تاریخ:
پزشکیان: در مقابل دشمن سرخم نخواهیم کرد 
درس چهل و یکم
چرا عمل «پیوند مغز» هنوز غیرممکن است؟
متصل کردن اعصاب بدنهای اهداکننده و گیرنده برای انجام احتمالی پیوند مغز فقط بخشی از ماجراست؛ مشکل اصلی این است که این اعصاب باید بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، چیزی که دانش پزشکی امروز هنوز از انجام آن ناتوان است.
گفته میشود که در مرکز «آلکور» در آریزونا بیش از ۱۵۰ سر انسان در محفظههای انجماد نگهداری میشوند؛ افرادی که امیدوار بودند پیشرفتهای آینده پزشکی بتواند مغزهای منجمدشان را در بدنهایی تازه دوباره زنده کند.
به گزارش فرادید؛ اما این پرسش مطرح میشود: چرا همین حالا نمیتوان این سرها را به بدنهای جدید پیوند زد؟ چرا پیوند مغز ممکن نیست؟
«پیوند بدن» نه «پیوند مغز»
دکتر مکس کروکوف، استاد جراحی مغز و اعصاب در کالج پزشکی ویسکانسین، معتقد است بهتر است چنین عملی را «پیوند بدن» بنامیم، نه پیوند مغز. او میگوید برخلاف کسی که قلب یا کبد جدید دریافت میکند، انتقال مغز به بدن فردی دیگر عملاً به معنای خلق «انسانی کاملاً جدید» است، زیرا هویت، آگاهی و شخصیت انسان در مغز او قرار دارد.
اما جدا از مسئله واژهها، او توضیح میدهد که این عمل فعلاً غیرممکن است، چون جراحان هنوز نمیتوانند ارتباط سیگنالهای عصبی را در دستگاه عصبی مرکزی برقرار کنند؛ دستگاهی که شامل مغز و نخاع میشود.
چرا اعصاب دوباره وصل نمیشوند؟
اعصاب محیطی، یعنی اعصابی که بیرون از مغز و نخاع در سراسر بدن گستردهاند، تا حدی توانایی بازسازی دارند. به همین دلیل، اگر بخشی از آنها پیوند زده شود، ممکن است در طول زمان دوباره با اعصاب اطراف ارتباط برقرار کنند.
اما در مورد مغز و نخاع وضعیت کاملاً متفاوت است. شواهد بسیار کمی وجود دارد که نشان دهد دستگاه عصبی مرکزی انسان بالغ میتواند نورونهای تازه تولید کند، و اگر هم این اتفاق رخ دهد، بسیار محدود است.
نورونها میتوانند در طول زندگی ارتباطات تازهای بسازند؛ همین فرایند اساس یادگیری و حافظه است. اما دانشمندان هنوز سازوکار دقیق این ارتباطات را به اندازهای نمیشناسند که بتوانند از آن برای پیوند مغز استفاده کنند.
حتی پیوند بخشی از مغز هم ممکن نیست
کروکوف میگوید حتی پیوند بخشی از مغز، مثلاً مخچه، فعلاً غیرممکن است. مخچه میلیونها نورون تخصصی به نام «پورکینژ» دارد و هرکدام از این سلولها هزاران اتصال عصبی با نورونهای دیگر برقرار میکنند.
او توضیح میدهد: «تعداد این ارتباطات بهطرز سرسامآوری زیاد است و بسیار فراتر از توانایی فعلی ماست». از نظر تئوری، سادهترین شکل پیوند مغز این است که مغز و بدن از طریق نخاع به هم متصل شوند، زیرا ارتباطات عصبی در نخاع نسبت به مغز سادهترند. جراحان میتوانند پوست، ماهیچهها، رگها و استخوانهای گردن را به هم وصل کنند و حتی اعصاب نخاع را در کنار هم قرار دهند، اما هنوز راهی برای واداشتن این سلولها به برقراری ارتباط واقعی وجود ندارد.
آیا تاکنون پیوند مغز یا سر انجام شده است؟
دانشمندان از اوایل قرن بیستم، با پیشرفت روشهای بخیهزدن رگهای خونی، آزمایش پیوند سر روی حیوانات را آغاز کردند. بیشتر سگها و میمونهایی که در این آزمایشها استفاده شدند، فقط چند روز زنده ماندند. پژوهشگران نمیتوانستند سیستم گردش خون پایداری ایجاد کنند یا واکنش ایمنی بدن را کنترل کنند.
در سال ۱۹۷۰، دکتر رابرت جی. وایت سر میمونها را روی بدن میمونهای دیگر پیوند زد. حیوانات پس از جراحی میتوانستند غذا را بجوند و ببلعند و آزمایشهای مغزی نشان میداد مغزشان هوشیار است، اما هیچکدام بیشتر از ۹ روز زنده نماندند.
سالها بعد، جراح ایتالیایی سرجیو کاناورو در سال ۲۰۱۳ طرح خود برای نخستین پیوند سر انسان را مطرح کرد. این ایده با انتقاد شدید دانشمندان و متخصصان اخلاق پزشکی روبهرو شد. او در سال ۲۰۱۷ اعلام کرد که نخستین پیوند سر را روی جسد انسان انجام داده است، اما بسیاری از متخصصان این ادعا را نوعی «فریب علمی» توصیف کردند.
منتقدان تأکید میکردند که علاوه بر خطر شدید پسزدگی ایمنی، مشکل اصلی همان ناتوانی در اتصال دوباره مغز به سامانه عصبی بدن جدید است.
آیا میتوان بخشی از بافت مغز را پیوند زد؟
اگرچه پیوند کامل مغز ممکن نیست، اما شاید در آینده بتوان بخشهایی از بافت آسیبدیده مغز را با استفاده از سلولهای بنیادی یا بافتهای آزمایشگاهی جایگزین کرد.
دانشمندان اکنون روی سلولهای بنیادیای کار میکنند که میتوانند به نورون تبدیل شوند. این سلولها شاید راحتتر بتوانند وارد شبکه عصبی مغز شوند و با آن ارتباط برقرار کنند.
بهطور ایدهآل، این سلولها باید از بدن خود بیمار گرفته شوند تا احتمال واکنش ایمنی کاهش یابد، اما برخی پژوهشگران از ردههای سلولی استاندارد استفاده میکنند؛ یعنی نورونهایی که از بدن یک فرد منشأ گرفتهاند، ممکن است روزی وارد مغز فرد دیگری شوند.
امیدها و خطرها
در حال حاضر، درمانهای مبتنی بر سلولهای بنیادی برای بیماریهایی مانند پارکینسون، سکته مغزی، آسیب نخاعی و صرع در آزمایشهای بالینی بررسی شدهاند، اما هنوز هیچکدام از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا برای استفاده عمومی تأیید نشدهاند.
دانشمندان همچنین از سلولهای بنیادی برای ساخت «ارگانوئیدهای مغزی» استفاده میکنند؛ ساختارهایی شبیه بافت مغز که در آزمایشگاه رشد داده میشوند. پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد ارگانوئیدهای مغزی انسانی توانستهاند بخشی از قشر آسیبدیده مغز موشها را ترمیم کنند، اما این فناوری هنوز سالها با کاربرد درمانی فاصله دارد.
پژوهشگران میگویند چالش اصلی این است که سلولهای پیوندی دقیقاً به همان نوع سلول موردنیاز تبدیل شوند و بتوانند بهدرستی وارد شبکه پیچیده ارتباطات عصبی مغز شوند، بدون آنکه باعث اختلال یا حتی ایجاد تومور شوند.
در نتیجه، مشکل پیوند مغز فقط جراحی نیست؛ مسئله اصلی این است که مغز انسان شبکهای فوقالعاده پیچیده از میلیاردها ارتباط عصبی است که علم امروز هنوز راه بازسازی کامل آن را پیدا نکرده است.
لینک کوتاه: کپی لینک
کشف مدت زمان طلایی خواب؛ اگر کمتر یا بیشتر از این مقدار بخوابید، سریعتر پیر میشوید کشف بیش از ۱۷۰۰ «پروتئین تاریک» پنهان در سلولهای انسان پهلوانهای دوران قاجار در حال تمرین در مقابل تماشاچیان (عکس) سردرد صبحگاهی را جدی بگیرید چرا عمل «پیوند مغز» هنوز غیرممکن است؟ آیا سنگ کیسه صفرا همیشه نیاز به درمان دارد؟ شادترین شهرهای جهان در سال ۲۰۲۶ بر اساس کیفیت زندگی (+ اینفوگرافیک) محققان: دوش آب سرد روزانه میتواند به چربی سوزی و کاهش وزن کمک کند نگاهی اجمالی به مسیر «فلسفۀ غرب» از قرون وسطی تا دوران مدرن نگاهی به گنجینه ایران در روسیه (+عکس) ورزش این بیماریهای خطرناک را ۱.۵ سال عقب میاندازد عکس آتلیهای دختر ارمنی در دوران قاجار کنفدراسیون فوتبال آسیا به صورت رسمی ابلاغ کرد؛ سهمیه ایران در لیگ نخبگان آسیا به ۳ تیم افزایش مییابد محسن رضایی: ترامپ خودش ضربالاجل حمله میگذارد و خودش لغو میکند / مشت آهنین ایران او را مجبور به تسلیم میکند جزییات فعال شدن سامانههای پدافندی دوشنبهشب در قشم / مقابله با ریزپرندههای دشمن