عصرایران- چرا بعضی افراد که در زندگی روزمره بسیار آرام و صبور هستند، وقتی پشت فرمان می نشینند ناگهان عصبانی می شوند؟ بوق ممتد می زنند، ناسزا می گویند، فاصله خود را با خودروی مقابل کم می کنند یا حتی وارد درگیری می شوند؟
پژوهش های جدید نشان می دهند که این تغییر رفتار معمولا حاصل یک عامل واحد نیست، بلکه ترکیبی از خشم، ناکامی، افکار پرخاشگرانه، احساس برتری نسبت به سایر رانندگان و کاهش توانایی کنترل هیجان است.
در یک مطالعه استرالیایی که در سال 2022 منتشر شد، پژوهشگران دریافتند خشم، پیش بینی کننده قدرتمندتری برای رفتار پرخاشگرانه هنگام رانندگی نسبت به برخی سبک های شناختی است. در این پژوهش، 94 درصد رانندگان نوعی پرخاشگری کلامی، 53 درصد پرخاشگری با استفاده از خودرو و 27 درصد پرخاشگری فیزیکی را گزارش کردند.
یکی از عوامل مهم، نحوه تفسیر رفتار راننده مقابل است.
اگر راننده ای جلوی ما بپیچد، ممکن است آن را یک اشتباه ساده بدانیم؛ اما اگر تصور کنیم «عمدا این کار را کرد»، احساس خشم شدیدتر می شود. ذهن ما در این شرایط رفتار طرف مقابل را نوعی بی احترامی یا تهدید تلقی می کند و احتمال واکنش تهاجمی افزایش می یابد.
ترافیک و عجله نیز این وضعیت را تشدید می کنند. وقتی احساس می کنیم راننده دیگری مانع رسیدن ما به مقصد شده، ناکامی ایجاد می شود و این ناکامی می تواند خشم را بالا ببرد.
یک پژوهش در سال 2021 روی 637 راننده اتوبوس شهری نشان داد اعتماد به نفس بیش از حد در رانندگی می تواند از طریق ایجاد افکار پرخاشگرانه، رفتار تهاجمی را افزایش دهد. این اعتماد به نفس همچنین با کاهش درک خطر ارتباط داشت.
به بیان ساده، راننده ای که خودش را بسیار ماهرتر از دیگران می داند، ممکن است اشتباه راننده مقابل را تحمل نکند و آن را نشانه بی کفایتی یا بی ملاحظگی بداند.
احساس گمنامی نیز می تواند نقش داشته باشد. داخل خودرو، ارتباط چهره به چهره با دیگران بسیار محدود است و راننده ممکن است احساس کند رفتار او پیامد اجتماعی چندانی ندارد.
اما تحقیقات جدیدتر نشان می دهند که این تنها بخشی از ماجراست. آنچه در ذهن راننده می گذرد، یعنی نحوه تفسیر اتفاق و افکاری که بعد از آن شکل می گیرند، اهمیت زیادی دارد.
یک مرور علمی در سال 2021 نیز خشم جاده ای را فرایندی چندمرحله ای توصیف کرد که در آن محرک رانندگی، افکار فرد، احساس خشم و توانایی تنظیم هیجان با یکدیگر ارتباط دارند. خشم هم لزوما همیشه به رفتار تهاجمی منجر نمی شود.
مشکل اصلی این است که راننده عصبانی تصمیم های خود را در شرایطی می گیرد که زمان واکنش بسیار کوتاه است.
یک پژوهش جدید نشان داده است که افکار انتقام جویانه و پرخاشگرانه می توانند با استفاده از خودرو برای ابراز خشم ارتباط داشته باشند و این رفتارها نیز با عملکرد ضعیف تر رانندگی و افزایش تصادف همراه بوده اند.
بنابراین اگر کسی پشت فرمان ناگهان عصبانی شد، لزوما به این معنا نیست که شخصیت واقعی او خشن است. گاهی عجله، ترافیک، احساس تهدید، ناکامی، اعتماد به نفس بیش از حد و تفسیر منفی رفتار دیگران در چند ثانیه دست به دست هم می دهند و از یک راننده آرام، راننده ای خشمگین می سازند.
شاید مهم ترین راه مقابله نیز همین باشد: قبل از اینکه رفتار راننده مقابل را شخصی تلقی کنیم، چند ثانیه صبر کنیم و به خودمان یادآوری کنیم که هدف رانندگی رسیدن به مقصد است، نه پیروز شدن در یک رقابت خیابانی.