باز هم تأخير در پيچيده‌ترين پروژه تاريخ بشر

تابناک ـ فعاليت شتاب‌دهنده هادروني بزرگ (ال.اچ.سي.) وابسته به مرکز سازمان اروپايي پژوهش‌هاي هسته‌اي موسوم به «سي.اي.آر.ان.» و يا «سرن»، بار ديگر شش هفته تأخير افتاد.

مرکز سرن اعلام کرد: برابر با برنامه زماني جديد، کار تعمير اين شتاب دهنده و نصب سيستم‌هاي امنيتي و مراقبتي بهتر تا پايان سپتامبر تمام خواهد شد و 20 ميليون يورو هزينه در برخواهد داشت.
آزمايش‌هاي قوي‌ترين شتاب دهنده جهان «ال.اچ.سي.» که عظيم‌ترين آزمايش‌هاي فيزيک و فيزيک ذرات در تاريخ بشر به شمار مي‌رود، دهم سپتامبر سال گذشته (2008) در ژنو آغاز شد، اما چند روز بعد به علت نقص فني اين شتاب‌دهنده، متوقف گرديد.
 
داغ شدن بيش از حد مغناطيس‌هاي (آهن ربا) قوي اين شتاب‌دهنده و نشت مقدار زيادي هليوم که براي سردکردن مغناطيس‌ها نياز است، از دلايل اين نقص فني است. مغناطيس‌ها قرار است ذرات پروتون تزريق شده به اين شتاب‌دهنده را در يک مدار خاص تحت کنترل داشته باشند.
مدار الکتريکي «ال.اچ.سي.» که ظاهرا داراي نقص فني است، باعث يک واکنش زنجيره‌اي در تمام اين شتاب دهنده شد و خسارات زيادي به آن وارد نمود.

هدف آزمايش‌هاي اين شتاب دهنده 27 کيلومتري، پاسخ به سوالات بزرگ فيزيک از طريق اصابت و برخورد پروتون‌ها با يکديگر با سرعتي نزديك به سرعت نور است.

اين شتاب دهنده که در منطقه مرزي فرانسه و سوئيس حدود 100 متر زير زمين قرار دارد، نتيجه کار دسته جمعي و تيمي هزاران پژوهشگر و دانشمند از سراسر جهان است.
طراحي و ساخت قطعات مهم يابنده‌هاي قوي و تحقق هريک از چهار آزمايش اين شتاب دهنده شامل «اطلس»، «آليس»، «سي.ام.اس.» و «ال.اچ.سي.بي.»، به عهده چندين دانشگاه و موسسه علمي بوده است.

شتاب دهنده «ال.اچ.سي.» بيش از 7 هزار تن وزن داشته و به عنوان دوربيني براي تصويربرداري و ثبت ذرات بنيادي به شمار مي‌رود و قوي‌ترين شتاب دهنده ذرات در تاريخ بشر است.
طراحي و ساخت اين شتاب دهنده با يک هزينه 3 ميليارد يورويي، 20 سال طول کشيد و فيزيکدانان معتقدند که پيچيده‌ترين پروژه در تاريخ بشر است.

با اين شتاب دهنده مي‌توان به عمق ميکروهستي و گيتي و ذرات نظر کرد و به جهان سابق و مهبانگ و پيدايش جهان نزديک‌تر شد. بيش از 10 هزار پژوهشگر و دانشمند قرار است در سال‌هاي آينده با اين شتاب دهنده آزمايش‌هاي خود را انجام دهند.

1232 مغناطيس‌هاي (آهن ربا) 15 متري، نگهداري ذرات روي محور شتاب دهنده را به عهده دارند. اين مغناطيس‌ها بايد تا منفي 271 درجه سانتيگراد خنک شوند تا بتوانند فعاليت ذراتي را محقق کنند که با سرعتي نزديك به سرعت نور بر روي محور شتاب دهنده در حرکت هستند.
اين ذرات، ميلياردها پروتون يعني هسته اتم‌هاي هيدروژن هستند و در ابعاد بسته کبريت، بسته بندي شده‌اند. نيمي از اين بسته‌ها در جهت حرکت عقربه ساعت و نيمي نيز در جهت عکس در حرکت هستند و اين ابرهاي پروتوني در برخي از نقاط با تمام قدرت با يکديگر اصابت مي‌کنند.

بر پايه برنامه فيزيکدانان، نخستين آزمايش‌هاي اصابت و برخورد ذرات در اين شتاب دهنده قرار است پايان اکتبر سال جاري انجام گيرد و پس از يک توقف کوتاه براي سرويس آن در پايان سال جاري، اين آزمايش‌ها تا پاييز سال 2010 ميلادي ادامه داشته باشد تا اطلاعات کافي براي اولين تجزيه و تحليل‌ها جمع آوري گردد.

ترجمه: مرتضي جواديان
منبع: سايت مرکز سرن