منافع ملي و حاکميت ملي

فرصت مصاحبه و گفت‎وگو با دکتر عبدا... عبدا... اين روزها براي کمتر رسانه‎اي ميسر مي‎شود اما با وجود اين، دوستان هفته‎نامه پنجره در کابل، موفق شدند مصاحبه‎اي را با رقيب اصلي حامد کرزي در اين دور از انتخابات رياست‎جمهوري ترتيب دهند.

در صحنه سياسي افغانستان، دکتر عبدا... يکي از مهم‎ترين چهره‎هاي جهادي و رهبران ائتلاف جبهه ملي محسوب مي‎شود. عبدا... فعاليت سياسي خود را از دهه 1360 و در اوج اشغال افغانستان توسط شوروي با پيوستن به حزب جمعيت اسلامي (شاخه اخوان‎المسلمين در افغانستان) آغاز کرد.

در سال‎هاي پس از خروج ارتش سرخ و قدرت‎گيري طالبان در دولت برهان‎الدين رباني، سمت‎هاي مهمي را عهده‎دار بود. بعد از حمله آمريکا به افغانستان مدتي در کابينه حامد کرزي به‎عنوان وزير خارجه فعاليت کرد و بعد از آن به يکي از منتقدان برجسته کرزي تبديل شد. چندي قبل با آغاز دومين دوره انتخابات رياست‎جمهوري افغانستان، رهبران جبهه ملي کانديداتوري او را براي تصدي اين مقام اعلام کردند و به‎عنوان رقيب اصلي حامد کرزي مطرح شد. خودداري دکترعبدا... از پذيرش نتايج اوليه انتخابات و انصراف از شرکت در مرحله دوم انتخابات باعث شد که عبدا... بيش از پيش به چهره‎اي منتقد تبديل شود. بررسي مسايل انتخابات رياست‎جمهوري اخير افغانستان، آينده جريان تغيير طلب و ظهور مجدد نيروهاي طالبان، از مهم‎ترين موضوعاتي بود که در گفت‎وگوي پنجره با عبدا... مطرح شد.

جناب آقاي دکتر عبدا... از اين که وقت‎تان را در اختيار ما قرار داديد، سپاس‎گزاريم. اجازه بدهيد بدون مقدمه بحث را آغاز كنيم. آقاي عبدا... چندي قبل افغانستان، دومين دوره انتخابات رياست‎جمهوري تاريخ خود را برگزار کرد. انتخاباتي که شما به‎عنوان يکي از دو کانديداي اصلي در آن حضور داشتيد و آراي زيادي به دست آورديد. در کل، اين دوره از انتخابات رياست‎جمهوري را چگونه ارزيابي مي‎كنيد؟

در افغانستان هم با همه مشكلاتي که دارد، تصميم‎گيري از طريق انتخابات و از طريق راي مردم صورت مي‎گيرد. اين يك قدم مثبت تلقي مي‎‎شود، اما در عين حال دو نكته اساسي در انتخابات رياست‎جمهوري وجود داشت: اول دست زدن حكومت به استفاده از امكانات دولتي به نفع يك كانديدا و عدم استقلال کميسيون مستقل انتخابات و حمايت اين كميسيون از كانديداي خاص که باعث شد تا يك تقلب گسترده صورت گيرد و خوش‎بختانه كميسيون سمعي شكايات، توانست جلو بخشي از تقلب را بگيرد و انتخابات به دور دوم كشيده شود.
اوضاع امنيتي هم يكي از مشكلات فراروي انتخابات را تشكيل مي‎‎داد اما مسئله تقلب، از آن جدي تر بود. از آن‎جايي كه در دور دوم هم شرايط براي تقلب فراهم شده بود، ما مباحث مختصري را مطرح كرديم كه اگر انجام مي‎‎شد، مي‎‎توانست بسياري از مشكلات انتخابات را برطرف كند اما مباحث مطروحه مورد قبول كميسيون واقع نشد. لذا من تصميم گرفتم در انتخابات شركت نكنم. مردم افغانستان بسيار به انتخابات اميدوار بودند اما تقلب باعث مايوس شدن آن‎ها شد.
 بررسي تقلب تا اندازه‎اي براي مردم اميدوار كننده بود اما نتايجي كه از سوي كميسيون انتخابات اعلام شد، جنبه قانوني نداشت.

جناب آقاي عبدا... با توجه به تحولات پيش‎آمده و درخواست آقاي كرزي از شما در مراسم تحليف رياست جمهوري به‎عنوان همكاري در ساختار آينده كشور، شما چه تصميمي داريد؟
آيا در كابينه آقاي كرزي اشتراك خواهيد كرد يا به تعبير برخي روزنامه‎هاي کابل در راس يك اپوزيسيون قوي در مقابل ايشان قرار خواهيد گرفت؟

وقتي مسئله مملكت و مردم مطرح است، ضرورتي ندارد كه همه در حكومت نقش داشته باشند و داشتن يك اپوزيسيون كه اهداف مردم را دنبال كند و صداي مردم را به‎گوش ديگران برساند هم جزو ساختار دموكراسي است. از آن‎جايي كه من يك برنامه‎اي را آغاز كردم که مورد استقبال مردم قرار گرفته است، لذا براي من دنبال كردن آن از طريق ايجاد يك اپوزيسيون كه براي تغيير و اصلاح جامعه و كشور باشد اهميت بسزايي دارد.

برخي جرايد کابل، اين روزها از يک جبهه يا حزب سياسي که قرار است توسط شما تاسيس شود صحبت مي‎کنند. شما از يک اپوزيسيون سخن گفتيد. برخي بر اين باورند که اپوزيسيون، حزب و جبهه شما با توجه به شرايط فعلي، چندان اثرگذار نخواهد بود و اگر هم شکل بگيرد، دولت نفوذ بالايي در آن خواهد داشت و بيشتر يک جريان نمايشي خواهد بود تا يک حرکت سياسي منسجم. همان‎گونه که بسياري از مسايل در افغانستان جنبه نمايشي دارد...

نه انتخابات ما فرمايشي بود و نه موقف و موقعيت ما و اگر مسئله آن‎طور بود كه شما مي‎‎گوييد، مي‎‎توانستيم بدون شركت در انتخابات، در حكومت نقش داشته باشيم. هدف من دنبال كردن برنامه‎هايم و در راس آن، تغيير و اميد بوده و مبارزات انتخاباتي ما در نفس انتخابات با همه تجربيات تلخ آن، نقش بسيار اساسي داشته است. ما مبارزات انتخاباتي بسيار متفاوتي داشتيم و مردم افغانستان با شور و شوق حمايت كرده و آن را دنبال كردند. من فكر مي‎‎كنم ايجاد يك همچون فضايي در افغانستان، يك قدم بزرگ براي نهادينه شدن دموكراسي در اين كشور بود. طرح بحث تقلب هم به خاطر مخالفت با يك كانديدا و يا يك مسئله شخصي نبود. بلكه دفاعي بود از حق مردم. بنابراين ما در اين موضع باقي مانديم.
شرايط افغانستان با بسياري از كشورهاي دنيا فرق مي‎‎كند اما همان‎طور كه گفتم، مبارزات انتخاباتي ما جدي بود. لذا دنبال كردن اهداف ما از طريق يك اپوزيسيون نيز بسيار جدي خواهد بود.

در پاسخ به اتهام برخي رسانه‎ها که جريان شما را به حمايت از برخي کشورهاي خارجي متهم مي‎‎کنند، چه حرفي داريد؟

خوشبختي در اين است كه هدف ما موضع‎گيري ما روشن بوده. من در طول زندگي در صف تامين منافع مردم افغانستان حضور داشتم، در زمان جهاد و تجاوز نيروهاي شوروي، در برابر تجاوز القاعده و طالبان و هميشه در بين مردم بودم و در بين مردم باقي ماندم. از اين تهمت‎ها اجتناب نيست، وقتي نمي‎توانند تصور كنند كه يك دولت با آن همه امكانات و ائتلاف‎ها و معامله‎ها، چطور نتوانست برنده انتخابات شود، مسلم است که بهانه‎ها و اتهاماتي را جست‎وجو كنند. اما آن‎چه كه واضح است، اتكاي من به خداوند و به حمايت و پشتيباني مردم است.

مهم‎ترين هدف جريان شما چه خواهد بود؟

 طبعا منافع ملي و حاكميت ملي مهم‎ترين مسئله در نزد ماست و تعهد ما بر آن و برنامه‎هاي ماست. به خاطر اين‎كه در مبارزات انتخاباتي خود، روي همكاري و حمايت مردم - اعم از مادي و معنوي - توانستيم نتايج انتخابات را به دور دوم بكشيم. بنابراين در اپوزيسيون هم مردم را حمايت و خواسته‎هاي ايشان را دنبال خواهيم كرد.
بعضي از مسايلي كه از طرف كشورهاي دنيا مطرح مي‎‎شود، باعث تشويش‎هاي مردم افغانستان است و لازم مي‎دانم درباره‎اش صحبت شود: ايجاد اداره سالم، مبارزه با فساد اداري، حاكميت قانون، عدالت و انكشاف متوازن خدمات براي مردم و رعايت حقوق مردم، خواسته‎هاي مردم افغانستان است و براي اين خواسته‎ها بايد يك صداي قوي باشد و اين صدا را در ظرفيت شخصي و در ظرفيت يك تشكل اپوزيسيون از طريق پارلمان افغانستان و از طريق امكاناتي كه در اختيار ما باشد، دنبال خواهيم كرد.

ساختار و تشكيلات اپوزيسيون شما چگونه خواهد بود و برنامه‎هاي شما در كوتاه‎مدت و دراز‎مدت چيست؟

درباره تشكل و نحوه ساختار اپوزيسيون، در حال بحث و مشورت هستيم. اما دو برنامه تغيير و اميد، راس كل اهداف ما در اين تشكيلات خواهد بود. اهداف ما و خصوصا برنامه تغيير و اميد، چيزي نيست كه در يك روز انجام شود. وقتي ما تعديل نظام را در افغانستان مي‎‎خواهيم، كار يك‎روزه و يك‎شبه نيست بلكه تعديل آن بايد از طريق قانون اساسي صورت گيرد. من مدتي در چند سال گذشته، فقط كار حكومتي كردم. قبل از آن، در حركت‎هاي سياسي فعال بودم و با تشكيل نظام سياسي جديد کشور بعد از كنفرانس بن، در لباس وزير خارجه افغانستان عمل كردم تا در سياست‎هاي داخلي نقش داشته باشم و مدتي هم در «بنياد شهيد احمد شاه مسعود» فعاليت كردم تا اين‎که وارد عرصه انتخابات شدم كه ناشي از تغيير طلبي بود. اگرچه شروع اين عرصه با مبارزات انتخاباتي همراه بود اما پايانش با اعلام نتايج انتخابات نيست.

آقاي عبدا...! سواي از مسايل فوق، در سال‎هاي اخير شاهد احيا و ظهور مجدد نيروهاي طالبان در افغانستان هستيم. شرايط به گونه‎اي است که روز به روز به جغرافياي ناامني‎ها در افغانستان افزوده مي‎‎شود. در وضعيت کنوني، آن‎ها حداقل بيشتر از پنجاه درصد کشور را در اختيار دارند. به‎نظر شما مهم‎ترين علل و عوامل ظهور طالبان را در چه مسايلي بايد جست‎وجو کرد؟

يك قسمت آن ناشي از ضعف خود حكومت بود كه نتوانست در تأمين امنيت كشور و خواست‎هاي مردم موثر و مفيد واقع شود. قسمت دوم آن، نقش كشور همسايه پاكستان بود كه تا مدت زيادي در تقويت و تجهيز دوباره طالبان تأثير داشتند. يك قسمت ديگر آن هم مربوط مي‎‎شود به اشتباهاتي که از ناحيه نيروهاي بين‎المللي ‎صورت گرفته است. در عين‎حال، تباني طالبان با گروه‎هاي تروريستي و منابعي كه آن‎ها را كمك مي‎‎كردند، باعث شد طالبان مجددا در صحنه افغانستان فعال شود. اما به‎طور كلي و خلاصه، وقتي كه فاصله بين مردم و دولت زياد شد، از طالبان استفاده كرده و خلاء بين دولت و مردم را با آن پر كردند و اوضاع به شکل کنوني در آمد.

آقاي عبدا... يکي از مسايلي را که در يکي دو سال اخير، نيروهاي خارجي، دولت مرکزي افغانستان و... در دستور کار قرار داده‎اند، طرح مذاکره با طالبان است و در اين راستا مذاکراتي در عربستان ميان هيئت‎هايي از سوي دولت مرکزي و گروه‎هاي طالبان برگزار شد. اساسا چقدر مي‎‎توان به اين طرح اميدوار بود؟ آيا مذاکره با طالبان به‎معناي مشروعيت بخشيدن به آن‎ها نيست؟

من فكر مي‎‎كنم در قدم اول چيزي كه ضرورت دارد، يك بحث در سطح ملي و در ارتباط با مصالحه ملي است. مسئله مذاكره با طالبان تنها مربوط به حكومت نيست بلكه مربوط به همه مردم افغانستان مي‎‎شود و همه مردم افغانستان بايد در جريان مذاكرات و تفاهمات با طالبان، قرار داشته باشند. ما بايد تعريف درستي از مصالحه ملي ارايه کنيم و مشخص کنيم چه قدم‎هايي بايد برداشته شود. در قدم دوم، ابتكارات صلح با طالبان است كه بايد اين ابتكارات افغاني باشد اما با حمايت كشورهاي دوست. يعني در ابتكار، خود افغان‎ها پيش‎قدم باشند و از حمايت كشورهاي دوست هم استفاده شود.
در قدم سوم فكر مي‎‎كنم اين كار بيشتر در سطح محلي امکان‎پذير است. چرا که طالبان در شرايط فعلي، جنبه محلي دارد تا اين‎كه يک حرکت مجموعه‎اي و سرتاسري.
به‎صورت كلي، من بر اين عقيده نيستم كه طالبان مايل و معتقد به صلح شده باشد. آن‎ها هنوز هم فكر مي‎‎كنند كه مشكلات را از طريق جنگ حل کنند. وقتي كه فكر طالبان اين باشد، بايد از يك طرف مقابله نظامي صورت بگيرد و از طرف ديگر هم دروازه‎اي باز شود تا كساني كه نمي‎خواهند از خشونت كار بگيرند، از جنگ دست كشيده و به برنامه صلح بپيوندند. در کل در ظهور مجدد طالبان، مسايل منطقه‎اي و بين‎المللي هم نقش دارند اما هر كاري - چه مذاكره و چه صلح - صورت گيرد، بايد با در نظر داشتن قانون اساسي افغانستان صورت گرفته و شفاف باشد و مردم در جريان آن قرار داشته باشند و با يك ديد روشن به آينده نگاه كنند.

جداي از طرح مذاکره با طالبان، استراتژي‎هاي ديگري همچون افزايش نيروهاي خارجي، عمليات نظامي در پاکستان به منظور نابودي گروه‎هاي بنيادگرا و عقبه‎هاي طالبان، مسلح‎سازي قبايل پشتون و... نيز در دستور کار قرار گرفت. نظر و ديدگاه جناب عالي پيرامون کارايي و کارآمدي اين استراتژي‎ها چيست؟ آيا مي‎‎توان با اتکا به طرح‎ها و استراتژي‎هاي چهارگانه فوق، طالبان را در موقعيت ضعف و افول قرار داد؟

در اين مورد بخشي که مربوط به پاكستان است، به ايالات متحده آمريكا و پاكستان باز‎مي‎‎گردد. اما به‎صورت كلي، قطع حمايت‎هاي خارجي از طالبان، يك مسئله بسيار اساسي را تشكيل مي‎‎دهند که بدون آن مبارزه با طالبان بي‎فايده است. در مورد اضافه كردن نيروهاي خارجي، مشخص شدن اين نکته ضروري است كه اضافه كردن نيروها بايد در شرايطي صورت گيرد كه راه کاهش دادن اين نيروها هم واضح باشد. در کل، اضافه كردن نيروها نمي‎تواند يگانه راه‎حل باشد؛ هر چند براي امروز يك ضرورت است ولي راه‎هاي ديگري هم در كنار آن هست. مثل مشي مصالحه ملي كه قبلا ذكر كردم، رسيدگي به خود مردم و از بين بردن فاصله بين مردم و حكومت از طريق تقويت نهادهاي ملي افغانستان و ساير تدابيري كه لازم است صورت گيرد. مسلح‎سازي قبايل هم بايد با دقت زيادي بررسي شود. چراکه مشکلات زيادي امکان بروز دارند.

منبع: پنجره