تاریخ:
شادی خاص نروژیها پس از برد مقابل ساحل عاج به سبک وایکینگی 
درس شصت
داستان باستان : معدن فیروزه نیشابور
فیرزوه یا «پیروزه ایرانی»، داستان سنگی که از بیش از ۵ هزار سال قبل تا امروز نماد سعادت و خوشبختی است
شهر به خاک و خون کشیده شده و تقریباً هیچکس زنده نمانده بود. مغولان نه برای انتقام مرگ داماد چنگیزخان، بلکه در جستجوی سنگ آبی آسمانی و گرانبها به نیشابور حمله کرده بودند.
عصر ایران ؛ حسن ظهوری ــ شهر به خاک و خون کشیده شده و تقریباً هیچکس زنده نمانده بود. مغولان نه برای انتقام مرگ داماد چنگیزخان، بلکه در جستجوی سنگ آبی آسمانی و گرانبها به نیشابور حمله کرده بودند. پیشتر در دست بازرگانان در مسیر جاده ابریشم به چین، این سنگ را دیده و آوازه نیشابور را به عنوان معدن این سنگ نیمهقیمتی شنیده بودند.
حمله مغولان آنقدر خونین بود که اکثر ساکنان شهر کشته شدند. تنها تعدادی از زنان و جوانان کمسن و سال جان سالم به در بردند؛ آنها هم محل این معدن زیبا را که در دامنه کوه بینالود پنهان شده است، نمیدانستند.
فیروزه یا «پیروزه» در فارسی باستان، سنگی آبیرنگ، آسمانی و نماد بهشت است که از دیرباز نشانه خوشیمنی، روشنایی و برکت بوده؛ نام آن از ریشه «پیروزی» گرفته شده است.
بیش از ۷ هزار سال پیش، در اینجا یعنی تپه علیکش دهلران غرب ایران، هنگام حفاریهای باستانشناسی توسط فرانک هول و کنت فلانری در سال ۱۹۶۰ بقایای انسانی و شواهد سکونت انسانهای دوره نوسنگی (حدود ۷۵۰۰ سال پیش) کشف شد.
آنها بعدها در کتاب معروف خود درباره نتایج کاوشهای باستانشناسی نوشتهاند که در میان اشیاء تدفینی گورها، زیورآلات فیروزهای نیز یافت شده است. تا امروز، این یافتهها قدیمیترین شواهد استفاده از فیروزه در مطالعات باستانشناسی محسوب میشوند. از آنجا که دهلران معدن فیروزه ندارد، فرضیهای که فیروزه بهکاررفته در اشیاء تزئینی گورهای تپه علیکش احتمالاً از معدن فیروزه نیشابور به این منطقه آورده شده است، قوت گرفته است.
کاوشهای باستانشناسی در نیشابور نتایج مهمی داشته است. در سال ۱۳۸۴، باستانشناسان در تپه برج (۲۰ کیلومتری شرق نیشابور) قدیمیترین سنگ فیروزه تراشخورده را از عمق پنج متری کشف کردند. سرپرست هیئت، قدمت آن قطعه را حدود ۵۵۰۰ سال تخمین زده است.
به نظر میرسد منشأ بسیاری از فیروزههای کشفشده در محوطههای باستانی، اینجا بوده است: معدن فیروزه نیشابور، که شاید قدیمیترین معدن فیروزه جهان باشد. این معدن در حدود ۵۳ کیلومتری شمالغرب نیشابور و در کوه ریشهر یا علیمرسایی قرار دارد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد که بهرهبرداری از آن دستکم از هزاره سوم پیش از میلاد، و شاید حتی از حدود ۲۱۰۰ سال پیش از میلاد آغاز شده است. استخراج ابتدا بهصورت سطحی و با ابزارهای دستی انجام میشد، اما بهتدریج تونلهای زیرزمینی معدن گسترش یافتند و استخراج در مقیاس بزرگتری ادامه پیدا کرد.
معدن فیروزه نیشابور در دورههای هخامنشی (۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد) و اشکانیان فعال بود. این معدن جایگاه ویژهای در جواهرات سلطنتی و تجارت آن دوران داشت و با رونق جاده ابریشم، سنگهای آن به نقاط مختلف جهان صادر میشدند.
فیروزه نیشابور پس از توسعه جاده ابریشم در دوره اشکانیان، از چین تا آناتولی، اروپا و مصر گسترش یافت و به کالای ارزشمندی تبدیل شد. این محبوبیت ناشی از باور مردم به فیروزه بهعنوان نماد پیروزی، خوشیمنی و بخت نیک بود.
سفرهای طولانی باعث شد فیروزه ایرانی در خارج با نامهای «سنگ ترکی» یا «ترکویز» (Turquoise) شناخته شود؛ زیرا این سنگ از طریق مناطق تحت نفوذ ترکان و امپراتوری عثمانی به اروپا رسید و اروپاییان گمان میکردند منشأ آن ترکیه است. بعدها مشخص شد منشأ اصلی فیروزه ایران و مشهورترین معادن آن در نیشابور است. با این حال، نام «تورکویز» به عنوان یادگاری از آن برداشت تاریخی، همچنان در بسیاری از زبانهای اروپایی برای اشاره به فیروزه کاربرد دارد.
شهرت فیروزه نیشابور به سراسر جهان گسترده بود، اما سودی برای شهر نداشت. مغولها هنگام حمله به ایران، به نیشابور یورش بردند و از وجود این سنگ نیمهقیمتی و نماد شانس و سعادت آگاه بودند.
مغولان در غارت بیرحمانه نیشابور، محل دقیق معدن فیروزه را نیافتند؛ بیشتر مردان شهر کشته و اندکی گریختند. مغولان بدون دستیابی به معدن، به فتوحات خود ادامه دادند، اما حمله آنها فعالیت معدن را برای سالها متوقف کرد. این قتلعام، اقتصاد، تجارت و کشاورزی نیشابور را نابود کرد. بازماندگان شهر را ترک کردند و نیشابور رونق و جمعیت خود را از دست داد. بسیاری از معدنچیان و استادکاران فیروزه کشته یا فرار کردند.
رونق فیروزه ایرانی وابسته به جاده ابریشم بود؛ اما هجوم مغولان با از بین بردن امنیت تجاری و ویرانی قناتها، مزارع و زیرساختهای کشاورزی، صادرات را متوقف و تأمین معاش را ناممکن ساخت. در نتیجه، فعالیت معادن و حضور معدنچیان عملاً مختل شد.
درخشانترین دوره استفاده از فیروزه در اسلام، عصر صفویه است. این سنگ بهخاطر رنگ آسمانی و پیوندش با مفاهیم بهشت و معنویت، محبوبیت فراوانی یافت و در معماری، کاشیکاری گنبدها و هنرهای کاربردی صفوی گسترش یافت.
در زمان شاه عباس، استخراج فیروزه از معدن نیشابور سازمانیافتهتر شد و این معدن به یکی از مهمترین منابع اقتصادی و نیمهقیمتی دوره تبدیل گردید. تجارت فیروزه رونق گرفت و این سنگ بهعنوان گرانبهاترین و محبوبترین سنگ میان شاهان صفوی شناخته شد.
برجستهترین ویژگی معماری صفوی، کاربرد رنگ فیروزهای در کاشیکاری مساجد، مدارس، آرامگاهها و بناهای حکومتی بود. در اواسط دوره قاجار، با ورود فناوریهای جدید و استفاده از مواد منفجره در استخراج، فعالیت معدن فیروزه نیشابور پس از رکود، رونق گرفت. این روند در دوره پهلوی با ورود شرکتهای خصوصی و تجهیزات مدرن ادامه یافت و منجر به افزایش تولید شد.
معدن فیروزه نیشابور در روستاهای علیا و سفلا اکنون توسط یک تعاونی محلی اداره میشود. با وجود هزاران سال استخراج، بین ۸ تا ۹ هزار تن ذخیره باقی مانده و سالانه حدود ۴۰ تن تولید میشود. کارشناسان معتقدند این ذخایر امکان استخراج را برای صدها سال آینده تضمین میکنند.
فیروزه نیشابور به دلیل کیفیت جهانی، یکی از بهترین نمونههای این سنگ در جهان محسوب میشود و معیار سنجش سایر فیروزههاست.
ویدئوهای دیدنی دیگر در کانال های آپارات و یوتیوب عصر ایران 👇👇👇 کانال 1 aparat.com/asriran کانال 2 youtube.com/@asriran_official/videos
لینک کوتاه: کپی لینک
شادی خاص نروژیها پس از برد مقابل ساحل عاج به سبک وایکینگی اعلام وضعیت اضطراری پس از خروج قطار از ریل در آمریکا فوران شگفت انگیز آتشفشان در فیلیپین رئیس مجلس: عبور از تنگه بدون هزینه فقط برای ۶۰ روز است خلاصه بازی ساحل عاج ۱ - نروژ ۲ قالیباف: از روزی که محاصره دریایی برداشته شده تا امروز بیش از ۴۰ میلیون بشکه نفت صادر کردیم مهار استثنایی دروازهبان نروژ برابر ضربه ایستگاهی گل دوم نروژ به ساحل عاج توسط هالند توضیحات قالیباف در خصوص نحوه تحقق پایان جنگ و رفع محاصره دریایی گل تساوی ساحل عاج برابر نروژ توسط دیالو اقدامات اولیه در گرمازدگی؛ چگونه به فرد گرمازده کمک کنیم؟ طرز تهیه بستنی زردآلو در ۵ دقیقه! گل اول نروژ به ساحل عاج توسط نوسا آمادهسازی مسجد مقدس جمکران برای مراسم بدرقه رهبر شهید انقلاب پنج روز پس از زلزله ونزوئلا؛ تصاویر هوایی از ویرانی گسترده در لاگوایرا