چند دقیقه از سینمای ناب داریوش مهرجویی (تماشا کنید)

عصر ایران - در فیلم گاو ساخته زنده یاد داریوش مهرجویی صحنه‌ای که مش حسن هویت خود را با گاو یکی می‌بیند یکی از ماندگارترین سکانس‌های تاریخ سینمای ایران است، چون برای اولین‌بار در سینمای ایران، جنون، فقر و هویت جمعی به شکلی مدرن و نمادین تصویر شد.

خلاصه داستان فیلم:

گاو داستان مش حسن، مردی روستایی است که تنها دارایی و دلخوشی‌اش گاوش است. گاو نه فقط منبع زندگی، بلکه هویت و اعتبار او در روستاست. وقتی گاو می‌میرد و اهالی مرگش را پنهان می‌کنند، مش حسن کم‌کم دچار فروپاشی روانی می‌شود و مرز میان انسان و حیوان، واقعیت و توهم، از بین می‌رود.

سکانس فروپاشی مش حسن

در این سکانس، مش حسن دیگر نمی‌تواند فقدان گاو را تحمل کند. انکار جای خود را به یکی شدن با گاو می‌دهد؛ او رفتار، نگاه و حتی صدای گاو را تقلید می‌کند. این لحظه، نقطه‌ای است که فیلم از روایت اجتماعی عبور می‌کند و به یک تراژدی انسانی و روانی می‌رسد.

چرا این سکانس مرجع و ماندگار است؟

این صحنه برای اولین بار در سینمای ایران نشان داد که جنون می‌تواند آرام، تدریجی و باورپذیر شکل بگیرد. بازی عزت‌الله انتظامی کاملاً درونی است؛ فروپاشی از نگاه و بدن می‌آید، نه از دیالوگ.

از نظر کارگردانی، مهرجویی با میزانسن ساده، فضاهای بسته و سکوت‌های طولانی، حس خفگی و بن‌بست را منتقل می‌کند. روستا دیگر محل زندگی نیست؛ تبدیل به قفسی می‌شود که هویت انسان در آن خرد می‌شود.

در ماندگاری گاو، بازیگران نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. در مرکز فیلم، عزت‌الله انتظامی با بازی درخشانش در نقش مش حسن، یکی از نخستین و ماندگارترین تصویرهای «فروپاشی روانی» را در سینمای ایران خلق می‌کند؛ بازی‌ کاملاً درونی، کنترل‌شده و به‌دور از اغراق که هنوز هم مرجع تدریس است.

در کنار او، بازیگرانی مثل علی نصیریان، جمشید مشایخی، جعفر والی، پرویز فنی زاده و ... با بازی‌های واقع‌گرایانه و هم‌سطح، فضای روستا را باورپذیر و زنده می‌کنند؛ طوری که هیچ‌کدام «نقش بازی نمی‌کنند»، بلکه انگار بخشی از همان جهان‌اند.

همین هماهنگی بازیگران با نگاه واقع‌گرای مهرجویی باعث می‌شود سکانس فروپاشی مش حسن فقط یک اجرای فردی نباشد، بلکه تراژدی‌ای جمعی به نظر برسد؛ چیزی که هنوز هم آن را تازه و اثرگذار نگه داشته است.

مش حسن فقط گاوش را از دست نداده، هویت، امنیت و معنای زندگی‌اش را از دست داده. به همین دلیل فروپاشی او شخصی نیست؛ تصویری است از فقر، وابستگی و ترس جمعی.

سکانس فروپاشی مش حسن مرجع است چون نشان داد سینمای ایران می‌تواند با یک داستان ساده روستایی، به عمیق‌ترین لایه‌های روان و جامعه نفوذ کند.

بیشتر بخوانید:

دو دقیقه رویارویی دو اسطوره بازیگری تاریخ سینما در کافه (تماشا کنید)

دو دقیقه سینمای ناب از بهرام بیضایی (تماشا کنید)

چند دقیقه سینمای ناب از فیلم دونده امیر نادری (تماشا کنید)

دو دقیقه از یک فیلم مرجع تاریخ سینما ؛ 12 مرد خشمگین (تماشا کنید)

تماشاخانه

«نبرد آوسترلیتز» حیله بزرگ ناپلئون که یک سپاه را روی دریاچه غرق کرد

ویگن ؛ گلنسا جونم کارا بهتر می شه! (+صدا)

فیلم های دیگر