کد خبر ۲۴۸۸۳۵
تاریخ انتشار: ۲۳:۰۷ - ۰۹ دی ۱۳۹۱ - 29 December 2012
احد رضایان قیه باشی

چگونه باید از قدرت تخریب زمین لرزه‌ها کاست؟

شاید باور این سخن که تا به امروز بیش از 2.5 میلیون نفر از مردم جهان، قربانی حرکات طبیعی لایه‌های زیرین زمین، تحت عنوان زلزله شده‌اند برای خیلی از ما سخت باشد بخصوص وقتی که ادعا کنیم متاسفانه تا به امروز، بیش از 635 هزار نفر از شهروندان عزیزمان، آن هم بر اساس آمار رسمی ثبت شده، در کام این  بلای دردناک طبیعی گرفتار آمده‌اند.

نخستین زلزله ثبت شده در تاریخ لرزه نگاری جهان مربوط به زمین لرزه 7.9 ریشتری دامغان ایران در مورخه 22 دسامبر 856 میلادی با بیش از 200 هزار کشته است و آخرین زمین لرزه‌ی دارای تلفاتِ انسانی بالا نیز مربوط به زلزله شهرستانهای اهر ، هریس و ورزقان با قدرت 6.4 ریشتر با 306 نفر کشته و بیش از 4000 نفر زخمی در ایران می‌باشد.

روزانه در اقصی نقاط جهان حرکات لایه‌های درونی زمین و انعکاس این تحرکات به لایه‌های بیرونی‌تر و در نهایت حرکت پوسته بیرونی زمین، منجر به ثبت وقایعه‌ای می‌شود که در علم زمین شناسی از آن تحت عنوان زمین لرزه یاد می‌کنند. متناسب با شدت تحرکات مربوط به لایه‌های درونی، آثار آن در روی زمین لمس می‌گردد گاها شدت این برخوردها و تحرکات به قدری بالا است که منجر به ضایعه بزرگی بشری همچون زلزله 9.1 ریشتری ساماترا با بیش از 225 هزار کشته و 1.7 میلیون نفر بی‌خانمان می‌گردد و بعضا شدت این زمین لرزه‌ها به سختی توسط لرزه‌نگارهای حساسِ تعبیه شده در دل زمین ثبت می‌گردند.

بر خلاف پژوهشگران علم زمین شناسی و علوم مربوطه، که دائما نسبت به این تحولات و تحرکات دقت نظر کافی دارند برای افراد عامی، زمین لرزه زمانی اهمیت می‌یابد که زندگی عادی و روزمره آنها را تحت تاثیر قرار میدهد و بعبارتی دیگر باعث اخلال در جریان عادی زندگی می‌گردد. از این نظر زمین لرزه به صورت یک اتفاق خطرناک طبیعی نگریسته می‌شود که هر لحظه ممکن است باعث تغییرات اساسی در چهره زمین، و به تبع آن تخریب ساختارهای بشری و در نهایت اخلال در زندگی روزمره گردد. این اتفاق خطرناک طبیعی به دلیل غافلگیری، قدرت و سرعت بالای که دارد امکان نمایش عکس‌العمل مناسب را از افراد می‌گیرد، بنابرین مهمترین نکته در مواجهه و مقابله با آن آمادگی، قبل از رخ دادن است بعبارتی می‌بایست پس از آگاهی و اطمینان از واقع شدن در منطقه لرزه خیز، تمهیدات لازم برای مواجهه با این اتفاق طبیعی خطرناک را دید. تنها با تدارک دیدن این تمهیدات است که می‌توان از قدرت تخریب‌گری این پدیده کاست از جمله مواردی که می‌توان در زمره این تمهیدات قرار داد عبارتند از:

    ایجاد سازه‌های مستحکم، اصولی و مطابق با استانداردهای شناخته شده،
    ارائه آموزش‌های لازم به شهروندان،
    ایجاد مراکز مدیریتی جهت مقابله با آثار حتمی و احتمالی این پدیده
    ممانعت از تمرکز بالای جمعیتی در نقاط زلزله‌ خیز

اینها در واقع هم حداقل‌ها و هم حداکثر فعالیت‌های هستند که جهت مواجهه اصولی با پدیده زلزله می‌بایست مورد توجه مدیران و شهروندان جامعه در راستای به حداقل رساندن تاثیرات منفی آن قرار گیرد. بر همین اساس میزان تلفات وارده از ناحیه این پدیده بر انسان، همواره تابعی از این متغییرها و متغییرهای مشابه بوده است یعنی علاوه بر این چهار متغییر که ابتکار عمل آنها دست انسان است متغییرهای دیگری همچون قدرت زمین لرزه، دوری و نزدیکی  به سطح زمین و نوع زمین لرزه در کم وکیف تلفات، تاثیر تعیین کننده‌ای دارند که البته در حال حاضر انسان قادر به تاثیرگذاری بر روی این متغییرها نیست. بر اساس این 8 متغییر و با توجه به جدول مربوط به آمار زمین ‌لرزه‌های مخرب با تلفات بیش از 1000 نفر آن هم در بازه زمانی 112 سال، یعنی از ابتدای قرن 20 ، به درستی می‌توانیم در خصوص علل افزایش یا کاهش این تلفات به بحث و بررسی بپردازیم. همانطوری که در این جدول مشاهده می‌کنید از ابتدای قرن 20 تا اوایل دهه 20 قرن 21 ، تعداد 130 زمین لرزه مخرب با میزان تلفات بیش از 1000 نفر به ثبت رسیده است یعنی در بازه زمانی 112 سال 130 زمین لرزه پر تلفات با میانگین قدرت تقریبا 7 ریشتر در اقصی نقاط جهان ثبت گردیده است و در عین حال و در همین بازه زمانی تعداد 750 زمین لرزه با میانگین قدرت تقریبا 6.9 ریشتر با تلفات کمتر از 1000 نفر نیز توسط لرزه‌نگارها ثبت گردیده‌اند. با یک حساب سر انگشتی در درون این جدول متوجه خواهیم شد که مجموع تلفات این 130 زمین لرزه پر خطر بیش از 2.4 میلیون نفر است و تلفات ناشی از 750 زمین لرزه ثبت شده‌ی دیگر، کمتر از 300 هزار نفر است یعنی با اینکه قدرت و شدت هر دو دسته زمین لرزه تقریبا برابر 7 ریشتر است اما، میزان تلفات به اندازه 8 برابر متفاوت شده است، بعبارت بهتر، این امر گویای نقش و تاثیر گذاری متغییر‌های است که انسان ابتکار عمل آنها را بر عهده دارد.

علاوه بر این تعداد زمین لرزه ثبت شده در این برهه زمانی، تعداد 90 زمین لرزه دیگر نیز از نیمه دوم قرن 9 میلادی تا ابتدای قرن 20 در اداره لرزه‌نگاری آمریکا به ثبت رسیده است که اولین آنها مربوط به زلزله دامغان ایران در سال 856 میلادی است. در جدول زیر زمین لرزه‌های مربوط به ایران با رنگ قرمز مشخص شده‌اند. البته در این جدول از نگاشتن آمارهای مربوط به 71 زمین لرزه با تلفات بیشتر از 1000 نفر به دلیل طویل شدن جدول خودداری نمودیم.

پر تلفات‌ترین زلزله های جهان از ابتدای قرن 20 میلادی با بیش از 1000 نفر کشته

ملاحضات

میزان تلفات جانی

مقیاس به ریشتر

مکان وقوع زلزله

زمان وقوع زلزله

3000هزار نفر زخمی، 1.3 میلیون نفر بی خانمان

316000

7

هائیتی

12/1/2010

700هزار نفر زخمی و یک میلیون نفر بی خانمان

242769

7.5

چین

27/7/1976

1.7 میلیون نفر بی‌خانمان شدند 14 کشور را در بر گرفت

227898

9.1

ساماترا

26/12/2004

برخی از روستاها به کلی ناپدید شدند و شهرها کاملا ویران

200000

7.8

چین

26/12/1920

694هزار خانه 80 تا 100 درصد ویران شدند

142800

7.9

ژاپن

1/9/1923

دامنه تلفات به ایران نیز کشیده شد

110000

7.3

ترکمنستان

5/10/1948

18392 نفر ناپدید، 5 میلیون بی‌خانمان، 374177نفر زخمی

87587

7.9

چین

12/5/2008

69هزار زخمی و 32335 ساختمان فقط در کشمیر ویران شد

86000

7.6

پاکستان

8/1/2005

بیش از 45 و 25 درصد مردم دو شهر بزرگ کشته شدند

72000

7.2

ایتالیا

28/12/1908

15هزار نفر زخمی و 20 هزار نفر ناپدید شدند

70000

7.9

پرو

31/5/1970

60هزار زخمی و 400 هزار نفر در سه استان بی خانمان شدند

50000

7.4

ایران (رودبار)

20/6/1990

برخی منابع آمار کشته‌شدگان را بالای 200 هزار اعلام کردند

40900

7.6

چین

22/5/1927

دامنه زلزله تا شعاع 150 کیلومتر را در بر گرفت

32700

7.8

ترکیه

26/12/1939

3هزار نفردر ماه نخست از تاثیرات زلزله جان باختند

32610

7

ایتالیا

13/1/1915

30هزار زخمی، 76هزاربی‌خانمان و 85 درصد ویرانی

31000

6.6

ایران (بم)

26/12/2003

شهر کوتا با خاک یکسان شد

30000

7.6

هندوستان

30/5/1935

یک منطقه بیش از 80 درصد ویران شد

28000

7.8

شیلی

25/1/1939

19هزار زخمی، 500هزار بی‌خانمان و 58 روستا ویران

25000

6.8

ارمنستان

7/12/1988

هزاران نفر زخمی و بی خانمان شدند

23000

7.5

گواتمالا

4/2/1976

5314زخمی،5344ناپدید،131هزار نفر بی‌خنمان شدند

20896

9

ژاپن

11/3/2011

166836زخمی،39هزار ساختمان به طور کامل ویران شد

20085

7.6

هندوستان

26/1/2001

اطلاعات تکمیلی در این خصوص منتشر نشد

20000

6.8

چین

10/5/1974

آسیب‌های اصلی متوجه دو منطقه کنگرا و دهرا بود

19000

7.5

هندوستان

4/4/1905

50هزار زخمی و 500هزار بی‌خانمان شدند

17118

7.6

ترکیه

17/8/1999

بیش از 60 درصد مناطق زلزله زده آسیب کامل دیدند

15000

5.7

موراکو

29/2/1960

بیش از 15 هزار نفر زخمی شدند

15000

7.8

ایران ( طبس)

16/9/1978

19روستا ویران، 233 روستا آسیب و 21هزار خانه ویران شد

12225

7.1

ایران (بوئن زهرا)

1/9/1962

بسیاری از روستاهای کوهستانی ویران شدند

12000

8

تاجیکستان

21/1/1907

Pasted from <http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/world_deaths.php>منبع:

پر تلفات ترین زلزله های جهان از ابتدای قرن 20 میلادی با بیش از 1000 نفر کشته (ادامه جدول)

ملاحضات

میزان تلفات جانی

مقیاس به ریشتر

مکان وقوع زلزله

زمان وقوع زلزله

گرد و غبار تا مدت‌ها آسمان شهرها را پوشانده بود

12000

7.5

تاجیکستان

10/7/1949

5 روستا به طور کامل ویران و هزاران نفر مجروح شدند

12000

7.3

ایران (دشت بیاز)

31/8/1968

دو منطقه از هند و یک منطقه از نپال به شدت آسیب دیدند

10700

8.1

مرز هند و نپال

15/1/1934

اطلاعات تکمیلی یافت نشد

10000

8

چین

10/8/1931

در فاصله 75 مایلی شهر یک میلیون نفری کن مینگ رخ داد

10000

7.5

چین

4/1/1970

30هزار نفر مجروح و برخی روستاها نابود شدند

9748

6.2

هندوستان

29/9/1993

30هزار زخمی و بیش از 100 هزار بی‌خانمان

9500

8

مکزیک

19/9/1985

یک شهر و 60 روستا به کل نابود شدند،

9300

7.5

چین

25/8/1933

12هزار نفر زخمی و هزاران نفر بی‌خانمان شدند

8000

7.4

آرژانتین

15/1/1944

بیش از 6000 نفر زخمی شدند

8000

7.9

فیلیپین

16/8/1976

60روستا کامل ویران و 130 روستا به شدت آسیب دیدند

6000

7.3

ایران

23/1/1909

76هزار خانه ویران و 7200 نفر زخمی شدند

5800

7

چین

16/3/1925

39هزار زخمی، 600هزار بی‌خانمان و 127هزار خانه ویران

5749

6.3

اندونزی

26/5/2006

36896 نفر زخمی و 20 هزار خانه ویران شدند

5502

6.9

ژاپن

16/1/1995

17هزار نفر زخمی و 97 هزار نفر تحت تاثیر قرار گرفتند

5300

6.2

پاکستان

28/2/1974

1700 نفر زخمی و 45 روستا ویران شدند

5054

7.1

ایران(فارس)

10/4/1972

4 شهر کامل ویران شدند

5050

6.8

اکوادور

5/8/1949

800میلیون دلار خسارت به شهرماناگوا وارد شد

5000

6.2

نیکاراگوئه

23/12/1972

هزاران نفر زخمی و سرما کار امدادرسانی را مشکل می‌کند

5000

7.3

مرز ایران وترکیه

24/11/1976

9هزار نفر زخمی شدند

5000

7.7

الجزایر

10/1/1980

41هزار ساختمان ویران شد

4700

6.4

منطقه اندیجون

16/12/1902

17 هزار خانه ویران شد

4000

7

مرز ترکیه

3/1/1914

75 درصد خانه‌ها ویران شدند

400

7.6

ترکیه

26/11/1943

دو شهر به صورت عمده آسیب دیدند

4000

8

پاکستان

27/11/1945

هزاران نفر آسیب دیدند

4000

6.6

مرز افغانستان

30/5/1998

بخش اعظم شهر والپریزو ویران شد

3882

8.2

شیلی

17/8/1906

88 روستا به صورت کامل ویران شد

3800

7.2

کوپهداغ ایران

1/5/1929

دهها هزار مجروح و دهها هزار روستای ویران شده و ساختمان تخریب شده

بیش از 180 هزار کشته

میانگین: 7 ریشتر

71 مکان دیگر

...

71 تاریخ دیگر

...

Pasted from <http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/world/world_deaths.php>منبع:

بایدها و نبایدهای زمین لرزه آذربایجان

در ادامه تحلیل خود و به منظور مقدمه چینی برای ورود به بحث بایدها و نبایدهای زمین لرزه آذربایجان، با در نظر گرفتن آمارهای مربوط به جدول بالا و جدول پایین-که جدول پایینی مربوط به تمامی زمین لرزه‌های ثبت شده با حداقل یک نفر تلفات در طول تاریخ برای ایران است- به مقایسه و تبیین تفاوت‌ها در میزان تلفات خواهیم پرداخت. همانطوری که از دو جدول مذکور مشخص است تا به امروز برای ایران تعداد 35 زمین لرزه با تلفات حداقل یک نفر ثبت گردیده است  مجموع کل تلفات این 35 زمین لرزه برابر 632 هزار نفر می‌باشد که از این تعداد 132 هزار نفر در طی 112 سال گذشته و بقیه در برهه زمانی قبل از این تاریخ کشته شده‌اند با در نظر گرفتن آمارهای مربوط به کل جهان یعنی همان 2.5 میلیون نفر در این برهه مورد بررسی، می‌توان گفت ایران با دارا بودن یک صدم جمعیت جهان یک هفدهم کل تلفات زمین لرزه جهان را به خود اختصاص داده است. در بررسی آمارهای جهانی عنوان نمودیم که از مجموع 970 زلزله ثبت شده با درجه شدت تقریبا یکسان، 130 زمین لرزه با تلفات بیش از 1000 نفر و 840 زمین لرزه با تلفات کمتر از 1000 نفر داشتیم در خصوص ایران این آمار تقریبا بر عکس شده است از مجموع 35 زمین لرزه 22 زمین لرزه با تلفات بالای 1000 نفر و 13 زمین لرزه با تلفات زیر 1000 نفر داریم این در حقیقت نشان می‌دهد که اغلب زمین لرزه‌ها در ایران با شدت یکسان، همواره تلفات بالای دارند یعنی متغییرهای انسانی در ایران در حال حاضر به صورت جدی مورد توجه قرار نگرفته‌اند.

برای اینکه بتوانیم  متغییرهای مورد نظر خود را بهتر توصیف نموده و تبیین نماییم تلاش خواهیم نمود تا همین متغییرها را در جریان زلزله روز 21 مرداد شهرستان‌های اهر، ورزقان و هریس-که متاسفانه با وقوع این حادثه بیش از 300 نفر از شهروندان عزیزمان جان خود را از دست دادند- مورد بررسی قرار دهیم. جدول زیر گویای تمامی زلزله‌های ثبت شده در طول تاریخ برای ایران است.  

تمامی زمین لرزه های رخ داده و ثبت شده در تاریخ ایران از1200سال پیش تا به حال

ساعت وقوع زلزله

میزان تلفات جانی

مقیاس به ریشتر

مکان وقوع

زمان وقوع

16:45

306

6.4

اهر، هریس و ورزقان

11آگوست2012

1:05

2

5.3

کهنوج

15جون2011

22:12

11

6.5

حسین آباد

20دسامبر2010

23:56

19

5.9

دامغان

27آگوست2010

11:00

7

6.1

قشم

10سپتامبر2008

1:17

70

6.1

بروجرد

31مارچ2006

10:22

13

6

قشم

27نوامبر2005

2:25

602

6.4

زرند

22فوریه2005

12:38

35

6.3

مازندران

28می2004

1:56

31000

6.6

بم

26دسامبر2003

2:58

262

6.5

قزوین

22ژوئن2002

19:40

5

6.6

گلباف

14ماچ1998

7:57

1567

7.3

بیرجند- قائن

10می1997

1100

6

اردبیل

28فوریه1997

50000

7.4

رودبار

20ژوئن1990

1500

7.3

جنوب

28جولای1981

3000

6.9

جنوب

11ژوئن1981

15000

7.8

طبس

16سپتامبر1978

5054

7.1

استان فارس

10آوریل1972

12000

7.3

دشت بیاز

31آگوست1968

16:1

20

5.1

بستان آباد

10فوریه1965

12225

7.1

بوئین زهرا

1سپتامبر1962

1130

7.1

صحنه

13دسامبر1957

1200

7.1

مازندران

2جولای 1957

970

6.5

درود

12فوریه1953

500

7.3

پاسنی

5آگوست 1947

2500

7.2

سلماس

6می1930

3800

7.4

کوپه داغ

1 می 1929

2200

5.7

تربیت حیدریه

25 می 1923

6000

7.3

بروجرد

23ژانویه1909

40000

کاشان

7ژوئن 1755

77000

تبریز

18نوامبر1727

40000

7.6

تبریز

21آگوست1042

150000

اردبیل

23مارچ 893

200000

7.9

دامغان

22دسامبر856

Pasted from <http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_earthquakes_in_Iran>منبع:




با دقت در جدول‌های بالا به راحتی می‌توان به این نکته پی برد که از نظر زلزله‌خیزی ایران در جهان و آذربایجان در ایران در نقاط حساس زلزله و تحرک صفحات زیر زمینی قرار دارند از این روی شرط اول یعنی آگاهی و اطمینان از واقع شدن در منطقه زلزله‌خیز برای هر انسان عاقلی محرز خواهد بود حصول این شرط زنگ هشداری است برای مدیران و شهروندان آن منطقه تا تمهیدات لازم را جهت مقابله با لرزش‌های احتمالی تدارک ببینند نگاهی به تاریخچه منطقه آذربایجان به خوبی گویای همین سخن است چرا که طی 1200 سال گذشته این منطقه و این شهر بیش از 4 بار با خاک یکسان شده است اما بحث بر سر این تمهیدات است یعنی آن چیزهایی که نبودشان پس از وقوع زلزله اخیر آذربایجان باعث شروع انتقادات اساسی و بجا گردید. آمادگی برای مواجهه با این پدیده طبیعی می تواند از دامنه‌دار شدن آسیب‌های احتمالی آن بکاهد البته برخی از متغییرهای تاثیر گذار در تشدید تلفات نیز خارج از کنترل و اختیار افراد است.

1) زمان وقوع حادثه

خوشبختانه زلزله اخیر در ساعتی از روز حادث گردید که به گفته کارشناسان، میزان تلفات را به چندین برابر کاهش داد چرا که در اغلب موارد وقوع زلزله در شب هنگام باعث کاهش کنترل بر محیط و در نتیجه افزایش تلفات می‌گردد شاید غلو نباشد اگر عنوان نماییم که بخش عمده تلفات زلزله بم مربوط به وقوع آن در ساعت 1 بامداد می‌شد. بنابرین از نظر زمان وقوع حادثه؛ به عنوان یک متغییر تاثیرگذار در افزایش و کاهش تلفات انسانی،  زلزله اخیر می بایست با تلفات کمی همراه می‌شد.

2) قدرت تخریب زلزله

شدت زلزله بر اساس مقیاس ریشتر در مناطقی 6.2 و در مناطقی دیگر 6.4 بود با مقایسه این عدد با اعداد مشابه در دو جدول بالا می‌توان در حالت عادی این مقیاس را از نظر قدرت تخریب‌گری متوسط در نظر گرفت البته در حال حاضر در جهان و با پیشرفت‌های صورت گرفته در تکنولوژی‌ها و ساخت و ساز، کارشناسان علوم زمین آن را مقیاسی با قدرت تخریب پایین عنوان می‌کنند.

3) دوری و نزدیکی از سطح زمین

از این حیث زمین لرزه اخیر با داشتن عمق 10 کیلومتر در نزدیکی سطح زمین رخ داد و این عاملی شد در افزایش میزان تلفات. اغلب زمین لرزه‌ها در عمق بیش از 100 کیلومتر رخ می‌دهند و نه در نزدیکی سطح زمین.

4) نوع زلزله

این عامل بستگی به چگونگی تحرک صفحات زیر زمینی دارد بر اساس نوع تحرک امکان رخ دادن چهار حالت وجود دارد که متناسب با متغییرهای دیگر به شکل خطرناک یا کم خطر در می آیند.
کنترل این سه متغییر از قدرت و اختیار انسان خارج است از این روی می‌بایست تلاش نمود تا با تقویت بقیه متغییرها از افزایش تلفات جلوگیری نمود.

5) ایجاد سازه‌های مستحکم و اصولی

به دنبال زلزله‌ای که در سال 1920 در چین رخ داد برخی از روستاها ناپدید شدند و در اغلب موارد که زلزله‌ای در جهان رخ داده است 50 الی 80 و گاها 100 درصد روستاهای حاضر در کانون و اطراف کانون زلزله تخریب شده‌اند.

بر اساس سرشماری سال 1390 و بر خلاف روند موجود در یکی دو دهه اخیر در حال حاضر بیش از30 درصد جمعیت ایران را روستا نشینان تشکیل می‌دهند و نزدیک به 70 درصد بقیه در کلان شهرها و شهرها ساکن هستند بافت جمعیتی این 30 درصد پیر و 80 درصد منازل و خانه‌های آنها دارای بافتی سنتی و غیر استاندارد است مناطق کویری ایران از این حیث بدتر از سایر نقاط هستند. بر خلاف روند فعلی کشور در تمرکز جمعیتی در شهرها، در منطقه آذربایجان و بخصوص شهرستان‌های کلیبر و اهر و ورزقان، افراد بسیار زیادی در مناطق روستای ساکن هستند به طوری که فقط در این سه شهرستان بیش از 1000 روستا وجود دارد که در زلزله اخیر بدون احتساب روستاهای کلیبر تعداد 430 روستا 50 الی 80 و بعضا 100 درصد تخریب شدند.

یکی از انتقادات اساسی وارده بر مدیران شهرسازی در همین خصوص بوده است در تمامی روستاهای آسیب دیده تنها آن دسته از خانه های که دارای بافتی نیمه سنتی و تمام سنتی بودند به طور ناقص یا کامل ویران شده‌اند با اینکه سیاست روند نوسازی منازل، مربوط به دهه‌های گذشته است اما نبود ضمانت اجرا و برنامه درست مانع از تحقق این سیاست جهانی شده است البته میزان بی توجهی ارگان‌های زیربط در کشور ما بیش از سایر کشورها به نظر می‌رسد چرا که بر اساس گزارش اخیر، 30 درصد جمعیت کشور -که روستاییان باشند- دارای منازلی با 80 درصد بافت سنتی هستند. یعنهی با گذشت دهه‌ها از زمان اعلام سیاست نوسازی و استانداردسازی هنوز 80 درصد بافت روستای کاملا سنتی است.

در خصوص زلزله اخیر نیز نگرانی اصلی و عمده همین امر است اینکه نهادهای مسئول چقدر؛ حداقل در بازسازی مناطق زلزله زده جدیت نشان خواهند داد و در نوسازی و استاندارد سازی آنها خواهند کوشید برای همه جای سوال دارد.

6) ایجاد مراکز مدیریتی برای مدیریت بحران‌ها

همواره بسیج عمومی شیوه موثری برای مقابله با بحران‌ها نیست گاها بسیج عمومی باعث ایجاد بی‌نظمی، توزیع نامناسب خدمات و تشویش و اضطراب در جامعه می‌گردد از این روی لازم است برای مقابله با بحرانهای همچون زلزله- که یکی از عناصر اصلی در کنترل آن نظم و انسجام است – مراکزی تخصصی و آماده و فعال در نظر گرفته شود در کشوری مثل ایران که دائما با خطر زلزله رودرو است وجود چنین مراکز قدرتمندی به معنای صرفه‌جویی در وقت و سرمایه و همچنین کنترل بر وضعیت و در نهایت کاهش تلفات ناشی از زلزله است در زلزله اخیر آذربایجان نبود چنین مرکز قدرتمند و کارآمدی باعث بروز نگرانی در میان اقشار مختلف جامعه گردید بطوری که آنها را به جنب جوش انداخت تا به شخصه در راستای کاهش تلفات اقدام نمایند که نتیجه آن هم بروز جو بی‌اعتمادی و بی‌نظمی در مناطق زلزله زده شد.  بنابرین شایسته است تا در راستای مدیریت صحیح بحران ناشی از وقوع زلزله، به تخصصی سازی اقدام‌های خویش بپردازیم و سرعت عمل را در این خصوص به صورت رکن رکین قرار دهیم چرا که در زلزله آنچه که مناطق و افراد زلزله زده در وهله نخست نیاز دارند سرعت عمل در عملیات نجات و امداد رسانی است یادمان باشد که هر لحظه، ممکن است فرد زیر آوار تلف شود و این یعنی اهمیت سرعت عمل در امداد رسانی. در زلزله اخیر علاوه بر بی نظمی در امداد رسانی ، آنچه که بیش از هر چیز زلزله زده‌گان را آزرده خاطر نمود کندی عملیات امداد و نجات بود.

7) ارائه آموزش‌های لازم

متاسفانه یکی از ایرادات موجود در میان مدیران مرتبط با مسائل بحران آفرین کشور، نبود ارتباط و همکاری با اغلب شهروندان بخصوص در مناطق روستای است برگزاری کلاس‌های آموزشی در تمامی سطوح و در میان تمامی شهروندان و استفاده از شیوه های نوین آموزشی در ترویج فرهنگ مرتبط با مسائل تحت نظر، می‌تواند در کاهش تلفات نقش چشم‌گیری داشته باشد بر فرض مثال شهروندان ژاپنی موظفند دوره‌های آموزشی مربوط به نجات و امدادرسانی در زلزله را بگذرانند در این کلاس‌ها به آنها آموزش داده می شود که در لحظات مختلف و در مکان‌های متفاوت چگونه باید با زلزله مواجه شوند تا کمترین آسیب متوجه آنها و اطرافیانشان گردد درعین حال به آنها یاد داده می‌شود چگونه به یک نفر که در شرایط سخت قرار دارد می‌بایست کمک نمود.

8) ممانعت از تراکم بالای جمعیتی در مناطق زلزله خیز

زلزله‌های با شدت مشابه، همواره در کشور چین تلفات انسانی بالای داشته‌اند. یعنی در مقایسه با بسیاری دیگر از کشورها، همواره به دلیل تراکم بالای جمعیتی در چین آن هم در نقاط زلزله خیز، تلفات انسانی بیشتر بوده است زلزله دهه1970 کن مینگ چین، با 1000 کشته ظرفیت تبدیل شدن به یک فاجعه عظیم بشری را داشت چرا که این زمین لرزه در نزدیکی شهری یک میلیون نفری با بافتی سنتی رخ داد.

تبریز و تهران نیز از این حیث جزو شهرهای حساس برای سکونت به حساب می‌آیند که در صورت عدم تدارک تمهیدات لازم برای مواجهه با زلزله، مستعد تلفات سنگینی هستند همانطوری که گفتیم تا به حال 4 بار شهر تبریز با تلفات بالای 50000 نفر همراه بوده است این وضعیت در خصوص تهران و شهرهای اطراف آن بیشتر می‌بایست مورد توجه قرار گیرد تنها در یکی از شهرک‌های اطراف تهران با نام نصیر آباد شهریار بیش از 40000 نفر شهروند با میانگین سنی 35 سال در خانه‌های کاملا خطرناک سکنا گزیده‌اند بیش از 75 درصد این خانه‌ها در دو روز ساخته شده‌اند(به صورت غیر قانونی) و ضخامت دیوار آنها بیش از 8 سانتی متر نیست و از نظر اسکلت بندی بسیار ضعیف هستند. دیوار حیات اغلب این خانه‌ها در برابر بادهای تند پاییزی آسیب پذیر می‌نمایند. حال با در نظر گرفتن این شرایط و واقع شدن شهر تهران بر روی یک گسل تقریبا خطرناک هر نوع زلزله‌ای با قدرت تخریب بالای 5 ریشتر، آنهم با این تراکم جمعیتی در یک شهرک، می‌تواند به فاجعه‌ای عظیم منجر گردد.

نتیجه‌گیری

زلزله اخیر آذربایجان، ما را بر آن می‌دارد تا با آگاهی مجدد نسبت به واقع شدن کشور و شهروندانمان در مناطق خطرناک زلزله‌خیز در راستای حمایت از امنیت و آرامش آنها در سیاست‌های مدیریتی خود تجدید نظر کرده و برای حفظ امنیت کشور و  نجات جان شهروندانمان در مواقع حساس و بحرانی اقدام به ایجاد ساختارهای مقتضی و ارائه آموزش‌های لازم به آنها نماییم. بسیج عمومی - اجباری مردم در زلزله اخیر نه تنها مبین احساس مسولیت و حس مشترک و نگرانی از سرنوشت شهروندان در جامعه ما است نشانگر وجود نواقصی عمده در ساختارها و مقاطع مختلف مدیریتی بخصوص مدیریت بحرانها است که می‌بایست برای رفع این نواقص اقدام نمود.

احد رضایان قیه باشی؛ دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین الملل دانشگاه تربیت مدرس تهران

ارسال به تلگرام
ارسال به دوستان
پربازدید ها
علم و فناوری