۰۴ مهر ۱۴۰۱
به روز شده در: ۰۴ مهر ۱۴۰۱ - ۱۶:۴۸
فیلم بیشتر »»

ببینید | رفتار‌های عجیب نخست‌وزیر یونان در مقابل مکرون

ببینید| پیشگیری از سکته قلبی با رعایت این چند نکته

کد خبر ۸۴۳۷۶۷
تاریخ انتشار: ۰۰:۴۳ - ۰۵-۰۴-۱۴۰۱
کد ۸۴۳۷۶۷
انتشار: ۰۰:۴۳ - ۰۵-۰۴-۱۴۰۱
واژه‌‌خانۀ عصر ایران
«بوروکراسی»؛ کاهش عیار دموکراتیک دولت
اونوره دو بالزاک، رمان‌نویس نامدار فرانسه در قرن نوزدهم، گفته است: «بوروکراسی ماشین غول‌پیکری است که کوتوله‌ها با آن کار می‌کنند.»

عصر ایران - بوروکراسی (Bureaucracy) در لفظ یعنی "فرمانروایی مقامات رسمی" ولی در زبان روزانه معمولاً واژه‌ای تحقیرآمیز به معنای مدیریت یکنواخت و بیهوده، تشریفات وقت‌گیر و ناکارآمد و به طور خلاصه "کاغذبازی" است.

در عرصۀ سیاست، بوروکراسی به دستگاه مدیریت دولت دلالت دارد. یعنی به انبوه کارمندان و مقامات عمومی‌ای که مسؤول اجرای وظایف حکومت‌اند.

برخی به پیروی از ماکس وبر، جامعه‌شناس آلمانی قرون نوزدهم و بیستم، بوروکراسی را شکل متمایزی از سازمان می‌دانند که نه تنها در دولت بلکه در همۀ عرصه‌های جامعۀ مدرن وجود دارد اما دولت مهم‌ترین عرصۀ رشد و تجلی آن است.

بوروکراسی عملا معانی گوناگونی پیدا کرده است. فرمانروایی مقامات غیرانتخابی، دستگاه مدیریت حکومتی، و الگوی عقلانی از سازمان، برخی از این معانی‌اند. سازماندهی مطلق و مدیریت حرفه‌ای مبتنی بر مقررات، جزو ویژگی‌های مورد اجماع بوروکراسی‌اند.

رشد بوروکراسی در چند سدۀ اخیر، این نقد را از سوی برخی از متفکران سیاسی مطرح کرده که بوروکراسی به علت فقدان شفافیت و پاسخگویی، عیار دموکراتیک دولت را کاهش می‌دهد. این معنا بیشتر در علم سیاست و از سوی متفکران لیبرال مطرح شده است که دغدغه‌شان حفظ دموکراسی در قالب "حکومت نمایندگی" است.

«بوروکراسی»؛ ماشین غول‌پیکر مقامات نامنتخب

اما در جامعه‌شناسی، گونه‌ای خاصی از سازمان و در حکم نظامی از مدیریت و نه نظام حکومت قلمداد می‌شود. به این معنا، بوروکراسی را نه تنها در دولت‌های دموکراتیک و اقتدارگرا، بلکه در شرکت‌های بازرگانی، اتحادیه‌های کارگری، احزاب سیاسی و مانند آن‌ها نیز می‌توان دید.

مهم‌ترین نظریه‌پرداز بوروکراسی، ماکس وبر است که معتقد بود بوروکراسی "نمونۀ آرمانی" فرمانروایی بر پایۀ نظام مقررات عقلانی، در مقابل "نمونه‌های" سنتی و کاریزماتیک است.

مهم‌ترین اصول سازمان بوروکراتیک از نظر وبر به شرح زیرند:

  • بخش‌های قضایی ثابت و رسمی‌اند و با قوانین و مقررات سازمان یافته‌اند.
  • سلسله‌مراتب کاملاً سازمان‌یافته‌ای وجود دارد که تضمین می‌کند در زنجیرۀ فرماندهی مراتب پایین‌تر زیر نظارت مراتب خاص بالاترند.
  • کسب‌وکار بر پایۀ اسناد مکتوب و نظام بایگانی مدیریت می‌شود.
  • اقتدار مقامات اقتداری غیرشخصی است و به طور کامل از مقامی که دارند ناشی می‌شود، نه از موقعیت شخصی‌شان.
  • قواعد بوروکراتیک آن قدر دقیق‌اند که عرصۀ دخالت شخصی را به حداقل می‌رسانند.
  • استخدام و پیشرفت در بوروکراسی بر پایۀ ضابطه‌های حرفه‌ای، مانند آموزش، کارشناسی و صلاحیت اداری است.

«بوروکراسی»؛ ماشین غول‌پیکر مقامات نامنتخب

ویژگی اصلی بوروکراسی از نظر وبر، عقلانیت آن است؛ زیرا بوروکراتیک شدن نشان‌دهندۀ پیشرفت ابزار قابل اعتماد و پیش‌بینی‌پذیر است و از همه مهم‌تر، کارآمدی سازمان اجتماعی را نشان می‌دهد.

وبر گسترش بوروکراسی نه تنها نتیجۀ برتری تکنیکی آن بر شکل‌های دیگر مدیریت، بلکه پیامد پیشرفت چشمگیر اقتصادی و سیاسی و فرهنگی می‌داند.  از نظر او، بورکراتیزاسیون با پیدایش اقتصاد سرمایه‌داری، بویژه با فشار زیادتر برای کارایی اقتصادی و پیدایش واحدهای تجاری بزرگ، پیوندی تنگاتنگ داشت.

تحول دولت مدرن و گسترش مسئولیت‌هایش به عرصه‌های اجتماعی و اقتصادی نیز به رشد بوروکراسی‌های حکومتی قدرتمند انجامید. به نظر وبر، فشارهای دموکراتیزاسیون موجب رشد بوروکراسی شد؛ فشارهایی که سنت و امتیازات اشرافی را ضعیف کرد و آزادی و شایسته‌سالاری را به جای آن‌ها نشاند.

وبر معتقد بود که فرایند "عقلانی کردن" موجب می‌شود که همۀ جوامع صنعتی، چه سرمایه‌داری چه کمونیستی، با پذیرفتن شکل‌های بوروکراتیک مدیریت به طور روزافزونی همانند یکدیگر شوند. مطابق این برداشت بر همۀ جوامع صنعتی، گذشته از تفاوت‌های ایدئولوژیکشان، طبقۀ مدیران، تکنوکرات‌ها و مقامات دولتی (به معنای مقامات اکثرا غیرانتخابی) حکومت می‌کنند که قدرتشان از مهارت‌های تکنیکی و مدیریتی آن‌ها برآمده است.

«بوروکراسی»؛ کاهش عیار دموکراتیک دولت

با این حال وبر معتقد بود گسترش بوروکراسی در کشورهای کمونیستی، موجب می‌شود که دیکتاتوری پرولتاریا به "دیکتاتوری مقامات رسمی" تبدیل شود اما در کشورهای لیبرال‌دموکراتیک، با استفاده از راه‌های لیبرالی مثل رقابت انتخاباتی و پراکندگی نهادی می‌توان در برابر دیکتاتوری مقامات رسمی (غیرمنتخب) ایستادگی کرد.

اونوره دو بالزاک، رمان‌نویس نامدار فرانسه در قرن نوزدهم، گفته است: «بوروکراسی ماشین غول‌پیکری است که کوتوله‌ها با آن کار می‌کنند.»    

ارسال به دوستان
کارچر
ببینید | رئیس قوه قضائیه: دشمن در ماجرای اخیر آدرس غلط گرفته و توهم زده است ببینید| قدرت آرواره کفتار تحقیق درباره تابلو نقاشی‌های مشکوک در موزه مادرید سید احمد خاتمی: این انقلاب به دست صاحب اصلیش سپرده خواهد شد اتریش: پنجره فرصت برای توافق وین تقریبا بسته شده است فوت ۸ بیمار مبتلا به کرونا در کشور رئیس پارلمان عراق استعفا کرد اعلام نتایج نهایی آزمون کاردانی به کارشناسی ببینید| کشت گیاه روی آب در هلند ببینید | تیراندازی مرگبار به مدرسه‌ روسی / ۵ کودک در میان جان‌باختگان دریاچه ارومیه در یک قدمی مرگ / ۹۰ درصد دریاچه بطور کامل خشک شده اینترنت ماهواره‌ای استارلینک چگونه کار می‌کند؟ فرماندار شیراز: در ناآرامی های اخیر بنرها و سطل زباله ها را از سر راه جمع کرده بودیم/ از شب اول بلافاصله مترو را تعطیل کردیم؛ زیرا می‌توانست مخفیگاه "آشوبگران" شود/ با وجود کم بودن نا آرامی ها، دو "شهید" دادیم هنرمندان در مراسم خاکسپاری امین تارخ (عکس) دانشمندان در کمال ناباوری از هیچ، ماده ساختند! / راهی به درک خلق جهان از هیچ
وب گردی
وبگردی