ارائه راهکاری تازه برای کاهش زمین خوردن سالمندان

به گزارش ایسنا، پیری یک دوره طبیعی زندگی است که همراه با تغییرات جسمی و عملکردی ظاهر می‌شود. با بالا رفتن سن، عضلات تحلیل می‌روند و سیستم‌های بدن برای حفظ تعادل و انجام فعالیت‌های روزمره با دشواری بیشتری روبه رو می‌شوند.

 این تغییرات معمولاً به تدریج رخ می‌دهند و افراد ممکن است تا زمانی که با مشکل جدی مواجه نشوند، متوجه روند کاهش توانایی خود نشوند. در این دوره، ضعف عضلانی، کندی حرکت و اختلال در هماهنگی بدن بیشتر دیده می‌شود و همین عوامل احتمال زمین خوردن را افزایش می‌دهد.

زمین خوردن در سالمندان می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد، چون در موارد زیادی به شکستگی استخوان و طولانی شدن دوران ناتوانی منجر می‌شود. به همین دلیل، توجه به تمرینات مناسب و قابل اجرا برای این گروه جمعیتی اهمیت زیادی دارد.

از سوی دیگر، آمارها نشان می‌دهند سهم سالمندان در جمعیت ایران رو به افزایش است و در دهه‌های آینده به حدود یک سوم خواهد رسید. این رشد جمعیت سالمندی نیاز به برنامه ریزی برای ارتقای سلامت آن‌ها را بیشتر می‌کند.

 یکی از مسائل مهم در این زمینه، حفظ تعادل بدن است که به عوامل مختلفی مانند قدرت عضلات، سرعت واکنش، هماهنگی بین اندام‌ها و کارکرد سیستم‌های حسی وابسته است. کاهش هر کدام از این توانایی‌ها، خطر سقوط و آسیب‌های ناشی از آن را بیشتر می‌کند. به همین دلیل، پژوهش‌های زیادی به بررسی روش‌های گوناگون ورزشی شامل تمرینات قدرتی، تعادلی، استقامتی و تمرین‌های حس عمقی پرداخته‌اند.

همچنین فناوری‌هایی مانند واقعیت مجازی به دلیل جذابیت و امکان شبیه‌سازی فعالیت‌های واقعی، توجه محققان را جلب کرده‌اند. این فناوری می‌تواند انجام تمرینات را برای سالمندان قابل تحمل‌تر و حتی لذت‌بخش کند.

در ادامه این تلاش‌ها، زهره سلطانیان دهکردی از گروه آسیب‌شناسی و حرکات اصلاحی پردیس بین‌المللی کیش دانشگاه تهران با همراهی همکار دانشگاهی خود و همکاری دانشگاه گیلان این پژوهش را انجام داده است. آن‌ها به صورت کاربردی بررسی کرده‌اند که یک برنامه تمرینی مبتنی بر واقعیت مجازی، در مقایسه با تمرینات سنتی، چه تاثیری بر تعادل و سرعت راه رفتن سالمندان دارد.

برای اجرای این تحقیق، ۴۰ نفر سالمند ۶۰ تا ۷۵ ساله شامل زن و مرد در دو گروه تمرینات بازی ورزش و تمرینات سنتی قرار گرفتند. برای بررسی سرعت راه رفتن، آزمونی موسوم به «۲۵ فوت» به کار رفت. برای سنجش تعادل ایستا و پویا نیز از آزمون‌های خاص مربوطه استفاده شد. علاوه بر این، پرسشنامه خودکارآمدی نیز برای سنجش میزان ترس از سقوط به کار گرفته شد. سپس داده‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزار آماری تحلیل شدند تا مشخص شود هر کدام از دو نوع تمرین چه تاثیری بر شاخص‌های حرکتی دارند.

نتایج این بررسی‌ها نشان دادند هر دو نوع تمرین باعث بهبود تعادل در آزمون‌های مختلف شدند. ایستادن روی یک پا با چشمان باز و بسته، نمره تعادل، زمان برخاستن و رفتن و هماهنگی راه رفتن تاندم در هر دو گروه به طور قابل توجهی بهتر شد. این یعنی تمرینات سنتی و تمرینات واقعیت مجازی هر دو توانستند به سالمندان کمک کنند بهتر حرکت کنند و کنترل بیشتری بر بدن خود داشته باشند. با این حال، هیچ کدام از دو روش نسبت به دیگری برتری کلی نداشتند. تنها در یک مورد، نتایج نشان داد تمرینات واقعیت مجازی اثر بیشتری داشته است.

در بخش دیگری از یافته‌ها مشخص شد که گروه کنترل که هیچ مداخله‌ای دریافت نکرده بود، هیچ بهبودی در آزمون‌ها نداشت. این نکته اهمیت تمرین را نشان می‌دهد. همچنین میزان ترس از سقوط در هر دو گروه کاهش یافت. این کاهش ترس می‌تواند به سالمندان کمک کند با اعتماد بیشتری حرکت کنند و در فعالیت‌های روزانه مشارکت بیشتری داشته باشند.

در ادامه، پژوهش اطلاعات بیشتری درباره چرایی اثرگذاری این دو نوع تمرین ارائه می‌دهد. بر این اساس، هماهنگی بین چالش فعالیت و توانایی فرد باعث می‌شود تجربه تمرین مثبت باشد و مهارت او بهتر شود. بازی ورزش‌ها به دلیل جذابیت، تنوع و تعامل بیشتر می‌توانند انگیزه فرد را بالا ببرند و او را به تکرار حرکت‌ها تشویق کنند.

این تمرین‌ها همچنین به دلیل درگیری سیستم‌های حسی و نیاز به واکنش سریع، می‌توانند باعث تقویت هماهنگی و تعادل شوند. تمرینات سنتی نیز مزیت‌های خود را دارند. این تمرین‌ها معمولاً ساده‌ترند و می‌توانند به صورت گروهی اجرا شوند. علاوه بر آن، تمرینات گام‌برداری و انتقال وزن که در تمرینات سنتی به کار می‌روند، نقش مهمی در حفظ تعادل سالمندان دارند.

این پژوهش نشان داد تمرینات سنتی و بازی ورزش هر دو در بهبود سرعت راه رفتن مؤثرند. با اینکه اثر تمرینات سنتی اندکی بیشتر بود، اما تمرینات واقعیت مجازی نیز به دلیل جذابیت و امکان اجرا در خانه گزینه خوبی برای افرادی است که رفت و آمد برایشان دشوار است. از آنجا که در دوره سالمندی هماهنگی بین عضلات و حواس کاهش پیدا می‌کند، این نوع تمرین‌ها می‌توانند نقش مهمی در بازیابی مهارت‌های حرکتی داشته باشند.

نتایج این پژوهش در «فصلنامه علوم پزشکی صدرا» منتشر شده‌اند که وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شیراز است. انتشار این مقاله نشان می‌دهد توجه به سلامت سالمندان از اولویت‌های مهم مراکز علمی کشور است.