۱۸ بهمن ۱۴۰۱
به روز شده در: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ - ۱۲:۳۶
فیلم بیشتر »»
کد خبر ۴۵۲۱۳۹
تعداد نظرات: ۲۲ نظر
تاریخ انتشار: ۱۲:۵۳ - ۳۰-۱۱-۱۳۹۴
کد ۴۵۲۱۳۹
انتشار: ۱۲:۵۳ - ۳۰-۱۱-۱۳۹۴
درباره حسنین هیکل و پتروس غالی
مهرداد خدیر
عصر ایران- مصر، طی 24 ساعت دو شخصیت برجسته و بین المللی خود را از دست داد.

  روز سه شنبه «پتروس غالی» ششمین دبیر کل سازمان ملل متحد درگذشت و فردای آن - چهارشنبه 28 بهمن 1394 - نیز محمد حسنین هیکل یکی از مشهورترین روزنامه نگاران قرن بیستم که 16 سال هم در قرن بیست ویکم زیست چشم از جهان فروبست.

  او مشاور جمال عبدالناصر و وزیر اطلاع رسانی و حتی در یک دوره کوتاه، وزیر خارجه هم بود اما همه او را با عنوان سردبیر پیشین روزنامه «الاهرام» می‌شناختند و خود نیز عنوان «روزنامه نگار» را بیش از مناصبی که دیگران بدو می بخشیدند یا می گرفتند دوست می‌داشت.

  درباره پتروس غالی البته می‌توان گفت اگر قرار باشد محبوبیت 8 دبیر کل سازمان ملل با هم مقایسه شود شاید او در ردیف آخر یا ما قبل آخر قرار گیرد.

   جالب این که مخالفت ایالات متحده با تمدید دوره دبیرکلی او در زمان ریاست جمهوری بیل کلینتون سبب نشد رادیکال های ایرانی سیمای یک چهره ضد آمریکایی را از او ترسیم کنند و به ستایش وی بپردازند.

مرگ در دو سوی رود نیل

  هر چند در سیاست رسمی ایران از هر که مغضوب آمریکا باشد چهره مثبتی ترسیم می شود اما این قاعده استثناهایی هم دارد و گاه ایران و آمریکا دست کم به لحاظ شکلی در یک صف قرار می گیرند: همچون مخالفت هر دو با صدام حسین  در یک مقطع و ماجرای صرب ها.

  با این که در سال 1996 ، ده عضو شورای امنیت با محوریت سه کشور آفریقایی (مصر، گینه بیسائوو بوتسوانا) در قطعنامه ای از دور دوم دبیرکلی پتروس غالی تا سال 2001 حمایت کردند اما آمریکا قطعنامه را وتو کرد تا برای اولین بار یک دبیر کل سازمان ملل تک دوره ای شود.

  هر چند وتو به تمدید دوره یک دبیر کل سابقه داشت زیرا قبل تر وهنگامی که کورت والدهایم دبیر کل اتریشی اسب خود را برای سومین دوره زین کرده بود نیز چین وتو کرد. پتروس غالی اما نخستین دبیر کل یک دوره ای شد و جای خود را به کوفی عنان داد.

                      پتروس غالی از سال 1991 تا 1996 دبیر کل سازمان ملل بود اما با مخالفت امریکا دوباره دبیر کل نشد
                     
مرگ در دو سوی رود نیل

  او با نام کامل «پتروس پتروس غالی» و در عربی «بطرس غالی» زاده و بالیده   یک خانواده قبطی (مسیحی ارتدوکس) مصری در پایتخت باستانی آن بود و در همین شهر به استادی دانشگاه قاهره در رشته های حقوق و روابط بین الملل رسید.

  پتروس غالی در سال 1991 در حالی دبیر کل سازمان ملل شد که با فروپاشی اتحاد شوروری تصورغالب این بود که جهان به سوی آرامش و کاهش تنش پیش می رود و کار دشواری در پیش رو ندارد اما به عکس دهه 90 آمیخته از نسل کشی های بی سابقه ای شد و بیش از همه صرب ها دست به کشتار بوسنیایی ها زدند.

  دست آخر آمریکا و ناتو به مواضع صرب ها حمله کردند و به بحران در منطقه   بالکان پایان دادند در حالی که اروپا تنها نظاره گر کشتن آدم ها در قلمرو خود بود و پتروس غالی هم به حمله به صرب ها رضایت نداده بود.

  کلینتون ابتدا انتظار داشت حمله با تایید کامل سازمان ملل صورت پذیرد و بعد که مماشات پتروس غالی را دید خود دست به کار شد و دیگر منتظر نماند.

 موضع ایران هم علیه صرب ها بود و به این خاطر مخالفت آمریکا با تمدید دبیرکلی پتروس غالی سندی بر ضد امپریالیست بودن او به حساب نیامد و مشخصا کیهان در ستایش پتروس مقاله ای ننوشت.

  غالی یک بار در سال 1977 و بار دیگر بین سال های 1978 تا 1979 (قبل وبعد از پیروزی انقلاب ایران) وزیر امور خارجه مصرهم شده بود و شاید مهم ترین دلیل بی علاقگی جمهوری اسلامی به او نیز به جز بی عملی در مقابل نسل کشی این بود که در توافق کمپ دیوید – مذاکرات صلح مصر و اسراییل در اقامتگاه تفریحی رییس جمهوری آمریکا- نقش مهمی ایفا کرد.

                    محمد حسنین هیکل 17 سال سردبیر رزونامه الاهرام بود و تا پایان عمر یک روزنامه نگار باقی ماند
                     

مرگ در دو سوی رود نیل

  شخصیت بین المللی درگذشته دیگر مصر چنان که آمد محمد حسنین هیکل است. او که هم با شاه دیدار کرده بود و هم با امام خمینی.

  درست 64 سال قبل و در دوران نخست وزیری دکتر محمد مصدق به ایران آمد و با شاه که در آن زمان 32 ساله بود ملاقات کرد و پس از آن کتاب «ایران بر فراز آتش‌فشان» را نوشت.

24   سال بعد هم باز به ایران آمد و برای دومین بار با شاه ملاقات و گفت و گو کرد. منتها این بار شاه به یک دیکتاتور کامل بدل شده بود که از حمایت غرب و پول فراوان نفت هم برخوردار بود. دکتر مصدق نیز هشت سال قبل در حصر خانگی درگذشته بود و شاه با سرکوب مخالفان داخلی و غفلت از پتانسیل نیروهای مذهبی دیگر چندان احساس خطر نمی کرد.

  از این رو قبل از آن که روزنامه نگار کهنه کار مصری مجال یابد دست بر روی مهم‌ترین نقطه ضعف شاه نزد نیروهای آزادی‌خواه – وضعیت حقوق بشر و یکه سالاری در حکومت داری- بگذارد شاه بر روی نقطه ضعف مصری‌ها و خصوصا ناصری ها نزد ایرانیان دست گذاشت و گفت: « هر آنچه را پرسیدی جواب خواهم داد اما قبل از آن می خواهم چیزی را بپرسم که شاید از نظر تو فرعی باشد اما برای من مهم است. دو بار گفتی خلیج. این خلیج اما آیا اسم ندارد؟ بگذار من از تو بپرسم آیا در مدرسه یاد گرفتی که این خلیج چه نامی دارد؟»

  هیکل، بلند خندید. کاری که در حضور شاه ایران مرسوم نبود اما اعتماد به نفس فراوان و لحن صمیمانه شاه چنین جرأتی به او داده بود. آن گاه پاسخ داد: « منظورتان را متوجه شدم. گفتید در مدرسه. بله. در سال های دور ،خیلی دور در مدرسه آن را با این اسم یاد می گرفتیم: خلیج فارس».

  شاه اما گفت:« نه در سال های خیلی دور. تا همین اواخر آن را خلیج فارس می نامیدید. من خودم یک بار از رادیو شنیدم که عبدالناصر در سخنرانی یی می گفت جنبش های قومی عربی از خلیج فارس تا اقیانوس اطلس را در بر‌گرفته و چند بار نام خلیج فارس را آورد. خودم شنیدم. چه شد که ناگهان تصمیم گرفتید که تاریخ را تغییر دهید. نه تنها تاریخ که طبیعت را هم تغییر دهید؟! چرا؟»

  هیکل این مصاحبه را در کنار گفت و گوهای خود با نهرو، آندروپوف، خوان کارلوس، مونتگمری، راکفلر و اینشتین در کتابی با عنوان « دیداری دوباره با تاریخ » آورده که به پارسی هم برگردانده شده است.

  فارغ از قضیه نام «خلیج فارس» که طبعا به کام ما شیرین نمی نشیند و بر سر آن با هیچ کس شوخی نداریم، محمد حسنین هیکل را می توان در ردیف روزنامه نگارانی قرار داد که وزارت را هم تجربه کردند یا از وسوسه آن نگذشتند.

  در ایران محمد تقی بهار و دکتر حسین فاطمی از چهره های شاخص نویسندگی و روزنامه ‌نگاری بودند که به وزارت فرهنگ و خارجه رسیدند اما باز نویسنده و روزنامه نگار باقی ماندند.

  آندره مالرو در فرانسه و مولانا ابوالکلام آزاد در هند از مثال های شاخص و دیگر این عرصه اند.

  درباره دیدگاه های اعتقادی با همه نوسان ها، هیکل را نمی توان یک سوسیالیست کامل لقب داد اما گرایش های او به چپ هر از گاهی بروز پیدا می کرد.

  درباره آخرین موضع گیری های سیاسی و در پیرانه سر، او از ابتدا به «بهار عربی» خوش بین نبود و می گفت تنها نهادهای متشکل که در غیاب دولت مبارک قادر به نقش آفرینی در مصر خواهند بود اخوان المسلمین و ارتش اند و پیش بینی او هم درست درآمد و پس از یک دوره حکومت محمد مُرسی نوبت به ژنرال سیسی رسید.

  در تاریخ انقلاب 57 نیز چند جا با نام او رو به رو می شویم. مثلا همان گونه که «میشل فوکو»ی فرانسوی در رواج شایعه کشته شدن چهار هزار نفر در 17 شهریور 1357 موثر بود - حال آن که اسناد بعدی نشان داد شمار شهدا نزدیک به 90 نفر بوده - یکی از کسانی که سبب شد در رسانه های بین المللی بحث ثروت شاه درگیرد نیز هیکل بود که رقم خارج شده توسط شاه را 5 تا 20 میلیارد دلار اعلام کرد و نوشت: «شاه چهار چمدان با خود خارج کرده  که هر یک حاوی جواهرات یا اسناد باارزش است.»

  سال ها گذشت تا رضا پهلوی در تلویزیون صدای آمریکا و در مقابل کامبیز حسینی مدعی شود که آن اعداد و ارقام درست نیست و از 61 میلیون دلار فراتر نمی رود. هر چند که مجری ادامه نداد و مثلا نپرسید که شامل دارایی های غیر منقول و املاک هم می شود یا نه.

  با قدری تسامح، نسبت هیکل به ناصر را می توان مانند فاطمی به مصدق دانست. بر پایه  این شباهت که هر دو روزنامه نگار و طرفدار ملی کردن ( در ایران نفت و در مصر کانال سوئز) بودند و هر دو به وزارت دولت مرادشان هم رسیدند و البته با این تفاوت که فاطمی اعدام شد و تنها یک سال پس از دولت مصدق را دید ولی هیکل ده ها سال پس از ناصر در مصر زندگی کرد و نزدیک به سه برابر عمر فاطمی زیست و ازدنیا لذت برد. 

  شمار روزنامه نگارانی که آوازه شان از مرزهای موسسه و کشور خودشان فراتر می رود و به عنوان روزنامه نگارانی در سطح جهانی شناخته می شوند فراوان نیست و محمد حسنین هیکل را در کنار اوریانا فالاچی ایتالیایی می توان در زمره نخستین کسان دانست.

  در روزگار ما فرید زکریا هم مثال مناسبی است و شاید اگر کریستین امان پور برای شبکه های مستقل تری کار می کرد او نیز.

  برای این که بدانیم روزنامه نگاری ایران تا چه اندازه از دنیا جدا افتاده و شمار روزنامه نگاران با تجربه چقدر کاستی گرفته نگاهی به رسانه ها در این دو سه روز کافی است که کمتر نوشته ای از مواجهه یک روزنامه نگار ایرانی با محمد حسنین هیکل و نقل خاطره ای دیدیم.

   چرا که اکثریت بدنه کنونی مطبوعات و رسانه های ایران جای نوادگان او به حساب می آیند و قطع رابطه طولانی دو کشور روابط فرهنگی را نیز گسست تا جایی که وقتی خبر برگزاری مراسم تشییع جنازه هیکل از مقابل مسجد امام حسین‌ع در قاهره منتشر شد برخی شگفت زده پرسیدند: مگر قاهره هم مسجد امام حسین دارد و به درستی ما هم نمی دانیم واقعا مسجدی به این نام هم دارند یا منظور همان حرم « راس الحسین » است که در ترجمه به عمد یا به سهو به «مسجد» برگردانده شده است؟


  چرا که دوستداران تشیع در مصر و مصریان شافعی مذهب بر این باورند که سر امام حسین‌ع در قاهره و پیکرشان در کربلا مدفون است و راس الحسین‌ع در واقع قلب معنوی قاهره است . حرمی که کل قاهره عصر فاطمیان گرداگرد همین حرم بنا شده است.

   هیکل را در میانه گفتار به حسین فاطمی ماننده کردیم و در پایان به راس الحسینع و فاطمیون رسیدیم...

 
ارسال به دوستان
انتشار یافته: ۲۲
در انتظار بررسی: ۲۱
غیر قابل انتشار: ۰
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۰۵ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
5
79
تشکر , اطلاعات خوبی بود.
ناشناس
United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
۱۴:۱۵ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
25
41
جناب آقای خدیر .با درود و سپاس از شما نویسنده عزیز این مقاله خوب .نتیجه ای که از مقاله حضرتعالی می گیرم ، ظهور دو چهره مطرح بین المللی از میان ملت مصر است .پتروس غالی که بسمت دبیرکلی سازمان ملل رسید و حسنین هیکل یک نویسنده و روزنامه نگار جهانی بود .من ایرانی غبطه خوردم به ملت بزرگ مصر که چنین شخصیت هایی را به جهان تحویل داد [...] در تاریخ ایران ، شخصیتهای بزرگی از متن فرهنگ و تمدن ایران برخاسته و پیام شان جهانی بوده است مثل کوروش در منشور جهانی حقوق بشر ، داریوش بزرگ در کشورداری ، آیین مهرو انسان دوستی ایران ، فردوسی و حافظ و .. - [...]
پاسخ ها
ناشناس
| Canada |
۱۹:۰۵ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
ما، راویان قصه های رفته از یادیم
علی
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۲۸ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
4
49
مفید و آموزنده.ممنون جناب خدیر
فتانه
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۵۳ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
6
55
چه استادانه و ماهرانه می نویسه این نویسنده. چه خوب موضوعات رو به هم ربط داده و ایران رو هم وسط موضوعی که به نظر نمی رسه می تونه ربطی به ایران داشته باشه مطرح می کنه. پر از اطلاعات سیاسی و تاریخی و حتا مذهبیه. واقعن که استادانه نوشته
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۴:۵۴ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
5
60
آفرین.
این جمله که (در دوران مدرسه خلیج را چه میخواندید... ) را احمدی نژاد یک بار در دیدار با امیر پیشین قطر گفت. احتمالا از شاه اقتباس کرده .. شاید
ali
Iran (Islamic Republic of)
۱۵:۰۴ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
5
55
بسیار عالی ، در میان روزمرگی تیترهای زرد ، مطلب شما فراملیتی ، اجتماعی و خواندنی بود.
پاسخ ها
حامد
| Iraq |
۱۳:۴۸ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
بعد از چند وقت یه مطلب بی غرض با قلمی شیوا
ناشناس
Germany
۱۷:۰۶ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
37
7
لعنت بر هیکل که به تحریف تاریخ پرداخت و پان عربیسم را به جهان ارائه کرد
امیر
Iran (Islamic Republic of)
۱۸:۳۳ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
2
3
اشتباه کوچکی در نوشته زیبای آقای خدیر روی داده:
فاطمی 12 سال قبل از مصدق اعدام شد و درست است اگر بگوییم که تنها یک سال پس از صدرات مصدق را دید
عصر ایران دولت دکتر مصدق در سال 32 سقوط کرد و دکتر فاطمی در سال 33 اعدام شد. پس یک سال بعد از مصدق. روایت شما از این نظر درست است که دکتر مصدق سال 45 درگذشت 12 سال بعد از اعدام دکتر فاطمی. اما منظور مقاله سقوط مصدق است نه فوت او
مانا
Iran (Islamic Republic of)
۱۹:۲۱ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
4
18
مقاله ارزشمندی بود با نثری شیوا و اطلاعات خوب.
پدرم همیشه هیکل را می ستود با این مقاله بیشتر او را شناختم سپاس.
سلام
Iran (Islamic Republic of)
۱۹:۳۰ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
3
17
ماشاالله به قلم زیبا وآموزنده شما آقای خدیر
ناشناس
Germany
۲۰:۲۰ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
1
32
روزنامه های ایران درگیر فحش و افترا و خاله زنک بازی با همدیگرند چون اکثرشان از روزتامه نگاران حرفه ای خالی هستند
محمدرضا شعبانعلی
Iran (Islamic Republic of)
۲۲:۰۸ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
3
23
واقعا ممنون.
در کنار محتوای خبری گزارش شما؛ نحوه ی نگاه و تحلیل شما همیشه آموزنده است.
سمیه
Iran (Islamic Republic of)
۲۲:۱۵ - ۱۳۹۴/۱۱/۳۰
0
13
سبک داستانی گزارش و تحلیل شما در این مقاله انقدر شیوا و دلنشین هست که دوست دارم این مقاله رو بارها بخونم.
ممنونم از شمت
ناشناس
Egypt
۰۰:۰۴ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
2
12
با تشکر
بله منظور مسجد راس الحسین است. در کنار مکان و بقعه راس الحسین مسجد هم قرار دارد که به مسجد راس الحسین نیز معروف است. جالب اینحاست که هیکل باصطلاح شبه سوسیالیست وصیت میکند که مراسم تشییع وی از مسجد راس الحسین قاهره باشد.شاید که همین اخیر الذکر بفریادش در دیدار اخر برسد.
روحش شاد مرد ایران دوستی بود که برای تمدن بزرگ ایران احترام زیادی قائل بود.
علی سامی
Iran (Islamic Republic of)
۰۰:۲۹ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
6
4
ضمن تشکر از سایت وزین عصر ایران و به عنوان خواننده همیشگی مقالات جناب خدیر که قلم زیبا,روان و خیال انگیزانه ایشان باعث ثبت اتفاقات تاریخی در ذهن خواننده میشود در این مورد احتمال میدهم جناب خدیر اشتباه نموده اند. خاطره اصرار شاه به اعتراف گیری از مصاحبه کننده برای گفتن کلمه خلیج فارس مربوط به خبرنگار معروف امریکایی مایک والاس که سال پیش درگذشت میباشد نه روزنامه نگار مصری حسنین هیکل که کلیپ این مصاحبه در سایت یوتوب بارگذاری شده است.رفتار به قول جناب خدیر صمیمانه شاه وخنده بلند مایک والاس که نشان از روحیه آسانگیری شاه با غربیان که البته بعدها توسط منتقدان شاه به خودباختگی در مقابل امریکاییها تعبیر می شد در کلیپ کاملا مشخص است.مگر اینکه چنین تذکری توسط شاه در مصاحبه با هیکل نیز داده شده باشد.
عصر ایران ممنون از شما. اما همان گونه که در پایان یادآور شده اید در مصاحبه با هیکل هم این اتفاق افتاده و تکرار یک رفتار یا پاسخ در چند گفت و گو امری ممکن و محتمل است.
محمد
Turkey
۰۱:۳۲ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
1
8
ممنون از نویسنده مقاله....به امید روزیکه شرایط روزنامه نگاران ایرانی طوری باشد که از ایران هم روزنامه نگارانی در سطح بین المللی داشته باشیم
امین
Australia
۰۸:۱۱ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
2
7
ممنون. لذت بردیم.
امید
Iran (Islamic Republic of)
۱۰:۲۱ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
0
6
آفرین آقای خدیر خوب نوشتی
مصطفی
Iran (Islamic Republic of)
۱۱:۳۳ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
0
2
در شهر قاهره حدود 24 ضریح و حرم منتسب به اهل بیت علیهم السلام وجود دارد که مهمترین آنها ضریح و حرم رأس الحسین ع و ضریح و حرم حضرت زینب ع و ضریح و حرم سیده نفیسه ع میباشد که در جوار این حرمها مساجد بسیار بزرگی احداث شده و مسجد الحسین از بزرگترین مساجد قاهره است
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۳:۳۸ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۱
0
3
نام هیکل را قدیمها از پدرم می شنیدم ولی حالا با این مقاله ی زیبا یاد پدرم افتادم خداوند هر دو را رحمت کند
وبگردی