«خانه مینایی» الماس محله منیریه/ راز طاووس‎ ها چیست؟

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ منیر السلطنه دختر تقی خان معمارباشی بود که بنای اولیه مدرسه دارالفنون در میدان توپخانه را ساخت و ارج و قرب فراوانی در دربان ناصری یافت. ناصرالدین شاه از تقی خان معمار باشی خواست تا دختری از فرزندانش را برای ازدواج با او معرفی کند و به این ترتیب  منیره خانم همسر صیغه ای سلطان صاحبقران شد و پایش به دربان ناصری گشوده گشت.

حاصل این ازدواج پسری بود به نام کامران میرزا که عزیزکرده و دردانه ناصرالدین شاه بود و اگر منیر السلطنه رگ و ریشه قاجاری داشت به احتمال قریب به یقین این کامران میرزا بود که به جای مظفرالدین شاه بر تخت سلطنت می نشست. کامران میرزا برای سالیانی طولانی در زمان سلطنت پدر، نایب السلطنه، امیر نظام و حاکم تهران بود و همه این عناوین، اهمیت و وزن حضورش را در دربار ناصری عیان می سازد. 

منیرالسلطنه

بانوی نیکوکار

اما بگذارید برگردیم به منیرالسلطنه که در نیکنامی شهره آفاق بود. او بسیاری از دارایی های خود را وقف کرد که از آن جمله قطعه زمینی در اطراف بقعه متبرکه امامزاه سید نصرالدین در خیابان خیام در نزدیکی بازار تهران بود که بعد از مرگش با همت برادرش تبدیل به مدرسه علمیه منیریه شد. روایت کرده اند که منیرالسلطنه 11 سال بعد از مرگ ناصرالدین شاه در سال 1287 خورشیدی فوت کرد و طبق وصیتش در حرم حضرت علی(ع) در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

خانه مینایی

اما نام منیرالسلطنه قطعا برای اهالی تهران با اسم محله ای مشهور به نام منیریه در نزدیکی بازار تهران، پیوند خورده است که زمین هایش از اراضی منیرالسلطنه بود و بنابراین نام محله از او گرفته شد. در مرکز این محله و کمی بالاتر از میدان منیریه خانه ای قدیمی قراردارد با نام خانه مینایی که اکنون با نام موزه خیابان ولی عصر (عج) هم شناخته می شود. 

روایت است که حتی خود منیرالسلطنه بعد از مرگ ناصرالدین شاه مدتی را در این خانه زندگی کرده است و بعد از مرگش، ملک به پسرش کامران میرزا ارث می رسد و بعد از او هم توسط ورثه اش این خانه به عبدالحسین خان فرمانفرما فروخته می شود و آن گاه چندین باری زمین دست به دست می شود تا این که در سال 1345 فرهاد مینایی که از وکلای خوشنام دادگستری در آن زمان بود خانه را می خرد و دیگر نام مینایی بر خانه می ماند و پس از او فرزندانش هم سال ها در این ملک به زندگانی مشغول بودند.

در حدود 10 سال پیش این خانه توسط شهرداری تهران خریداری شد و بعد از مرمت چند سالی است با نام خانه موزه خیابان ولیعصر، بازدیدکنندگان و عشاق تهران قدیم را سوار ماشین زمان می کند و می برد به آن دور دورها و زمانی که تهران را به چنارها و آب رودخانه هایش می شناختند. 

معماری چشم نواز در سرای عشق و اصالت

معماری خانه مینایی تلفیقی هنرمندانه از سبک های معماری قاجار و نشانه های گذار به دوران پهلوی است که آن را به اثری منحصر به فرد تبدیل کرده است. این بنا نه تنها زیبایی های بصری دارد، بلکه از نظر عملکردی نیز، هوشمندانه طراحی شده تا پاسخگوی نیازهای اقلیمی و فرهنگی ساکنان خود باشد.

خانه مینایی، با حفظ بسیاری از عناصر اصیل معماری سنتی ایرانی، تصویری گویا از خانه های اعیانی قاجار را ارائه می دهد. مهم ترین این ویژگی ها عبارتند از:

حوض فیروزه ای و باغچه های کوچک

در مرکز حیاط، حوض فیروزه ای رنگ با باغچه های کوچک اطراف آن، فضایی آرامش بخش و دلنشین را ایجاد کرده که نمادی از اهمیت آب و طبیعت در معماری ایرانی است. این حوض علاوه بر زیبایی، نقش مهمی در تهویه مطبوع و خنک سازی فضای خانه در فصول گرم سال داشته است.

اتاق های زمستانه و تابستانه

 این تفکیک فضایی، یکی از هوشمندانه ترین ویژگی های معماری سنتی ایرانی است. اتاق های زمستانه (رو به جنوب) با بهره گیری از نور مستقیم خورشید گرم می شدند، در حالی که اتاق های تابستانه (رو به شمال) از سایه و جریان هوا برای خنک ماندن استفاده می کردند. این طراحی، نشان از درک عمیق معماران از اقلیم و شیوه های پایدار زندگی دارد.

آب انبار

 وجود آب انبار در زیرزمین خانه، تامین آب آشامیدنی و مصرفی خانواده را در فصول خشک سال تضمین می کرد و گواهی بر خودکفایی و پایداری این خانه هاست.

طاقچه ها و آینه کاری

 تزئینات داخلی خانه شامل طاقچه های زیبا و آینه کاری های ظریف است که جلوه ای از هنر و سلیقه آن دوران را به نمایش می گذارد. طاقچه ها علاوه بر جنبه تزئینی، فضایی برای قرار دادن اشیاء قیمتی و تزئینی نیز بوده اند.

ساختار داخلی

خانه دارای دو حیاط (اندرونی و بیرونی) بوده که در گذشته تفکیک فضایی میان زندگی خصوصی خانواده (اندرونی) و فضاهای پذیرایی عمومی (بیرونی) را میسر می ساخته است. اتاق های شمالی-جنوبی نیز امکان بهره برداری حداکثری از نور و تهویه طبیعی را فراهم می کردند.

تلفیق سنت و مدرنیسم و طاووس ها

علاوه بر ریشه های قاجاری، خانه مینایی ویژگی هایی را نیز به نمایش می گذارد که نشان از گذر به دوران پهلوی و تلفیق با مدرنیته دارد. یکی از ادعاهای جالب، استفاده از اسکلت فلزی به جای تیرک های چوبی در ساخت بنا است. اگر این ادعا صحت داشته باشد، نشان دهنده یک رویکرد پیشرو در زمان خود بوده و گواهی بر ورود مصالح و تکنیک های جدید ساخت وساز به معماری ایران در آن دوران است. این سبک معماری تلفیقی، که در گذر از قاجار به پهلوی رایج بود، سعی در حفظ هویت ایرانی در کنار استفاده از فناوری های نوین داشت.

آجرکاری های خاص نمای ساختمان نیز از دیگر جلوه های هنری این خانه است. طرح های طاووس و تاجی که زیر یک نیم تاج قرار گرفته اند، با ظرافت و دقت فراوان اجرا شده اند. این نوع آجرکاری ها شباهت قابل توجهی با آجرکاری های به کار رفته در خانه قوام السلطنه (موزه آبگینه) دارد که خود نشان دهنده یک سبک هنری خاص و احتمالا استادکاران مشترک در آن دوره است.

این تزئینات، زیبایی و سادگی را در کنار عناصر درباری و اشرافی به نمایش می گذارند و اعتبار هنری بنا را دوچندان می کنند. انتخاب طاووس به عنوان نماد، که در فرهنگ ایرانی معمولاً با زیبایی، جاودانگی و زندگی سلطنتی مرتبط است، می تواند نشانه ای از سلیقه و جایگاه مالک اولیه یا سفارش دهنده بنا باشد. این تلفیق ظریف از عناصر سنتی و نوآوری های زمانه، خانه مینایی را به الگویی ارزشمند از معماری دوران گذار در تهران تبدیل کرده است.

هزینه 220 همتی دولت برای افزایش حقوق مازاد کارکنان در 1405

بیشتر بخوانید:

عشق سال وبا در تهران ؛ سالی که قبله عالم هم گریخت / ماجرای کبوتر اسیری که بر بام دخترک عاشق نشست (فیلم)

اینجا تفرجگاه شاهان قاجار و پهلوی‌ بوده است (+عکس)

زنان قاجار زیبا بودند؛ ناصرالدین شاه عکس‌ها را دستکاری می‌کرد! + تصاویر سوگلی شاه

تماشاخانه

معدن کاوی بیخ گوش آثار جهانی ساسانی در فارس / چرا پایگاه میراث جهانی به حال خود رها شده‌است؟! یک نقش برجسته ساسانی و منحصر به فرد در خطر است

ببینید برای جنگ چه سلاح‌های عجیبی ساختند / از خواندن ذهن تا استفاده از گربه و کبوتر و ساخت بشقاب پرنده و سلاح‌های ماکروویوی

فیلم های دیگر