اندیشه

«آنچه مرا نکشد، قوی‌ترم می‌کند» صرفاً دعوت به تحمل رنج نیست؛ نیچه از ما می‌خواهد حتی دشواری‌ها و تجربه‌های تلخ زندگی را به‌عنوان بخشی ضروری از شدن و رشد انسان در آغوش بگیریم.

افلاطون تنش همیشگی درون انسان را میان سه ساحت «شهوانی، غیرتمند و عقلانی» آشکار می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان این سه را در خدمت عقلانیت با یکدیگر هماهنگ کرد.

به نظر فوکو، قدرت را نباید فقط با زور، زندان یا اسلحه تعریف کرد. قدرت یعنی توانایی شکل دادن به رفتار انسان‌ها. هرجا کسی بتواند تعیین کند چه چیزی طبیعی است و چه چیزی غیرطبیعی، چه کسی سالم است و چه کسی بیمار، چه رفتاری پذیرفته و چه رفتاری طرد می‌شود، قدرت حضور دارد؛ حتی اگر هیچ پلیسی در کار نباشد.

شاید بزرگ‌ترین میراث یورگن هابرماس همین باشد که دموکراسی را نه صرفاً نظامی برای انتخاب حاکمان، بلکه شیوه‌ای برای زندگی مشترک می‌دانست. از نگاه او، آزادی فقط حق سخن گفتن نیست؛ آزادی، آمادگی برای شنیدن نیز هست. جامعه‌ای که شهروندانش دیگر حاضر نباشند به سخنان یکدیگر گوش دهند، دیر یا زود صندوق‌های رأی را نیز به میدان جنگ تبدیل خواهد کرد.

یکی از مهم‌ترین مفاهیم اندیشه دو توکویل «جامعه مدنی» است. دو توکویل در سفر به آمریکا متوجه شد که مردم برای حل مشکلات خود دائماً انجمن، اتحادیه، خیریه، باشگاه، گروه‌های محلی و سازمان‌های داوطلبانه تشکیل می‌دهند. به نظر او، این انجمن‌ها فقط برای انجام کارهای خیریه یا فرهنگی به وجود نمی‌آیند؛ بلکه «مدرسۀ آزادی» هستند.

یکی از مشهورترین و جنجالی‌ترین دیدگاه‌های نوزیک درباره مالیات است. او استدلال می‌کند که اگر دولت بخشی از درآمد افراد را بدون رضایت آنان برای تحقق اهداف اجتماعی بردارد، در واقع بخشی از حاصل کار آن افراد را به اجبار تصاحب کرده است. از نظر او مالیات اجباری بر درآمد، از برخی جهات به کار اجباری شباهت دارد؛ زیرا فرد مجبور می‌شود بخشی از زمان و تلاش خود را نه برای خودش، بلکه برای دیگران صرف کند.

در جهانی که شکاف‌های اقتصادی هر روز عمیق‌تر می‌شود و اختلاف‌های سیاسی رو به افزایش است، شاید هنوز هیچ پرسشی به اندازه پرسش جان رالز ضروری نباشد: اگر نمی‌دانستیم فردا در کدام جایگاه اجتماعی خواهیم بود، چه نوع جامعه‌ای را عادلانه می‌دانستیم؟

از نظر پوپر «تردید» حالتی به مراتب دموکراتیک‌تر از «یقین» است؛ چراکه تردید باب مشورت را باز می‌کند. کسی که به درستیِ نظراتش یقین دارد، خودش را بی‌نیاز از مشاوره و اظهارنظر دیگران می‌داند. اما تردید باعث می‌شود اولا معتقد باشیم به «دیگران» نیاز داریم، ثانیا آزادی اظهارنظر و نقادی را نیز برای دیگران به رسمیت بشناسیم. 

پروتاگوراس رویکرد تازه‌ای به فلسفه معرفی کرد، اما در عین حال جنجال‌های فراوانی نیز به وجود آورد. اهمیت او تنها به دلیل نظریات فلسفی‌اش نیست، بلکه به این دلیل است که مسیر اندیشه یونانی را تغییر داد و توجه فلسفه را از جهان هستی به انسان معطوف کرد.

همه ما تصور می‌کنیم اگر شادتر باشیم، پول بیشتری داشته باشیم یا به موفقیت برسیم، زندگی خوبی خواهیم داشت. اما ارسطو بیش از ۲۳۰۰ سال پیش دیدگاه متفاوتی ارائه کرد؛ دیدگاهی که امروز هم شگفت‌آور و کاربردی است.

او در اوج شهرت و اعتبار علمی قرار داشت، اما همه چیز را پشت سر گذاشت تا آرامشی را بیابد که در دانش و قدرت پیدا نمی‌کرد.

جهل به‌عدم دانش یا آگاهی اطلاق می‌شود. جاهل، می‌داند که نمی‌داند یا جهل مرکب دارد. چگونه دچار جهل مرکب نشویم؟

ایده‌ مبدعانه شانتال  «موف» این است که امر سیاسی پدیده‌‌ای حول رقابت است. ما با دشمن طرف نیستیم بلکه با «رقیب» طرف هستیم که یک «دیگریِ» جذب‌ناشدنی است ضمن آنکه قرار نیست رقابت به حذف رقیب منجر شود.

دهان‌های خندان و چهره‌هایی که لبخند می‌زنند در سراسر آثار آلبر کامو حضوری پررنگ دارند. با وجود فراوانی این تصویر و شیوه‌های پیچیده و جذابی که کامو از آن بهره می‌گیرد، پژوهشگران اندکی به بررسی این جنبه از تصویرپردازی او پرداخته‌اند. برای کامو، دهان انسان (به‌ویژه دهانی که لبخند می‌زند یا می‌خندد) تنها یک جزئیات ظاهری نیست، بلکه به موتیفی عمیق برای اندیشیدن به مهم‌ترین دغدغه فلسفی او، یعنی «امر پوچ»، تبدیل می‌شود.

سال‌ها تجربه جنگ به من آموخته که خون مردان را گاه می‌توان پشت سر گذاشت، اما خون کودکان راه خود را پیدا می‌کند.

فلسفه ذهن به پرسش‌هایی می‌پردازد که برای همه ما آشنا و جذاب‌اند: آگاهی چیست؟ افکار و احساسات ما چگونه با بدنمان ارتباط پیدا می‌کنند؟ آیا ممکن است روزی یک ماشین بتواند فکر کند یا احساس داشته باشد؟

بسیاری از گفته‌های فیلسوفان یونانی، تنها در چند کلمه، پرسش‌هایی بسیار بزرگ درباره واقعیت، شناخت، اخلاق، آزادی و معنای زندگی مطرح می‌کنند.

در این کتاب، نویسنده کوشش می‌کند ما را به اندیشیدن درباره واقعیت‌ها وادارد تا نگاه خودمان را تغیر دهیم. زیرا بسیاری از ناآرامی‌ها و نارضایتی‌هایِ ما به خاطرِ نگرشِ خودِ ماست.

آناکسیمنس، مردی از شهر پرجنب‌وجوش ملتوس در سواحل غربی آناتولی، به اطراف خود نگاه کرد و گفت: «همه این‌ها را می‌بینید؟ زمین، دریا، آتش، شما و من؟ همه از هوا ساخته شده‌اند.» به همین سادگی. البته موضوع کمی پیچیده‌تر از این بود.

اندیشیدن درباره مرگ و معنای زندگی و رابطه این دو، پیوسته همراه انسان بوده و از آغاز خلقت بشر تاکنون وجود داشته است. در طول تاریخ ادبیات کشورمان چه کسی را بهتر از مولانا می‌توان یافت که درباره مرگ و زندگی سخن گفته باشد؟