مؤثرترین راه‌های کاهش انتقال کووید ۱۹

به گزارش ایسنا، بیماری کووید ۱۹ که ناشی از ویروس کرونای SARS-CoV-۲ است، از اواخر سال ۲۰۱۹ به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و به یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های سلامت عمومی در دهه‌های اخیر تبدیل شد. این بیماری تنها سلامت افراد را تهدید نکرد، بلکه نظام‌های درمانی، اقتصاد جهانی و شیوه زندگی مردم را نیز به‌طور جدی تحت تأثیر قرار داد.

افزایش ناگهانی بیماران، فشار زیادی بر بیمارستان‌ها به‌ویژه بخش‌های مراقبت ویژه وارد کرد و نیاز به تجهیزات پیشرفته مانند دستگاه‌های تهویه مکانیکی را افزایش داد. هم‌زمان، محدودیت‌های اجتماعی، تعطیلی مدارس و کسب‌وکارها و کاهش سفرها پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده‌ای به همراه داشت.

با توجه به شیوه انتقال ویروس کرونا از طریق قطرات تنفسی، تماس نزدیک و در برخی شرایط از راه هوا، پیشگیری از انتقال آن به یکی از مهم‌ترین چالش‌ها تبدیل شد. از همان ماه‌های ابتدایی همه‌گیری، راهکارهایی مانند شست‌وشوی دست‌ها، استفاده از ماسک، فاصله‌گذاری فیزیکی و قرنطینه پیشنهاد و اجرا شدند.

با این حال، درباره میزان اثربخشی هر یک از این روش‌ها، به‌ویژه استفاده از انواع مختلف ماسک و تجهیزات حفاظت فردی، اختلاف‌نظرهایی وجود داشت. برخی مطالعات نتایج بسیار مثبتی گزارش کردند و برخی دیگر تأثیر این اقدامات را محدود یا نامشخص دانستند. همین تفاوت نتایج، ضرورت انجام پژوهش‌هایی را نشان داد که بتوانند شواهد موجود را به‌صورت جامع و قابل اتکا جمع‌بندی کنند.

در همین راستا، گروهی از پژوهشگران ایرانی به سرپرستی شادی اسدزندی از مرکز تحقیقات مدیریت و اقتصاد سلامت پژوهشکده مدیریت سلامت دانشگاه علوم پزشکی ایران، با همکاری پژوهشگرانی از دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه علوم پزشکی آجا، مطالعه‌ای را انجام دادند.

روش انجام این پژوهش، مروری بود؛ به این معنا که پژوهشگران به‌جای بررسی مستقیم مطالعات اولیه، مرورهای نظام‌مند منتشرشده را تحلیل کردند. برای این کار، جست‌وجوی گسترده‌ای در پایگاه‌های معتبر علمی انجام شد و پس از ارزیابی عنوان و چکیده مقالات و سنجش کیفیت آن‌ها با ابزارهای استاندارد، داده‌های مربوط به مطالعات واجد شرایط استخراج و تحلیل شدند.

بر اساس یافته‌های این بررسی، بخش عمده این مطالعات بر نقش ماسک در پیشگیری از انتقال کووید ۱۹ تمرکز داشتند و شواهد قابل‌توجهی درباره اثر محافظتی آن ارائه کردند. در مقابل، درباره فاصله‌گذاری اجتماعی به‌عنوان یک اقدام مستقل، شواهد کمتری در دسترس بود و نتایج مطالعات در این زمینه یکدست نبود.

بر اساس جمع‌بندی نتایج، پژوهشگران به این نتیجه رسیدند که استفاده هم‌زمان از چند روش حفاظتی، از جمله پوشیدن ماسک، رعایت بهداشت دست‌ها و حفظ فاصله فیزیکی یک متر یا بیشتر، می‌تواند به‌طور قابل توجهی انتقال کووید ۱۹ را کاهش دهد. در این میان، استفاده از ماسک‌های پزشکی سه‌لایه برای عموم مردم و ماسک‌های N۹۵، پزشکی و جراحی همراه با سایر تجهیزات حفاظت فردی برای کارکنان مراقبت‌های بهداشتی توصیه شده است.

بر این اساس، انواع مختلف ماسک‌ها، از پارچه‌ای تا جراحی و N۹۵، در مطالعات گوناگون بررسی شده‌اند. بیشتر شواهد، اثربخشی بالاتر ماسک‌های پزشکی و به‌ویژه N۹۵ را تأیید می‌کنند، هرچند در برخی مطالعات، تأثیر معناداری برای بعضی انواع ماسک گزارش نشده است.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که ماسک‌ها دو نقش هم‌زمان دارند: محافظت از فرد استفاده‌کننده و کاهش انتشار ویروس به دیگران. بنابراین، استفاده همگانی از ماسک در فضاهای عمومی می‌تواند یک سد مضاعف در برابر انتقال بیماری ایجاد کند.

همچنین نتایج فوق که در فصلنامه «مدیریت سلامت» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران منتشر شده‌اند، حاکی از آن هستند که هیچ‌یک از روش‌های پیشگیری به‌تنهایی کافی نیستند. سازمان بهداشت جهانی نیز بر این نکته تأکید دارد که ماسک باید همراه با اقداماتی مانند شست‌وشوی منظم دست‌ها و کاهش تماس‌های نزدیک استفاده شود.

به علاوه، فاصله‌گذاری اجتماعی اگرچه در برخی مطالعات مؤثر گزارش شده، اما به‌تنهایی و بدون سایر اقدامات، همیشه نتیجه یکسانی نداشته است. از این رو، رویکرد ترکیبی، مؤثرترین و منطقی‌ترین راهکار برای کنترل بیماری‌های عفونی مشابه کووید ۱۹ در نظر گرفته می‌شود.