ایران و آمریکا ؛ راه سخت و طولانی مذاکره

عصرایران- سفر رئیس جمهور ایران به نیویورک و گفت و گوی تلفنی او با همتای آمریکایی اش و نیز مذاکره نیم ساعته وزرای خارجه دو کشور ، هر چند گام بزرگ و استراتژیکی در فروکاستن از ارتفاع دیوار بی اعتمادی بود ولی آنچه مسلم است این که با دو گفت و گوی اولیه ، نمی توان رابطه به شدت آسیب دیده در ثلث قرن ترمیم کرد.

هر چند در نخستین ساعات و روزهای بعد از این رخدادهای مهم دیپلماتیک، به واسطه اهمیت خبری شان، مردم و رسانه ها در سطح وسیعی بدان پرداختند - که حق مطلب هم همین بود - ولی اکنون نوبت آن رسیده که با گذر از موج خبری آنچه گذشت ، نگاه واقع بینانه و آینده نگرانه تری در این باره داشته باشیم.

درباره رابطه با آمریکا ، دو دیدگاه ناروا وجود دارد. عده ای «گمان» یا «وانمود» می کنند که رابطه با آمریکا ، خیانت به آرمان های انقلاب است و به اقدامات ضدایرانی آمریکا از جمله نقش آفرینی در کودتای 28 مرداد و تحریم های حاضر اشاره می کنند و می گویند نباید با کسانی دست داد که "خون جوانان ما می چکد از چنگ" شان.
اینان چیزی به نام دیپلماسی و منافع ملی را به رسمیت نمی شناسند و آنچه فضای ذهنی شان را پر کرده ، شعارهایی است که روزآمد نشده اند و یا منافع شخصی و تجاری شان است، منافعی که تنها از رهگذر روابط تیره با جهان و تحریم ها ، حاصل می شود.

دیدگاه دوم درباره آمریکا این است که رابطه با آمریکا ، حلّال همه مشکلات است و اگر امروز ، مذاکرات رسمی بین دو کشور آغاز شود، فردا همه مشکلات اقتصادی ایران حل خواهد شد.

این البته سخن درست و واقع بینانه ای است که بخش مهمی از مشکلات ایران در صحنه بین المللی و مشخصاً تضییقات اقتصادی ، به دلیل کارشکنی های مکرر اندر مکرر آمریکاست و اگر این عامل مزاحم ، مدیریت ، مهار و سرانجام به همراه تبدیل شود ، بسیاری از موانع از پیش پای ایران برداشته می شود.
با این حال باید توجه داشته باشیم که ایران و آمریکا ، در آغاز راه هستند و برخلاف آن که خوش بینان می گویند ، از این پس در طول مذاکرات ، مشکلات و اختلافات ، بیشتر رخ نمایان خواهد کرد زیرا در چنین پروسه ای، هر کدام از طرفین در صدد کسب نفع بیشتری است و می کوشد اهرم های فشارش را برای نیل به این منظور ، البته به صورتی نرم و دیپلماتیک ، به کار گیرد.

مذاکرات ایران و آمریکا ، پر از فراز و نشیب خواهد بود و ای بسا ، گاه نتیجه یک دور از مذاکرات ، حتی افزایش تنش دیپلماتیک و بالا رفتن قیمت ارز را در پی داشته باشد و در دور بعد مذاکره ، اوضاع بهبود یابد. به بیان دیگر ، مذاکره با آمریکا ، یک نمودار خطی با شیب صعودی یکنواخت نیست بلکه پر از فراز و نشیب خواهد بود و در آن میان ، این هنر دیپلماسی خواهد بود که منافع کشورمان را تأمین کند.

نکته جالب توجه این است که برخی از مخالفان رابطه با آمریکا ، از هم اکنون منتظرند که بعد از مذاکره و حتی رابطه با آمریکا، مشکل اقتصادی وجود داشته باشد و بعد ، در بوق و کرنا کنند که "دیدید می گفتیم رابطه با آمریکا فایده ای ندارد؟" ؛ چند روز قبل از یکی از نویسندگان این جریان سیاسی در یادداشتی نوشت: "دیگر کسی نمی‌تواند بگوید ندیدن کدخدا علت اصلی مشکل است، حالا روبه‌روی آن که کدخدایش می‌خواندند نشسته‌اند؛ تماس تلفنی و جلسه حضوری هم برقرار است، اگر حل نشد، حق داریم نتیجه بگیریم مشکل جای دیگری است؟"

این مغالطه ، ریشه در همان انتظار حداکثری از مذاکره و رابطه با آمریکا دارد و با استعانت از چنان دیدگاه نادرستی، شکل گرفته است.

از این رو، باید واقع بین بود بدین گونه که اصل مذاکره و رابطه با آمریکا را به عنوان یک رفتار متمدنانه ، تنش زا و در راستای منافع ملی در دستور کار قرار داد و در همان حال، انتظار نداشت که رابطه با آمریکا ، همه مشکلات را حل کند، همان طور که سایر کشورهای دارای رابطه با آمریکا نیز مشکلات خاص خودشان را دارند. در عین حال ، این نکته نیز باید مد نظر باشد که رابطه با آمریکا ، می تواند به کاستن از فشارها و بهبود وضع نسبی ایران بینجامد و از این منظر ، در مجموع به نفع مان است.

در این باره ، البته به موضوع تحریم ها نیز باید توجه داشت که به این سادگی ها ، قابل رفع نیستند. هم اکنون ایران با دو نوع تحریم مواجه است: یکی تحریم های شورای امنیت و دیگری تحریم های یکجانبه غرب.
مذاکرات ایران و آمریکا می تواند به تحریم های غرب ، با سرعت خوبی پایان دهد ولی رفع تحریم های شورای امنیت ، منوط به توافق همه اعضای این شوراست و باید علاوه بر آمریکا و متحدان اروپایی اش(انگلیس و فرانسه)، رضایت دو کشور روسیه و چین را هم به دست آورد. تحریم های شورای امنیت علیه عراق که در پی حمله به کویت در 1991 وضع شده بود ، همین چند ماه قبل رفع شد و این در حالی است که 10 سال از سقوط صدام می گذرد. این مثال، نشان می دهد که رفع تحریم های شورای امنیت ، چه فرایند پیچیده و زمان بری دارد و کسی که این قطعنامه های تحریم ایران را "کاغذپاره" می خواند ، قطعاً اشتباه می کرد و یا خود را به آن راه زده بود!

مخلص کلام آن که باید از مذاکره و رابطه در چارچوب منافع ملی استقبال کرد ولی در همان حال ، فارغ از خوش بینی مطلق و شتابزدگی، واقع گرا بود.

*سردبیر عصرایران