دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، قرار است پکن با شی جین پینگ، رئیس جمهور چین، دیدار کرد؛ نشستی که پس از هفتهها تاخیر به دلیل جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران برگزار میشود و انتظار میرود محور اصلی آن روابط تجاری دو کشور باشد.
به گزارش عصر ایران به نقل از الجزیره، این سفر نخستین حضور یک رئیس جمهور آمریکا در چین طی نزدیک به یک دهه اخیر است؛ دیداری که در شرایط اوج رقابت میان دو قدرت بزرگ جهان انجام شد. رقابتی که از تجارت و فناوری تا ارتش، انرژی و منابع حیاتی را در بر گرفته است.
در حالی که آمریکا حدود ۲۵ سال پیش فاصلهای عظیم با چین داشت، اکنون پکن به کارخانه جهان تبدیل شده و در بسیاری از شاخصها از رقیب غربی خود پیش افتاده است.
در سال ۲۰۰۱ آمریکا بزرگترین صادرکننده جهان بود و کالاهایی به ارزش ۷۲۹ میلیارد دلار صادر میکرد؛ در حالی که صادرات چین تنها ۲۶۶ میلیارد دلار بود و در رتبه چهارم جهان قرار داشت.
اما امروز چین بزرگترین صادرکننده جهان است و سالانه حدود ۳.۵۹ تریلیون دلار کالا به جهان میفروشد؛ تقریبا دو برابر صادرات آمریکا که حدود ۱.۹ تریلیون دلار است.
اکنون ۱۴۵ اقتصاد جهان بیشتر از آمریکا با چین تجارت میکنند؛ تغییری که نشان میدهد نفوذ اقتصادی پکن در دو دهه اخیر چگونه گسترش یافته است.
چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۵۹ تریلیون دلار صادرات و ۲.۵۸ تریلیون دلار واردات داشت و مازاد تجاری آن از یک تریلیون دلار عبور کرد؛ بزرگترین مازاد تجاری جهان.
بخش اصلی صادرات چین شامل ماشین آلات، تجهیزات الکترونیکی، تلفن همراه، رایانه، فلزات و منسوجات است.
در مقابل، آمریکا با وجود قرار داشتن در رتبه دوم صادرات جهانی، همچنان با کسری تجاری بزرگی روبهروست. واشنگتن در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۹ تریلیون دلار صادرات و بیش از ۳.۱ تریلیون دلار واردات ثبت کرد.
ترامپ بارها همین کسری تجاری را بهانه اعمال تعرفههای سنگین علیه چین و سایر کشورها معرفی کرده است.
دو کشور همچنان از بزرگترین شرکای تجاری یکدیگر هستند و در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار کالا میان آنها مبادله شد؛ هرچند جنگ تعرفهای باعث کاهش بخشی از این تجارت شده است.
آمریکا اکنون به طور میانگین تعرفهای حدود ۳۱ درصد بر واردات کالاهای چینی اعمال میکند. چین نیز در پاسخ، تعرفههای سنگینی بر انرژی و محصولات کشاورزی آمریکا وضع کرده است.
آمریکا در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۵۳ میلیارد دلار کالا از چین وارد کرد که مهمترین آنها ماشین آلات، کالاهای الکترونیکی، اسباب بازی، مبلمان و منسوجات بود.
در همان سال، چین حدود ۱۴۵ میلیارد دلار کالا از آمریکا خرید که بخش عمده آن شامل تجهیزات صنعتی، سوخت و محصولات شیمیایی بود.
بدهی دولت آمریکا اکنون از ۳۹ تریلیون دلار عبور کرده و به بالاترین سطح تاریخ رسیده است. نسبت بدهی دولت آمریکا به تولید ناخالص داخلی نیز حدود ۱۱۵ درصد برآورد میشود.
در چین این نسبت حدود ۹۴ درصد است؛ هرچند بسیاری از کارشناسان معتقدند رقم واقعی بدهیهای چین بیشتر از آمار رسمی است.
پس از بحران مالی ۲۰۰۸، بدهی آمریکا به شدت افزایش یافت زیرا دولت برای نجات بانکها و تحریک اقتصاد هزینههای عظیمی انجام داد. در چین نیز بدهیها رشد کرد اما بیشتر به دلیل سرمایه گذاریهای گسترده زیرساختی و وام گیری دولتهای محلی بود.
آمریکا همچنان بزرگترین هزینه کننده نظامی جهان است.
طبق آمار موسسه سیپری، واشنگتن در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۵۴ میلیارد دلار برای ارتش هزینه کرد؛ تقریبا سه برابر چین که هزینه نظامی آن حدود ۳۳۶ میلیارد دلار برآورد شده است.
آمریکا برتری واضحی در نیروی هوایی، ناوهای هواپیمابر و زیردریاییها دارد اما چین از نظر تعداد کشتیهای نظامی از آمریکا جلو زده است.
در مجموع، آمریکا و چین بیش از نیمی از هزینه نظامی کل جهان را به خود اختصاص دادهاند.
چین اکنون بزرگترین مصرف کننده انرژی جهان است.
این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۸ هزار تراوات ساعت انرژی مصرف کرد که حدود ۸۰ درصد آن از سوختهای فسیلی به ویژه زغال سنگ تامین شد.
مصرف انرژی آمریکا در همین سال حدود ۲۶ هزار تراوات ساعت بود که بخش عمده آن از نفت و سایر سوختهای فسیلی تامین شد.
با این حال، چین در سرمایه گذاری انرژی سبز فاصله زیادی با آمریکا ایجاد کرده است. پکن در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹۰ میلیارد دلار در انرژی پاک سرمایه گذاری کرد؛ در حالی که این رقم در آمریکا حدود ۹۷ میلیارد دلار بود.
رقابت فناوری میان واشنگتن و پکن وارد مرحلهای سرنوشت ساز شده است.
آمریکا همچنان در حوزه هوش مصنوعی برتری محسوسی دارد و شرکتهای آمریکایی در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰۹ میلیارد دلار در این حوزه سرمایه گذاری کردند؛ رقمی نزدیک به مجموع سرمایه گذاری سایر کشورهای جهان.
مدلهای مطرح هوش مصنوعی مانند چت جی پی تی، جمینای و لاما نیز متعلق به شرکتهای آمریکایی هستند.
آمریکا همچنین در صنعت تراشههای پیشرفته و نرم افزارهای مرتبط با آنها برتری دارد اما هر دو کشور وابستگی شدیدی به تایوان دارند؛ زیرا حدود ۹۰ درصد تراشههای پیشرفته جهان در این جزیره تولید میشود.
در مقابل، چین در بازار خودروهای برقی جهشی بزرگ داشته است. تقریبا نیمی از خودروهای فروخته شده در چین طی سال ۲۰۲۴ برقی بودهاند؛ در حالی که این سهم در آمریکا حدود ۱۰ درصد است.
چین بزرگترین ذخایر عناصر خاکی کمیاب جهان را در اختیار دارد؛ موادی حیاتی برای تولید باتری خودروهای برقی، توربینهای بادی، تلفن همراه، تجهیزات نظامی و نیمه رساناها.
پکن همچنین بر فرآوری این مواد در جهان سلطه دارد و همین مسئله نفوذ بزرگی به چین داده است.
آمریکا تنها حدود ۱.۹ میلیون تن ذخایر شناخته شده عناصر کمیاب دارد؛ کمتر از پنج درصد ذخایر چین.
کارشناسان میگویند چین به دلیل محدودیتهای کمتر زیست محیطی و هزینههای پایینتر، توانسته در استخراج این مواد از آمریکا جلو بزند.
این عناصر یکی از مهمترین نقاط تنش میان دو کشور در مذاکرات تجاری بودهاند و انتظار میرود دوباره در دیدار ترامپ و شی مطرح شوند.
دو کشور هر دو عضو شورای امنیت سازمان ملل، سازمان تجارت جهانی، صندوق بین المللی پول، گروه ۲۰ و اپک هستند.
اما چین علاوه بر اینها در سازمان همکاری شانگهای، بریکس و بانک سرمایه گذاری زیرساخت آسیا نیز حضور دارد.
آمریکا نیز عضو ناتو، گروه هفت، سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، پیمان اطلاعاتی فایو آیز و پیمان امنیتی آکوس است.
اقتصاد چین بر پایه نقش پررنگ دولت، سرمایه گذاری عظیم در زیرساخت و صنعت، برنامه ریزی بلندمدت و صادرات گسترده بنا شده است.
در مقابل، مدل اقتصادی ترامپ بر تعرفه گذاری، کاهش مالیات، کاهش مقررات، بازگرداندن تولید به داخل آمریکا و کاهش وابستگی به چین تمرکز دارد.
ترامپ همچنین بارها از بانک مرکزی آمریکا خواسته نرخ بهره را کاهش دهد و سیاست محدود کردن مهاجرت را نیز بخشی از برنامه اقتصادی خود معرفی کرده است.