آینده لیبی: جنگ، صلح یا تقسیم

عصر ایران؛ رضا غبیشاوی - آینده لیبی چه می شود؟ این سئوال مهمی است که همچنان با گذشت چهار روز از دخالت نظامی خارجی در این کشور هنوز پاسخ شفاف و روشنی پیدا نکرده است.
با وجود آغاز عملیات نظامی خارجی با محوریت آمریکا, انگلیس و فرانسه علیه مواضع معمر قذافی رهبر لیبی اما تنها دستاورد این عملیات, جلوگیری از سقوط مهمترین شهر محل استقرار مخالفان در لیبی یعنی بنغازی در شرق لیبی است.
در این مدت مخالفان مسلح از پیشروی و بازپس گیری شهرها از کنترل نیروهای قذافی ناکام بوده اند. آنها گفته اند که با وجود توقف حملات جنگنده های قذافی علیه مواضع مخالفان, اما ماشین جنگی قذافی همچنان پرقدرت است و در برابر مخالفان برتری ملموس دارد.

همچنین با وجود اجرای مواد قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل در دو بخش "برقراری منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی" و"صدور مجوز به تمامی کشورها برای حمله به مواضع دولت لیبی برای جلوگیری از کشتار غیرنظامیان" اما بازهم نظامیان دولتی در لیبی به کشتار مخالفان و غیرنظامیان در شهرهای مختلف و از جمله زاویه و اجدابیا ادامه می دهند گرچه حجم آن کمتر شده است.

اصولا با وجود حملات نسبتا پرشمار خارجی علیه مواضع قذافی اما ماشین سرکوب نظامی او همچنان فعال است و متوقف نشد.
به نظر می رسد این عملیات نظامی یک هدف مهم را در برداشت که تاکنون این هدف عملی نشده است. " حمله نظامی به مواضع قذافی در کنار افزایش فشارهای سیاسی – اقتصادی علیه دولت لیبی برای کاهش قدرت قذافی و در نتیجه فراهم کردن زمینه پیشروی مخالفان به سمت طرابلس و سقوط این شهر و سقوط دولت قذافی بدون نیاز به مداخله نیروهای زمینی خارجی.

تحقق این هدف با اتفاقات ذکر شده فاصله بسیار دارد. این در حالی است که از نظر غرب, ثبات در لیبی حتما باید برقرار شود و نمی توان وضعیت ناآرام این کشور را تحمل کرد. همچنین در شرایط فعلی لیبی, تمامی مخالفان از صف حامیان قذافی کنار کشیده و خود را به صف مقابل او قرارداده اند لذا افراد باقی مانده در طبقات مختلف نظامیان, سیاستمداران و... به احتمال بسیار در شرایط کنونی نیز در کنار قذافی باقی می مانند و با افزایش فشارهای اقتصادی سیاسی و حتی نظامی, وفاداری خود را به قذافی از دست نمی دهند.
 پس در این وضعیت لیبی با چه آینده ای روبه رو خواهد شد؟

به نظر می رسد با ادامه شرایط فعلی, یعنی با ادامه وضعیت کنونی که در آن
اولا: نیروهای نظامی خارجی نتوانسته اند ماشین سرکوب قذافی را علیه غیرنظامیان و مخالفان متوقف کنند.
ثانیا: مخالفان در هفته جاری وپس از آغاز حملات هوایی خارجی, نتوانسته اند هیچ یک از شهرهای لیبی را که پیش از این در نزاع با نیروهای قذافی از دست داده بودند دوباره پس بگیرند و به کنترل خود درآوردند.
ثالثا: مقامات غربی و در راس آنها آمریکایی به صراحت اعلام کردند که هدف از عملیات سرنگونی قذافی نیست و به هیچ عنوان از راه زمین وارد خاک لیبی و درگیری با نیروهای قذافی نخواهند شد.
می توان در بهترین حالت پیش بینی کرد نیروهای قذافی در غرب و مخالفان در شرق همچنان قدرت را در اختیار خود داشته باشند و لیبی عملا به دو منطقه جدا از هم تقسیم شود که درگیری ها و نزاع ها همچنان در نقاط تماس این دو منطقه ادامه یابد.
لیبی در این وضعیت علاوه بر تقسیم شدن به دو منطقه وبا ادامه شرایط ذکر شده در بالا با آینده ای با شرایط زیر روبه رو خواهد شد:

- قطعا با آرامش و ثبات فاصله بسیاری خواهد داشت. عدم ثبات آن تاثیر منفی بر ثبات و امنیت مناطق شمال آفریقا, مدیترانه و مرکز آفریقا خواهد داشت.
- بی ثباتی در لیبی, باعث افزایش فعالیت گروه های تروریستی به ویژه القاعده در شمال و مرکز آفریقا می شود.
- بی ثباتی و ناامنی در لیبی باعث ادامه کاهش تولید نفت خام این کشور می شود. ناامنی  در لیبی و کاهش تولید نفت خام این کشور به طور موازی باعث افزایش جهانی بهای نفت خام می شوند.
- بی ثباتی در لیبی و تاثیرات منفی آن ثبات شمال و مرکز آفریقا باعث افزایش فعالیت گروه های قاچاق انسان و مهاجرت غیرقانونی از آفریقا به جنوب اروپا می شود.

تمامی موارد بالا به طور مستقیم و غیرمستقیم بر امنیت و منافع اروپا و آمریکا تاثیر منفی خواهد داشت.
در این وضعیت به نظر می رسد با وجود دخالت نظامی خارجی در لیبی, تنها حجم کشتار غیرنظامیان به دست نیروهای دولتی کمتر شده ولی پایان نیافته است و تنها نتیجه به دست آمده جلوگیری از سرایت تجربه قذافی در حفظ حکومت خود به دیگر کشورهای جهان است.