فرو ریختن بهمن از یخچال طبیعی در شمال پاکستان 
درس چهل و هشت
دشمنان پنهان اسکلت بدن؛ لیست داروهایی که موجب پوکی استخوان می شوند
عصر ایران - بسیاری از داروها که برای درمان بیماریهای مزمن تجویز میشوند، در کنار فواید درمانی، ممکن است در صورت مصرف طولانیمدت عوارض ناخواستهای بر اسکلت بدن داشته باشند. شناخت این داروها به شما و پزشکتان کمک میکند تا پیش از بروز پوکی استخوان (Osteoporosis)، اقدامات پیشگیرانه را آغاز کنید.
سلب مسئولیت: این گزارش صرفاً جهت اطلاعرسانی علمی تهیه شده است. هرگز بدون مشورت با پزشک معالج، دوز داروهای خود را تغییر ندهید یا مصرف آنها را قطع نکنید.
۱. کورتونها (گلوکوکورتیکوئیدها)؛ متهمان ردیف اول
داروهای خانواده استروئید که به کورتون معروف هستند، برای درمان آسم، آرتریت روماتوئید، لوپوس و آلرژی استفاده میشوند.
-
نمونههای رایج: پردنیزون، دگزامتازون، متیل پردنیزولون و کورتیزون.
-
میزان خطر: مصرف دوزهای ۵ میلیگرم به بالا در روز، اگر بیش از ۳ ماه ادامه یابد، خطر جدی برای کاهش تراکم استخوان محسوب میشود. این داروها باعث کاهش جذب کلسیم در روده و افزایش دفع آن از طریق کلیهها میشوند.
۲. داروهای ضد افسردگی (SSRIs)
داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین که برای درمان استرس و افسردگی تجویز میشوند، با کاهش توده استخوانی مرتبط هستند.
-
نمونههای رایج: فلوکستین (پروازاک)، سرترالین (آسنترا)، سیتالوپرام و پاروکستین.
-
نکته علمی: مطالعات نشان میدهند که گیرندههای سروتونین در سلولهای استخوانساز نیز وجود دارند و این داروها میتوانند تعادل بازسازی استخوان را برهم بزنند.
۳. داروهای معده و ضد اسید (PPIs)
یکی از یافتههای مهم در سالهای اخیر، تأثیر داروهای مهارکننده پمپ پروتون بر شکستگی استخوان است.
-
نمونههای رایج: امپرازول، پانتوپرازول و لانسوپرازول.
-
دلیل خطر: مصرف طولانیمدت این داروها اسید معده را کاهش میدهد، در حالی که معده برای جذب کلسیم به محیطی اسیدی نیاز دارد.
۴. داروهای ضد تشنج و صرع
داروهای قدیمی ضد تشنج متابولیسم ویتامین D را در کبد مختل میکنند.
-
نمونههای رایج: فنیتوئین (دیلانتین) و فنوباربیتال.
۵. هورموندرمانی و اختلالات تیروئید
-
تیروئید: مصرف دوزهای بالای لووتیروکسین (بیش از نیاز بدن) میتواند فرآیند تخریب استخوان را سرعت ببخشد.
-
سرطان و ناباروری: داروهای آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) که برای درمان سرطان پروستات در مردان یا اندومتریوز در زنان استفاده میشوند، با کاهش سطح هورمونهای جنسی، تراکم استخوان را به شدت کاهش میدهند.
جدول خلاصه داروهای کاهنده تراکم استخوان
| دسته دارویی | نمونههای شاخص | کاربرد اصلی |
| استروئیدها | پردنیزولون، دگزامتازون | روماتیسم، آسم، التهاب |
| ضد افسردگی | سرترالین، فلوکستین | افسردگی و اضطراب |
| ضد تشنج | فنیتوئین، کاربامازپین | صرع و میگرن |
| ضد اسید معده | امپرازول، پانتوپرازول | رفلاکس و زخم معده |
| داروهای دیابت | پیوگلیتازون، رزیگلیتازون | کنترل قند خون |
| ضد انعقاد | هپارین (مصرف طولانی) | پیشگیری از لخته خون |
چگونه از استخوانهای خود محافظت کنیم؟
اگر مجبور به استفاده از داروهای فوق هستید، طبق گزارش بنیاد ملی پوکی استخوان آمریکا (NOF) رعایت نکات زیر ضروری است:
-
آزمایش سنجش تراکم استخوان (DXA): انجام این تست برای بررسی وضعیت پایه استخوانها پیش از شروع درمانهای طولانیمدت.
-
مکملهای حیاتی: تامین روزانه ۱۲۰۰ میلیگرم کلسیم و مقادیر کافی ویتامین D3 (تحت نظر پزشک). ویتامین D کلید ورود کلسیم به استخوان است.
-
ورزشهای مقاومتی: تمرینات با وزنه و پیادهروی سریع، استخوانها را وادار به بازسازی و تقویت میکنند.
-
رژیم غذایی سالم: کاهش مصرف نمک و نوشابههای گازدار (که دفع کلسیم را افزایش میدهند) و پرهیز از غذاهای فرآوری شده.
