خوابیدن با یک چشم باز؛ راز عجیب خواب تک نیمکره ای

عصر ایران - تصور کنید مجبور باشید برای رفتن به یک سفر طولانی، 10 ماه مداوم بدوید، غذا بخورید و حتی بخوابید، بدون اینکه لحظه ای بایستید. برای ما انسان ها این یک کابوس است، اما برای برخی پرندگان این یک سبک زندگی معمولی است.

پرسشی که سال ها ذهن زیست شناسان را درگیر کرده بود این بود: مگر می شود موجودی زنده باشد و نخوابد؟ پاسخ این معما در یکی از پیچیده ترین توانایی های مغزی پرندگان نهفته است.

خواب تک نیمکره ای؛ بیدار خواب آلود!

پرندگان مهاجر مثل ما به تختخواب نیاز ندارند. آن ها از قابلیتی به نام خواب تک نیمکره ای استفاده می کنند. سیستم کارکرد مغز آن ها در زمان سفر به این صورت است:

نیمکره چپ مغز به خواب می رود و چشم راست بسته می شود.

در همین حال، نیمکره راست بیدار می ماند و مراقب مسیر، باد و شکارچیان است.

پس از مدتی، جای این دو عوض می شود.

این یعنی پرنده هم زمان هم خواب است و هم بیدار! این توانایی به آن ها اجازه می دهد در سفرهای چند هزار کیلومتری روی اقیانوس ها، بدون نیاز به جزیره یا ساحل، مغز خود را بازسازی کنند.

بادخورک ها؛ موجوداتی که با زمین قهر کرده اند

اگر بخواهیم مدال طلای پرواز را بدهیم، قطعا به «بادخورک معمولی» (Common Swift) می رسد. تحقیقات دانشگاه لوند سوئد ثابت کرده که این پرنده می تواند تا 10 ماه را بدون لمس کردن زمین در هوا سپری کند. آن ها در آسمان:

غذا می خورند: حشرات معلق در هوا را شکار می کنند.

می نوشند: در حین پرواز روی سطح آب، جرعه ای برمی دارند.

جفت گیری می کنند: حتی پیچیده ترین رفتارهای زیستی شان هم در ارتفاعات رخ می دهد.

تنها زمانی که این پرنده ها را روی زمین یا صخره ها می بینید، فصل تولیدمثل و نگهداری از جوجه هاست. پاهای آن ها آن قدر کوتاه است که اگر روی زمین بیفتند، بلند شدن دوباره برایشان یک چالش بزرگ خواهد بود.

چرت های چند ثانیه ای در اوج

اما خواب عمیق (REM) چه می شود؟ تحقیقات روی «سینه بادکنک» (Frigatebird) نشان داده که این پرندگان وقتی به جریان های هوایی پایدار می رسند، برای لحظاتی (گاهی فقط 10 ثانیه) هر دو نیمکره مغزشان را خاموش می کنند. آن ها در حالت گلاید یا سر خوردن روی هوا، چرت های فوق کوتاهی می زنند که مجموع آن ها در طول شبانه روز به ندرت به یک ساعت می رسد.

جالب است بدانید این پرنده ها وقتی به مقصد می رسند و روی زمین مستقر می شوند، مانند ما که بعد از یک سفر طولانی به خواب سنگین می رویم، ساعت ها می خوابند تا کسری خواب آسمانی شان را جبران کنند.

گردآوری و ترجمه: محمد مهدی حیدرپور

اطلاعیه محدودیت ترافیکی در بزرگراه صدر و تونل نیایش

بیشتر بخوانید:

این پرندگان نادر و خاص در جهان؛ از لک‌لک نیل تا اکراس سرتاس شمالی (تصویری)

تماشاخانه

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

آمریکا و جنگ برای «ام آی سی» ؛ نتانیاهو و اورانیوم بهانه است / «زنده باد جنگ‌های ابدی»

فیلم های دیگر