنامه توسعه ملل متحد (UNDP) نیز بر این نکته تأکید دارند که «محله»، کارآمدترین سطح مداخله برای پیوند میان خدمات اجتماعی، حکمرانی محلی و زندگی روزمره مردم است.فعالیت‌ها و خدمات محله‌محور در سطح جهان در چند قالب اصلی شکل می‌گیرند. نخست، منظور از فعالیت‌های محله‌محور، انتقال خدمات دولتی و عمومی به سطح محلات با هدف افزایش دسترس‌پذیری و فراگیری آن‌هاست.

دوم، این فعالیت‌ها در قالب تقویت حکمرانی محلی و مشارکت اجتماعی، از جمله برگزاری انتخابات محلی، شکل‌گیری شوراهای محلی و شورایاری‌ها، و ایجاد ساختارهای مردمی و استفاده از ظرفیت‌های محلی تحقق می‌یابند. سوم، فعالیت‌های محله‌محور از طریق شبکه‌سازی و سازمان‌دهی داوطلبان محلی، پدیدیاران و همیاران اجتماعی شکل می‌گیرند که نمونه‌های آن را می‌توان در برنامه‌های توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) سازمان بهزیستی یا طرح‌های خردمالی ویژه زنان سرپرست خانوار مشاهده کرد. منظور ما از فعالیت‌های محله‌محور، رویکردی تلفیقی است که هر سه شیوه فوق را به‌صورت هم‌افزا در بر می‌گیرد؛ رویکردی که در طرح «سلام» (سلامت اجتماعی محله‌محور) به‌طور عینی متجلی شده است سوابق و تجارب فعالیت‌های اجتماع‌محور۱. تجربه داخلی سازمان بهزیستیسازملن بهزیستی طی سال‌ها فعالیت، سرمایه مهمی از تجارب فعالیت‌های اجتماع‌محور جمع‌آوری کرده که می‌تواند پشتوانه اصلی طرح‌های محله‌محور باشد. این تجارب شامل موارد زیر است: الف) مداخله در بحران و حمایت روانی-اجتماعیطرح محب: با استفاده از داوطلب روان‌شناس، مددکار اجتماعی، پزشک و روانپزشک؛ حمایت از افراد و خانواده‌ها در بحران‌های اجتماعی و روانی فعال هستند. ب) توانمندسازی محله‌ای و سلامت روانگروه‌های همیار سلامت روان:گروههای داوطلب؛ تمرکز بر توانمندسازی خانواده‌ها و افراد محله‌ای. ج) پیشگیری اسیب های اجتماعی نوجوانان و جوانان گروه مانا:  آموزش مهارت‌ها و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در میان نوجوانان و جوانان. د) آموزش خانواده و زنانگروه خاتم: آموزش مادران و دختران برای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و ارتقای سلامت خانواده. هـ) خدمات جامع محلی و توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) فعالیت‌ها شامل اشتغال، بحران، سالمندان، معلولان، سلامت و ایمنی. و) توانمندسازی اقتصادی و مشارکت محله‌ایگروه‌های تأمین مالی خرد:فعال در محلات کم‌برخوردار؛ تمرکز بر اشتغال زنان سرپرست خانوار و مشاغل خانگی.در مجموع تجارب بهزیستی نشان می‌دهد که فعالیت‌های محله محور در ایران طیف وسیعی از مداخله اجتماعی، توانمندسازی و پیشگیری را پوشش داده و ظرفیت شبکه‌ای و داوطلبانه بزرگی شکل گرفته است.

۲. سایر سوابق تجربی در سطح ملیدر سطح ملی، تجارب مهم فعالیت اجتماع‌محور  شامل موارد زیر است: بسیج مردمی دوران دفاع مقدس بسیج ملی سلامت در دوران زیست‌محیطی و کروناتجربه مشارکت مردمی در بحران‌های طبیعی: زلزله بم (1382)، سیل گلستان و لرستان (1998)، سرپل ذهاب (1396)طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه (CBR) ملیجنگ تحمیلی ۱۲ روزه و نقش فعال داوطلباننکته کلیدی:این تجارب نشان می‌دهد که مردم‌محوری، استفاده از داوطلبان آموزش‌دیده و شبکه‌سازی محله‌ای، ابزارهای کارآمدی در مواجهه با بحران و توسعه اجتماعی هستند.۳. تجارب بین‌المللی فعالیت های اجتماعی محورچند نمونه برجسته جهانی از فعالیت‌های اجتماع‌محور :طرح CDDD (World Bank)کشورهای: اندونزی، پاکستان، نیجریه، هندبودجه مستقیم در اختیار گروه‌های محلی قرار می‌گیرد؛ مردم در طراحی، اجرا و نظارت مشارکت دارند.طرح CBR در کشورهای آسیایی و آفریقاییکشورهای: هند، تانزانیا، بنگلادشهدف: ارتقای کیفیت زندگی معلولان، آموزش خانواده، گروه‌های خودیار، حمایت اقتصادی و حقوقی.

طرح WHO «شهر سالم»شهرها: کوپنهاگ، استانبول، قاهره، کوالالامپور تمرکز بر محیط زیست، سلامت روان، فضاهای عمومی و کاهش آسیب‌های اجتماعی با همکاری نهادهای محلی و دولتی.مدل مدارس به عنوان اجتماع محلی (ویتنام)آموزش کودکان، حمایت از خانواده‌های کم‌درآمد، سلامت و تغذیه کودکان با مشارکت NGOها و داوطلبان محلی.

Ko‌minkan ژاپن مراکز محله‌ای با مشارکت مدارس و داوطلبان، تمرکز بر مراقبت از سالمندان و کودکان، آموزش خدمت اجتماعی، فعالیت‌های خیریه و بازنشستگان محلی.۴. نکات برجسته و چارچوب مفهومیبا جمع‌بندی تجارب داخلی، ملی و بین‌المللی، می‌توان هشت اصل کلیدی توسعه اجتماع‌محور و معلم‌محور را استخراج کرد:نقش مردم‌محوری: مشارکت فعال مردم در طراحی، اجرا و نظارت.محله و مقیاس واحد بنیادین توسعه اجتماعی: تمرکز بر مناطق محلی برای اثرگذاری ملموس.مردمی‌سازی، نه صرفاً ظرفی‌سازی: آموزش گروه‌های خودیار و داوطلبان محلی.نهادهای قانونی و محلی: مدارس، مساجد، مراکز خدمات اجتماعی و NGOها.

شبکه‌سازی و همافزایی ظرفیت‌ها: همکاری بین نهادی و استفاده از ظرفیت‌های موجود.نشانگذاری و الگوسازی اجتماعی: ایجاد نمونه‌های موفق قابل بازتولید.اعتمادسازی و مسئولیت اجتماعی: محور موفقیت پروژه‌ها، تعامل انسانی و سرمایه اجتماعی.پیشگیری و مداخله اجتماعی زودهنگام: شناسایی آسیب‌ها و اقدام پیشگیرانه در مراحل اولیه.   نتیجه‌گیریسازمان بهزیستی و تجارب بین‌المللی نشان می‌دهند که فعالیت‌های محله محور و اجتماع‌محور موفقیت‌آمیز هستند وقتی:مردم محور باشند،محله واحد اصلی عمل باشد،شبکه‌های داوطلب و نهادی فعال و هماهنگ شکل گرفته باشد،و اعتماد، مسئولیت اجتماعی و پیشگیری زودهنگام محور کار باشد.این چارچوب دقیقاً می‌تواند پایه عملیاتی طرح «سلام» باشد و سوابق داخلی و بین‌المللی را به شکل یک مدل واحد محله‌محور، با ظرفیت‌های بالفعل و قابل توسعه، به نمایش بگذارد.

بر همین مبنا و در راستای سیاست های دولت چهاردهم وشخص ریاست محترم جمهور جناب اقای دکتر پزشکیان ودرادامه اجرای «طرح سلام» (سلامت اجتماعی محله‌محور) در مراکز استان‌ها و تعدادی از شهرستان‌های کشور، در قالب برنامه‌ای توسعه ای و تکمیلی و با هدف کمک به تقویت انسجام ملی و محلی، توسعه و نهادینه‌سازی روحیه داوطلبی به‌عنوان یک فرهنگ عمومی، ایفای نقش تسهیل‌گری سازمانی و افزایش دسترس‌پذیری حداکثری خدمات،واحیا وشناخت کانون‌های محلی  اجرای  «پویش ملی سلام محله» را در دستور کار قرار داده‌ایم؛ تا همزمان با آغاز دهه فجر انقلاب اسلامی، سلامی گرم‌تر، صمیمانه‌تر و مؤثرتر به محله  داشته باشیم.پویش ملی «سلام محله» تلاشی است بر محور کار داوطلبانه و مشارکت موضوعی برای کیفیت‌بخشی هرچه بیشتر به زندگی و سلامت اجتماعی ساکنان محلات؛ اقدامی کارشناسی‌شده که در امتداد تجربه‌های موفق بین‌المللی طراحی شده است. تجربه کشورهایی چون ژاپن در اجرای نظام Community-Based Integrated Care، سوئد و سوئیس در توسعه کانون‌های داوطلبانه محله‌محور، و ویتنام در بسیج سرمایه اجتماعی محلات، نشان می‌دهد که نقش دولت در این الگوها بیش از آنکه تصدی‌گر باشد، تسهیل‌گر و توانمندساز است.

طرح سلام و پویش ملی «سلام محله» تلاشی است برای کمک به یافتن پاسخ عملی به پرسش‌هایی از این دست:✓ آیا می‌توان برای بهبود وضعیت محله‌ام کاری انجام داد؟ چگونه می‌توان از ظرفیت‌های محلات و دستگاه‌های دولتی و غیردولتی برای ایجاد «حال خوب» حداکثر بهره را برد؟ چگونه می‌توان با مشارکت همسایگان و هم‌محله‌ای‌ها، راهکارهای منطقی و پایدار برای رفع مسائل محله یافت؟✓ آیا می‌توان مسیر دسترسی مردم به خدمات دولتی را کوتاه‌تر، ساده‌تر و انسانی‌تر کرد؟ و آیا می‌شود برای تکریم هرچه بیشتر توان‌خواهان(سالمندان، بیماران، افراد دارای معلولیت، زنان باردار، مادران دارای نوزاد و …)برنامه‌ریزی مؤثرتری انجام داد؟

همان‌گونه که طی یک سال گذشته به کرّات گفته و نوشته‌ام، در مرحله نخست طرح سلام، دستگاه‌های تابعه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با راهبری وزیر محترم تعاون کار ورفاه اجتماعی وبا تکیه بیشتر بر  سازمان بهزیستی و با همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد، خدمات متمرکزی را در سطح محله ارائه می‌دهند؛ اقدامی که علاوه بر افزایش دسترسی مردم به خدمات، زمینه پویایی محله‌ها، شکل‌گیری اعتماد اجتماعی و تعیین دستور کارهای بعدی را نیز فراهم می‌کند؛ امری که پوتنام  در مطالعات سرمایه اجتماعی به‌عنوان پیش‌شرط توسعه پایدار محلی معرفی می نماید.از آنجا که هدف بنیادین طرح سلام و پویش ملی سلام محله، شبکه‌سازی اجتماعی و ایجاد کانون‌های داوطلبانه در بطن محلات است، مصمم هستیم با اجرای موفق این طرح و پویش، در هر محله یکظرفیت متمرکز تحت عنوان پایگاه یا کانون مشارکت داوطلبانه در امور محله به شکل روزانه و مورد نیاز ایجاد کنیم.

گفت‌وگوی تلفنی الجولانی و ترامپ

تماشاخانه

وقتی از آسمان ایران پول نمی‌بارد / مرغ همسایه واقعا غاز است

طوفان شن در کرمان ... حتی نمی‌دانید چه بلای هولناکی است / ای کاش مدیران در ایران چنین گزارش‌هایی را درک می‌کردند

فیلم های دیگر